'

Durup Dururken Kuala Lumpur (29 Şubat İçin)

2012-03-02T15:16:00.000+02:00

Sergei Parajanov. Sayat Nova. 1968.

Gösterimden Kalanlar :

İnsanlar 17:30’da gelmeyi adet edinmişler. Ne bir dakika eksik ne bir dakika fazla. Tam 17:30. Nerden baksanız spesifik. Köşk kahveleri nedense bir başka. Daha bir güzel. Sanırım kullandıkları ketıl bizim evdekinden daha kaliteli.

Artık filmleri bağlamsız sunmalıyız. Bağlam ne lan. Zaten hiçbir gösterimi bağlam üzerinden konuşmadık. Sadece bir vesile oldu bağlam. Artık gerek de yok vesileye. Bir şekilde konuşuluyor zaten film üstüne. Bağlam bulamamamız da bir yerden sonra saçmalamamızı kolaylaştırıyor. (Bkz. 28 Mart : Tarkovski ve Transandantal Sinema)

Sayat Nova sunumu daha çok bir uyarı amacı taşıyordu. Bütünüyle sembolik bir sinemadan illa da anlamlı sonuçlar beklenmemesi tavsiye edildi. Dışarıda ise Olay’ın ne anlama geldiği soruldu. Belirli bir cevap verilemedi. Gereken cevap “ Olayın ne anlama geldiği sorulmamalıdır : olay anlamın kendisidir” şeklinde olmalıydı. Sayat Nova her ne kadar 18.y.y’da yaşamış bir ozan olsa da Parajanov’un gerçek Sayat Nova ile pek ilgilenmediğini gördük. O zihnindeki Sayat Nova’yı süslemek ve sembolize etmekle meşguldü anlaşılan.

Film üzerine konuşulanlar daha çok bir tahmin yürütme işlevi gördü. Sembolik olanın ne olduğuna dair başlatılan tartışma girişimi ise başarısızlıkla sonuçlandı. İnsanlar film üzerine konuşacak fazla bir şey bulamadılar. Verilerle hareket eden ve kendini çabucak ele veren bir sinema olmadığı için,Parajanov’un hamlesi belirgin bir suskunluğa neden oldu. Pratik açıdan seyirciye bu kadar doğrudan etki eden bir filmle karşılaşmadık şu üç senede. Parajanov tüm yolları kapatmıştı. Az biraz deneysel bir gösterim olduğunu bile iddia edebiliriz. İnsanları kesin bir suskunluğa mahkum eden sinema. Etkileyici.

Mart Ayı Programı

2012-03-02T15:06:00.000+02:00

7 Mart Çarşamba : 40 M2 Almanya

Yönetmen : Tevfik Başer

14 Mart Çarşamba : Cennet (Heaven)

Yönetmen : Tom Tykwer

21 Mart Çarşamba : Utanç (Skammen)

Yönetmen : Ingmar Bergman

28 Mart Çarşamba : Ayna (Zerkalo)

Yönetmen : Andrei Tarkovsky

Şimdi Yancan, Farkına Varmıycan

2012-02-28T23:46:00.006+02:00

Şimdi biz geçen Çarşamba.

Geçen Çarşamba’yı kaç sıfır önde kapattığımızı kestirmek mümkün görünmüyor: Microsoft Powerpoint’in sponsorluğunda başlayan bir sunum, öğrencilik hayatının büyük bir kısmını C Blok’ta geçirenler, pazardan dönerken bir uğrayanlar, sonradan mühendis olduğu anlaşılan adamlar, gecede yedi tane yazı yazanlar, bir saatlik film için o kadar yol yürümek istemeyenler vs.

İşte, gösterimde olup biten her şey bu dizgenin içinde gerçekleşiyordu ve aynı zamanda, olan biten her şey bu dizgenin dışında gerçekleşiyordu.

Onlar zaten aynı dönemin adamı.

Kieslowski sinemasına daha evvelden yaptığımız girişi, pekiştirmek adına yapmadığımız bu hamleden memnun kaldık mı? Bilmiyoruz. Ama değişik şeyler oldu. Mesela Kieslowski’nin Dekalog’ta yarattığı o izole dünyanın bir bölümünün ritmine 57 dakika boyunca girmeyi deneyen insanlar vardı. Oldu mu peki? Girebildik mi? Bunu da bilmiyoruz. Ama gösterim sonunda her şeye rağmen oturduk ve konuştuk.

“Dekalog’un yapısı nasıl işliyor? Nedir yani bu filmin olayı?” sorusunun cevabını kendimce şöyle açıklarken: “Kieslowski bir emri çıkış noktası olarak alıyor ve onun üzerine öyle bir hikaye, öyle bir yapı inşa ediyor ki, tekrar o emir perspektifinden filme baktığımızda, “kesin-bir-yargıya-varılamaz-durumlarla”* buluşuyoruz, bu da canımızdan çok sevdiğimiz biricik Polonyalı yönetmenimizin aslında bizi, bu dogmaların yetersizliği/eksik bakışlılığı fikrine götürmeye çalışmış olduğu düşüncesine itiyor. Bu “yetersizlik” fikri ise, temelinde yüzyıllardır süreğenliğini koruyan mutlak iyi ve mutlak kötü arayışının gelip dayandığı bu übermodern dünyanın acayipliklerini barındırıyor ve sinemada da eskiden beri çizilen mutlak kötü ve mutlak iyi imajları için, “Ey insanoğlu yok öyle bir şey!!11! Dön bi etrafına bak” diyor.”, seyircilerin bir kısmı da benim değindiğim şeyleri “muğlaklık” mefhumu üzerinden anlatmaya çalıştılar, filmin kapalılığından dem vurdular. Ayrıca azimle ve ısrarla sessizliğini korumaya devam eden de bir kesim vardı ki, işte onlara, bu yeni ifade biçimleri arayışları için hayatımız boyunca hep hayranlıkla bakacağız.

Gösterimden sonra ise, sinema üzerine entelektüel bir birikim yapmak isteyen her yurdum gencinin, attığı ilk adımın bu zor isimli Polonyalı dostumuz olması eğilimi salonda bir burukluk yaratırken, sessizce gelecek haftaki Sayat Nova’ya doğru dağıldık. Ve yolda da çok ilginç olaylar yaşadık. Ama bu tabiî ki başka bir yazının konusu.

*(Asıl suçlu/günahkar şimdi kim oluyor ki bu durumda? / Ben anlayamadım valla, adama da yazık, ama aslında kadına da yazık, e bir de genç eleman var o da ayrı bir şey” durumları bunlar.)

Ah Woody Vah Woody Sen Yok Musun Sen

2012-02-22T18:03:00.000+02:00

Woody Allen takıldığı şehirlerde film yapmayı sürdürüyor. Ama belli ki Paris’i baya sevmiş ve her zaman olduğu gibi gayet kendini anlattığı bir filmle bu sevgisini göstermiş.

Bir kere en başta, ben Owen Wilson’ı hiç de Woodyleşmeye uygun bir tip olarak bulmadım. Olmuyor yani. Elleri ceplerinde yürümeler. Sürekli kafası karışık bir durumda olma hali o nevrotiklik falan durmamış bir türlü adamda. Biz o pantolon, gömlek ve caanım süveterin içinde gözlüklü Woody’i görmek istiyoruz arkadaş. Senden olmuyor işte.

Hoş Woody de haklı. Adam gelmiş 75 yaşına. Diyor ki “Scarlett gibi,Penelope gibi güzel kadınları filmlerimde görünce keşke hâlâ en azından 40’lı yaşlarımda olsam da karşılarında ben oynasam diyorum” Ama heyhat olmuyor işte. Bu Gezelim Görelim filmlerinin Londra ayağında Scarlett ile birlikte çektikleri bir film vardı. Adını şimdi hatırlayamadım. Woody oynamıştı kendini. Eski bir sihirbazdı sanırım. O filmi gördüğümüzde de “cık,olmamış Woody” demiştik. Olmayınca da el mahkum başkalarını Woody olarak izlemeye çalışıyoruz. Midnight In Paris’in Woody’si Owen ise dediğim gibi bir olmamışlık hissi bırakıyor insanda.

Lakin ben Woody’nin bu Avrupa filmlerinin arasında en iyi iki filmden birinin de Midnight In Paris olduğunu düşündüm film bittiğinde. (Öbür film ise Match Point bence) Barcelona ve Londra pek oturmamıştı Woody ağabeyin üzerine. Zaten Barcelona’da filmini çekerken ben de bunu iletmiştim kendisine ama o konuyu Urartu’ya bağlamıştı. Neyse. Paris öyle değil ama. Çok yakışmış Woody’e. Neredeyse New York kadar yani. O da bunun farkında olacak ki övüyor da övüyor Paris’i. Bir taraftan da Avrupa kültürüne ne kadar aşina olduğunu kanıtlıyor. Her gece 1920’lere giden karakterimiz (Woody’miz yani) Hemingway’den Picasso’ya,Fitzgerald’dan Bunuel’e bir sürü adamla arkadaşlık kuruyor. Hatta Bunuel’e daha sonra çekeceği Mahvedici Melek filmi ile ilgili bir tavsiyede bile bulunuyor. (Bu arada Bunuel’i oynayan abi sen ne süper oynuyosun öyle ya. Senin o “İyi de neden dışarı çıkamıyorlar” derken oluşan şaşkınlık ifadene hasta olduk)

Hakikaten de bu zamane sanatçılarını canlandıran yardımcı oyuncular gayet iyiler. Hatta Owen Wilson’dan bile iyi. Baş karakterimizin peşine takılan hafiyenin kendini birden bire 17.y.y.da bulması falan baya komikti mesela. Sanırım Woody yaşadığı şehri ne kadar severse o kadar iyi filmler yapıyor. Bir sokağında Picasso öbür sokağında Fitzgerald, bir diğerinde Sürrealistler’in dolaştığı Paris sokakları belli ki Woody’nin zihnini epey meşgul ederken diğer taraftan ellerini ovuşturup “ne güzelmiş ya ne güzel” demesine ve bu filmi yapmasına vesile olmuş. Film de bu zaten: “Ne güzelmiş ya”. Gerçi sonlara doğru “Eski iyi ama bugün de bir başka insanın eskisi olarak güzel bir nostalji olacak. O yüzden bugünü de yaşamak lazım” türünden bir mesaj verse de filmin “keyifli" haline bir zeval gelmiyor.

Ben de, Woody’e benzer şekilde ah Paris canım Paris diye düşünüp bir iki gün dolaştıktan sonra Bruno Dumont’un Hadjewijch filmine denk geldim. Ve “vok vok vokkaaaaa” şeklinde bir son müziği ile bu “canım Paris” düşüncelerden kurtuldum. Woody’nin her sokağında bir nostalji yakalayıp büyülendiği Paris şimdi ne haldedir diye düşünmeye sevk etti beni Dumont. Ve her zamanki hayal kırıklığıyla Woody’e seslendim: “Bunlar güzel böyle Paris, Hemingway ,Picasso falan da gerçek hayat böyle değil be şekerim”

Hakkı Yenmiş Fransız Yönetmenler

2012-02-22T17:35:00.002+02:00

Merhaba ben Cafer Sas. Geçen ay Berlin Film Festivali’nin açılışında Catherine Deneuve’e ödül vermeden önce (yüzümü özellikle Fransız gazetecilere çevirerek) kısa bir konuşma yaptım. Fakat yancı Alman medyası Fransızlarla ortaklaşa bir sansür uygulayarak bu konuşmamı kamuoyuna yansıtmadılar. Ben de kendi çabalarımla sözümü duyurmaya çalışıyorum. Sesimi duyurabildiğim yerlerden biri olan bu blog’u açanlara ve kendi sayfasını bana veren Bababeni Okuldanal’a teşekkürlerimi sunarım.

Söylediklerim şöyleydi :

Bugün burada Catherine’e ödül verirken aklıma ister istemez hakkı yenmiş Fransız yönetmenler geldi. Bu durum ben de dahil olmak üzere birçok insanı rahatsız eden boyutlara ulaşmıştır.

Hep belirli isimlerin etrafında dönerken bazı farkları gözden kaçırıyor hatta tamamen görmezden geliyoruz. Şimdi izninizle bu yönetmenlerden bahsedeceğim. En başta Belçikalı bir yönetmen olmasına rağmen daha çok Fransa’da çektiği filmlerle bilinen ve hakkı yenen Chantal Akerman’dan bahsetmek isterim. O eşsiz mizahı, hayatın durgunluğundan çıkardığı ve hep belirli bir duyguyu imleyen o mizahı nasıl unutabiliriz? Anna’nın Buluşmaları yahut bir Proust uyarlaması olan Le Captive’e ya da Je Tu Il Elle’i nasıl görmezden geliriz? Nasıl unuturuz? Ya Jean Eustache’ye ne demeli. Hiçbir şey yapmasa bile sadece Anne ve Fahişe için fazlasıyla dikkate alınması gerekmiyor muydu? Ama yoo siz Truffaut’nun Carne’nin peşinde koşmaktan fırsat bulamadınız ona bakmaya. O da siz ve sizin gibilere siktiri çekip bu dünyadan ayrıldı zaten.

Gelelim Alan Corneau’ya. Dünyanın Bütün Sabahları’nın o müthiş açılış sahnesini bir izleyen bir daha unutabilir mi? E nasıl unutabildiniz o zaman. Ayıp değil mi. Bir de ortalıkta dolaşıyorsunuz utanmadan. Hep kendinize sevişiyorsunuz. Tüm yönetmenlerle aynı şekilde sevişip aynı gözle bakıyorsunuz. Yalansınız yalan.

Ya Bertrand Blier ne yaptı oğlum size? Fazla mı geldi,bayağı mı geldi adamın mizah tarzı? Zaten nerde farklı bir şey görseniz Bayağı dersiniz Camp dersiniz. Buffet Froid gibi bir çılgınlık hamlesine “ehem ehem” der geçersiniz. Bebek bezleri sizi.

Sizler ki Leos Carax’ı bile sinemadan soğutmuş adamlarsınız. Andre Techine’in Randeve’sunu mu hasır altı etmeyeceksiniz? Ettiniz tabi. Soğan halkaları sizi.

Ve korkarak gözlemliyorum ki sıra Bruno Dumont’a geliyor. Adama yıllar evvel bir en iyi yönetmen ödülü verip yolladılar Cannes’dan. Ardından da tısss. Yemişim Cannes’dan aldığı ödülü. Ama adamın filmlerini gerçekten konuşmak için bu bile bir vesile olmamış görünüyor. Derdiniz ne oğlum sizin. Son yılların en iyi yönetmenlerinden birini çıkarmışsınız niye itekliyosunuz? İlgilenmiyorsanız da delikanlı gibi “biz sevmiyoz abi ilgilenmiyoz Dumont’la” diyin biz de sizi adam yerine koyup susalım. Yeter Ozon’un peşinden koştuğunuz (Ozon’u da severiz o ayrı). Biraz yenilikçi şeylere dört açın gözlerinizi. Mısır gevrekleri sizi.

Ezcümle : Herkes adam olsun garibin hakkını yemesin.

(Bu konuşmamın ardından beni alkışlayan tek Fransız’ın Catherine Deneuve olduğunu belirtmek isterim. Ayrıca salondan da pek alkış almadım. Sadece durumun ne olduğunu pek kavrayamayan Norveçli sinemacıların ayakta alkışladıklarını gözlemledim. Sonradan duydum ki bu Norveçliler işleri güçleri olmadıkları için dünyadaki her muhalif hareketi destekliyorlarmış. Benim de Küresel Isınma ile ilgili konuştuğumu, büyük ülkelerin bu konudaki politikalarını eleştirdiğimi düşünmüşler ve bu tavrı mı muhalif bularak alkışlamışlar)

Abi Jale Var mı? / Yok Ama Sibel'li Var

2012-02-22T17:23:00.000+02:00

21. yüzyılda seks, porno filmleri taklit etmekten ibarettir. Yaptığınız ya da yapmayı hayal ettiğiniz şeylerin bir çoğu bir yerlerde gördüğünüz bir görüntüden araklamadır. Ve bu işin içinden çıkabileceğiniz bir yol da yoktur.

1970’lerde Türkiye’de çekilen Erotik-Avantür filmlerle büyüyen ve bizim baba ya da amca dediğimiz bir nesil vardır. Bu nesil bizlerden daha talihsiz bir kuşak olmakla birlikte bir tür “naiflik” ile bütünleşmiştir. Sonuçta donunu çıkarmadan sevişen,kadınlara iyi davranan adamların kol gezdiği filmlerden cinselliği öğrenmişlerdir. Zaten o filmleri çeken ya da bir şekilde parçası olan insanlar “bir nesil sevişmeyi bu filmler sayesinde öğrendi” diyerek kendilerini savunmuşlardı.

Gelişen teknoloji ile birlikte yılda 5 milyona yakın eserin üretiminin yapıldığı bir porno sektörü ortaya çıktı. Amatörü – Profesyoneli yahut Cep telefonu kameralısı Hd Dv’lisi falan her tür kayıt cihazıyla günde onbinlerce film hazırlanıp dolaşıma sokuluyor. Ama baktığınız zaman giriş-gelişme-sonuç bölümleri aynı fakat farklı oyuncularla çekilmiş çok da yenilikçi bir tarafı olmayan bir sektör bu, Ve yine ama “normal sinema” sektöründen çok daha fazla günlük yaşamı etkileyen bir gücü de var bu sektörün.

Kadının metalaşması,aşağılanması gibi şeyleri uluslararası feminist gruplara bırakarak diyebilirim ki ortadaki durum sadece gülünçtür. Debelenen ve belirli vücut hareketleriyle yalpalayan bir takım insanlar var ve bu insanlara bakıp tatmin olabilen başka insanlar var. Gülünç değil mi şimdi bu. Hem de bunları izleyip,onları aynen uygulamaya çalıştıktan sonra arkadaşlarına “kız siktim” diye böbürlenebilen bir erkek modeli de mevcut. Aynen yemek tarifi gibi, tarifi alıp uygulamaya çalışıyorsun olursa ben yaptım (ben siktim) olmazsa,malzeme iyi değildi (kız kötüydü) vs. Evet gülünç. Ama Flaubert’in bir romanında belirttiği gibi “Evet her şey gülünçtü, bir gerçekti bu. Ama insan elinde olmadan bu gülünçlüğün içinde buluverirse kendini….”

Yazının başında da belirttiğim gibi çıkışı olan bir durum değil artık bu. O yüzden kendimizi “bu gülünçlüğün içinde buluveriyoruz” ister istemez. Bir tür kuşatma altında olma durumu. Cinselliğin hep eksik bir arzunun tatmin edilmesi olarak algılanması. Ve arzunun tamamen bir nesne ile kurulabilecek ilişkiye indirgenmesi yolları tıkamıştır. İlişkiye girmek – Sahip olmak. İkilisi kardeş ilan edilerek günlük yaşamın bir parçası haline gelmiştir. Şu tip sözleri sıklıkla duyarız: Seni siktim, Sana sahip oldum, İçine girdim, Becerdim vs. tamamı belirli bir sahipliğe,bir mülkiyete işaret eden laflar. Olay da bu zaten. Herhangi bir arzunun doyurulması yok burada. Bir sahip olma çabası var sadece. Ve öğrenilmiş bilgiler bize der ki :Sahip olmanın yolu budur. Bir daha ve bir daha, asla doyuramayacağın şekilde, hep budur.

Yeme-İçme’den tut makyaj malzemelerine kadar her türlü şeye sinen bir politikadır bu. Sahip ol-Tüket. Yine sahip ol yine tüket. Bu Porno kötü. Tamam bunu al bunu tüket. Sonra başkası, ondan sonra yine bir başkası. Arzuya uygulanan bu ambargonun en iyi işlevselleştiği yer de pornodur elbette. Size iyi bir yemeği tüketmenin ya da güzel bir ayakkabıyı giymenin ne demek olduğunu söyleyenler yatakta da ne yapacağınızı, nasıl “sahip olacağınızı” söylemeye başlamıştır.

İşlerin eskiden biraz daha farklı olduğunu “Inside Deep Throat” adlı belgeselden az da olsa öğrenebiliyoruz. Bilindiği gibi Deep Throat 70’lerde Amerika’yı karıştıran,çeşitli davalara konu olan ve sonunda filmin erkek başrol oyuncusu Harry Reems’in hapse girmesiyle sonuçlanan bir dizi olayla gündeme gelmişti. Legal ve illegal yollarla filmi milyonlarca kişinin izlediği söyleniyordu. İşte bu “Porno Çılgınlığı” nın kırılma noktalarından biri de bu Deep Throat olayıydı bence. Çünkü insanların çoğu ilk kez Deep Throat diye bir şey olduğunu duyuyorlardı ve bunu çılgınca “görmek” ve akabinde kendileri de denemek istiyorlardı.

Bu Görme ve Uygulama aşaması günümüz Porno sektörü ile karşılaştırıldığında elbette çok daha naif kaçıyordu. Çünkü tıpkı bizde çekilen filmler gibi Deep Throat da kendini pek ciddiye almayan ve gülünç olmaktan korkmayan hatta bunu amaçlayan bir filmdi. Ama işler öyle gelişmedi. Bu “bağımsız sinema” örneği önce başrol kadın oyuncusu Linda Lovelace’ı süperstar yaptı (Bu noktada ilk süperstar porno oyuncusunun kim olduğunu da öğrenmiş olduk) Ve bunun üzerine porno işinin içinde çok para olduğunu sezen “güçler” (İktidar demeyeceğim) kollarını sıvamaya başladı.

Filmin alttan alta yapılan reklamı ne filmin yönetmenine ne de Linda Lovelace’a çok bir şey kazandırmamıştı (Linda Lovelace zaten hayatını çeşitli bunalımlarla geçirerek ve ne olacağına-porno starı – feminist- bir türlü karar veremeyerek geçirmiş ve bir “kaza”yla aramızdan ayrılmıştır). Underground olarak görülen porno su yüzüne çıkınca ya da çıkarılınca suyun başında duran güçler arzuyu belirli bir alana doğru sabitlemiştir ya da kamerayı belirli bir yöne çevirerek sabitlemiştir. Büyük bir ağırlıkla erkeklerin “arzu”larına göre şekillenen sektör bazı ülkelerin milli gelir kaynakları sırasında ilk 10’a girmeye başlamıştır.

Inside Deep Throat’u izlerken filmin içinde bulunan isimlerin şaşkınlıklarının hâlâ geçmediklerini gözlemleyebilirsiniz. “Bir kadının kilitorisi boğazındadır ve doktor ona Deep Throat önerir” gibi deli saçması ve gerçekten gülünç bir şeyin böylesine “ciddi” bir sektöre önayak olması birçok kahkahaya gebe bir durumdur. Belgeselde de bu kahkahaları sıklıkla duyuyoruz. “Biz basit bişey yapıyoduk abi” diyen Deep Throat yaratıcıları olan biten karşısında şaşırmak dışında bir şey yapamadıklarını da sıklıkla söylüyorlar.

İşte bütün bunlarla birlikte diyebiliriz ki kişisel olan bir şey yoktur. Yatağımız da her türlü reklama hem de reklamın alâsına açıktır. Bizim gibi “mahrem” ile yaşayan bir toplumun aynı zamanda en çok porno tüketen ülkelerden biri olması da bir gülünçlük örneğidir kuşkusuz. Avrupa’da mücadelenin yataktan başladığını savunan bir sürü politik örgütlenmeye sahip topluluk var. Biz de böyle bir şeyin olması şu an imkânsız belki ama tek farkımızın olan-biten şeylerin daha “gizli” “mahrem” kalması olduğunu anlarsak yataklarımızdan çıkmaya başlamışız demektir. Sonuçta o yatak da “rahatlık” gibi,daha kolay ve rahat “sahiplik” gibi işlevleri yerine getirmektedir. Kendi pornomuzu çekmemiz değil, kendi pornomuzu yaratmamızı engelleyen şeyleri zihnimizden ve yatağın etrafından çekmemiz gerekiyor. Özgür seks orda burada her yerde sevişmek değil arzuya konulan ve onu tek tipleştiren ambargoyu kırmakla vuku bulabilir.

Cafer "Fellini İyi Yönetmen Değildi" Dedi Türkler Ayağa Kalktı

2012-02-22T16:55:00.000+02:00

Şok haberle sarsılan Türkiye Cafer’in peşinde.

Cafer’i İzmir Menemen’de çiftçilik ile uğraşırken bulan muhabirler ona çeşitli sorular yönelttiler. Röportajlar sırasında gergin olduğu gözlemlenen Cafer Sas sadece Genç Bakış izlerken rahatlayabildiğini gerginliğinin bu durumla alâkalı olmadığını söyledikten sonra “melemen bir yemektir menemen ise burası” diyerek muhabirleri azarladı. Gerginliğin sona ermesinin ardından röportaja geçildi. Soruların az olmasını isteyen Cafer Röportajın sonunda Akasya Durağı dizisini çekenlere hakaretamiz söylemlerde bulundu. Röportajı o noktada kesmek zorunda kalan muhabirler “bu adam ne böyle ya” diyerek Menemen’den ayrıldılar. Kısa süren röportaj ise aşağıdaki gibidir.

Muhabir : Fellini iyi yönetmen değildi diyerek ülke gündemine bomba gibi düştünüz. Yekta Kopan bile “bu kadar da olmaz” diyerek Gece-Gündüz programını bıraktığını açıkladı. Ülkenin kültür-sanat yaşamına zarar verdiğinizi düşünüyor musunuz?

Cafer : Hangi soruyla başlayayım?

Muhabirler (hep bir ağızdan) Birincisiyle,birincisiyle.

Cafer : Tamam. Fellini iyi yönetmen değildir çünkü rüyalarını ve çocukluğunu anlatan bir adamın yaratıcılığı benim açımdan sınırlı ve faydasızdır. Yani sonuçta bana ne senin rüyandan,çocukluğundan Federico. Git iki kitap oku yeni şeyler öğren,farklı bakış açıları geliştir. Bu adam “kitap okumaya ne gerek var” falan da dediydi zamanında. Ben o zaman da itiraz edip bir mektup yollamıştım kendisine “bırak artistliği” diye.

Muhabirler bir süre sessiz kalır. Sonra aralarından biri : Tamam. İkinci soruya geçelim.

Cafer : Ha, Yekta. Ya şimdi ben de üzüldüm bırakmasına da o adam da her bir şeyi seviyordu abi. Bir şeyi de beğenme ya. Her şey iyi olur mu. Her şeye “mutlaka gidilmeli, görülmeli, izlenmeli, dinlenmeli” denir mi? Ülkenin kültür ve sanatına bir şey olmaz kanımca. Okan Bayülgen ile konuştuk. “Ben onun programını da yaparım ya ne olacak. Haftada 5 gün gevezelik yetmiyordu zaten bana. Hem Muazzez İlmiye Çığ’ı çağırmıyorum 1 haftadır onu direkt oraya aktarırız” dedi. No problem yani. Ülkenin kültür ve sanatı emin ellerde.

Muhabir : Peki abi bu Fellini dediğin ölmüş gitmiş adam ayıp değil mi arkasından konuşuyosun?

Cafer : Şekerim,dedim ya ben ölmeden önce de bildirdim ona düşüncelerimi. Arkasından konuşmuyorum yani. Yıllar evvel Roma’da karşılaştığımızda –ki kendisi Roma filmini çekiyordu o sıra- ya demiştim Fellini sen hâlâ bu işlerle mi uğraşıyosun gülüm demiştim ve arkasını da getirmiştim. Arkasından konuşma diye bir şey yok yani.

Muhabirler soru sormak için yarışırken :

Cafer : Tamam son soruyu alıyorum. Güven Erkin Erkal’a da bir mektup yazmam lazım “abi sen hâlâ bu işlerle mi uğraşıyorsun sakalların ağırdı yahu” diye.

Muhabir : O zaman bize kim olduğunuzdan biraz bahsedin. Eleştirmen falan mısınız?

Cafer : Ben Cafer. İsviçre doğumluyum. Melankoli’yi Degas’nın tablolarından evvel küçük yaşta salça ekmek yiyerek öğrendim. Avrupa’yı çok gezdim. Liberation, Guardian, Herald Tribune ve Yeni Şafak’ta farklı adlarla yazdım. Bazen Fehmi oldum bazen Robert,günler böyle geçti. Sonra buraya geldim ve hiç arazi olmamasına rağmen kendi yarattığım biçimiyle çiftçilik yapmaya başladım. AB grubu kana sahip bir bekarım.

Muhabirler : Teşekkürler Cafer bey. Keşke daha fazla soru sorabilseydik.

Cafer : Keşke ama söyledim ya mektup yazmalıyım. Akşam da Abbas’a yetişmeliyim. O yüzden fazla zamanım yok. Sizlere mutlu geceler diliyorum hoşça kalın.

Hayatta Olan Bazı Şeyler

2012-02-22T16:45:00.001+02:00

İnsan Tyrannosaur’u izlerken ister istemez hep aynı şeyi söylüyor : Yahu bu Peter Mullan ne harika bir oyuncudur. Kimi Ken Loach filmlerinden aşina olabileceğiniz Mullan aynı zamanda benim pek sevmediğim Magdelana Rahibeleri adlı filmin de yönetmenidir. Film çekmene ne gerek var Peter sen oyna işte diyor insan.

Film baştan sona bir hüzün içinde akıyor. Şimdi bu hüzün üzerine birçok şey söyledik daha evvel ama kısaca hatırlatalım hüzün öyle bir durumdan ya da olaydan doğan bir sonuç değildir bizce. Tam aksine zaten-orada olan şeyin farkındalığıdır. Film işte bu “orada olan” üzerinden sakin sakin ilerliyor. “öyle olan” bir adamın hayatın içinde daha farklı bir durumda ve yine “öyle olan” bir kadınla karşılaşmasını ve olayların gelişmesini izliyoruz.

Hayatın içinde farklı durumlarda olan iki insanın hikâyesi. Bu kadar basit işte. Ama bir bu kadar da hüzünlü. Joseph’in (Mullan) çılgınca içip pub’dan çıkması ve ardından seslenen arkadaşına kıçını açtıktan sonra “Freedom” diye bağırıp Brave Heart’a pandikli bir selam çakması bu “zaten-orada” olan hüzne güzel bir örnek oluşturuyor.

Sürekli içen ve öfkesini kontrol etmek konusunda zorlanan Joseph’in sonunda yılıp bir butiğe girmesi ve kendini elbiselerin arasına saklamaya çalışması da bir başka hüzünlü durum örneği olarak verilebilir. Kocasından yana dertli olan Hannah’ın çaresizlikten tanrıya sığınması ama ondan beklediği yanıtı alamayınca Joseph’e gitmesi filmin genel akışını oluştursa film bu yukarıda andığım detay-sahneler ile gösterdiğinden daha fazlasına sahip olduğunu sezdiriyor.

Şimdi bu öyle bir film ki bir öğleden sonra oturup,kafanız karışıkken izlerseniz “meeh” diye kalkıp gidebilirsiniz. Sanırım filmi sevmek için de aynı filmdeki karakterler gibi “belirli bir durumda” olmanız gerekiyor. Bu şansa kalmış bir şey elbette. Ama denk bir ruh haline sahipken izlediğinizde Joseph ve Hannah size unutulmayacak bazı anlar bırakabilir.

İmajın İşlevi, Görüntünün Gerçekliği ve Gerçekliğin Yansımasının Sinemada Yarattığı İllüzyon gibi konular bu film için uygun değildir. Zira iki köpek katili Joseph müthiş İskoç aksanıyla size güzel bir “Fucking stupid” çekebilir. Sonuç olarak film size basitçe “İşte bunlar bu hayatta olan şeyler” diyor. Başka da bir iddiası yok. Öyle işte. Sadece öyle.

Tutucaz Gerizekalı Sen Her Dakika Sorup Durunca Salak mısın Nesin ya İyi misin Vaktin Oldu mu Sen Zaten Anca Fotoğraf da Fotoğraf Sanki Annem Gittiği Mal Ya

2012-02-20T17:38:00.001+02:00

Köşk sıcak. Seyircilerimiz Avrupayı çok gezmiş insanlar. Tarih 15 Şubat Çarşamba. Film : Annemi Öldürdüm. Filmi koyma amacımız yok. İlk hafta güme gidebilir. Böyle bir durumda da Kieslowski yahut Parajanov güme gitmesin Xavier Dolan güme gitsin dedik. Güme gitmedi ama. Vardı yeterli seyirci.

İnsan sevgilisi olunca üçüncü tür bir kişi oluyor. Mesela filme mi gidilecek “acaba sıkılır mı” endişesi falan oluyor. Bizim gösterimler bu açıdan ilişki bozucu nitelikte. Sen şimdi sevgilinle gelip Parajanov mu izleyeceksin birader. Kız sıkılsa da sıkılmamış gibi yapar en fazla. Eleman ise zaten sanatsal kişiliği ön plana çıksın da sevgilisi görsün istemiştir vs. Sonuç : Sanatsal film yoktur az sevişme vardır.

Sanatsal film şöyle yoktur : Bir filmi çeken yönetmen yaptığı şeyin sanat olduğunun bilincindeyse zaten sanatsal film çekiyorum demez. Bir başka yönetmen de yaptığı şeyin sanat olduğunu bilmiyorsa zaten direk seyirci için dolayısıyla o seyirciden gelecek para için film yapar ve o da sanatsal sinema yaptığını iddia etmez. Böylece anlıyoruz ki kategori seviciler sırf bir işe yaramayan tartışmalar yaratmak için böyle bir ayrıma gitmişlerdir. Ve gayet basit bir meseleyi çetrefilli hale getirerek entelektüel kimliklerine katkıda bulunmuşlardır.

Bununla beraber biz niye hep sanatsal olarak bilinen filmleri seçiyoruz? Bunun da cevabı çok basit : Çünkü bu filmleri seviyoruz. Sanatsal oldukları için değil,önemli ve üzerinde konuşulmaya değer filmler oldukları için seviyoruz.

İşte Annemi Öldürdüm bu uzun girişte açıkladığım gibi sanatsal olan ya da sanatsal olmayan diye ayrıştırılan filmlerden biri değildir. Yönetmen arada kalarak hem sanat yapayım hep seksi vücudumu göstereyim hem de para kazanayım diye düşünerek tutarsız bir filme imza atmıştır. Bu “arada kalan yönetmen” diyebileceğimiz Xavier yaşının da verdiği cesaretle meselesi varmış gibi görünen ama meselesi olmayan bir film çekerek genç kızların (ve tabi genç erkeklerin) gönlünü fethetmiştir. Bu arada kalan yönetmenlerden biri de Trier bence. Ama Trier genç kızların sevgilisi kimliğine sahip değildir.

Her ne ise,gösterim fena değildi. Gösterim sonunda kendi arasında konuşanları tahtaya yazdık. Aklımızda ise “acaba amca ne soracaktı?” türünden uzun yıllar üzerine konuşulacak bir soru kaldı.

Gel Cafer Edebiyat Yapıyoruz

2012-02-20T17:24:00.001+02:00

20. Yüzyılın sonları 21. yüzyılın başlarında bizim mahallede herkesin birer televizyon kahramanı vardı. 8-11 yaş arası kitlenin kahramanı Sıcak Saatler’in Sedat’ı olurken 11-14 yaş aralığının kahramanı ise Deli Yürek’in Yusuf Miroğlu’su olurdu. Çizgi filmler konusunda ise kız ve erkek çocuk kitlesi arasında net bir ayrım görülürdü. Kızlar Şeker Kız Candy (aslında oğlanların da bir çoğu izlerdi,hatta bir defasında Hasan adlı bir çocuğun, bir ağacın dalına oturup mızıka çalarak Terry Grandchester’a özendiğine tanık olmuştum) izlerken,oğlan çocukları ekseriyetle Tusubasa (Kanal D ısrarla Küçük Golcü diye sunsa da halkımız Tusubasa ısrarını sürdürmüştür) izlerlerdi. (Elbette Power Rangers ve daha sonraları efsaneleşen Pokemon gerçeğini es geçmiyorum. Örnekleri çoğaltmak gereksiz diye tek örnekler üzerinden ilerliyorum)

Bu çizgi film karakterlerinin kahramanlaştırılması ise biraz daha kombinasyonlu olurdu. Herkes Tusubasa’yı severdi elbet. Ama unutulmaması gereken İşizaki,Wakabayaşi ya da Misaki gibi faktörler de vardı. (Ben yılmaz ve cevval savunmacı İşizaki’yi tutmuşumdur hep) Candy’de ise tartışmaya pek yer yoktu. Sadece kızlar sarışın Anthony ile Kumral ve uzun saçlı Terry arasında gidip gelirlerdi o kadar ( Benim favorim elbette Terry idi. Anthony gibi süt çocuklarını oldum olası itici bulmuşumdur. Terry gibi “duygusal serseri” bir reyiz varken Anthony’e şey yemek düşer afedersiniz. Ama bu Anthony’nin bir kardeşi vardı Arçi mi ne,bak onu da severdim)

Neyse,günler günleri kovaladı,kahramanlar değişti,diziler çoğaldı,Tusubasa yayından kalktı. Sonra Memoli gibi işte efendim Ali Haydar gibi tipler yeni sevilen karakterler oldular. Ben bunlara tanık olurken genelde bir kahraman bulmayı tercih etmedim. Sadece uzaktan bakıp saygı duyduğum bir iki karakter oldu o kadar. Biz o dönemlerde her talihsiz genç gibi Rus Edebiyatı ile haşır neşir olduğumuz için daha “ağır” karakterlerin gazabına uğramış,bir kitapla hüzne öbür kitapla derin bir melankoliye bir öbürküsüyle de fecaate uğramıştık. (Şimdi bunları buradan böylece derken elbette o tv kültürüne hiç bulaşmadığımı,yukardan baktığımı falan söylemiyorum. Biz de izliyorduk hepsini. Ama ne bileyim, ben mesela Turgay Atacan’ı severdim ya da Sedat’ı değil de Cehennem Cevdet’i desteklerdim. Ama bunlar dediğim gibi uzaktan duyulan,derine işlemeyen sevgilerdi)

İşte o Rus Edebiyatının Mişkin,Alyoşa,Ivan Ivanoviç,Kovalev,Sonia gibi karakterlerinin arasında “bu dünya ne böyle” saikiyle sürüklenirken, karşımıza Volodya çıktı. Volodya Çehov’un bir acayip öyküsüdür. Klasik Rus Edebi kişisinin bütün özelliklerini karakterinde barındırır : Kitap okur. Yalnızdır. “Avam” diyebileceğimiz toplumsal tabakaya aittir.Üst sınıftan tiksinir ama bir şekilde onlardan biri olmak ister. Bir kadına karşı ümitsiz hisler besler. Karşılık bulamayınca kendinden nefret eder. Ailesinden utanır. Çekingen ve duygusaldır. Olaydan çok bir “karakter-olay” edebiyatı diyebileceğimiz Rus Edebiyatının bu değerli üyesi öykünün sonlarına doğru “bu kadar güçlü bir his olduğunu bilmezdim” diyerek duyduğu utancı bir özyıkıma dönüştürür ve intihar eder. Üstelik Çehov okura son bir oyun oynayarak Volodya’ya tetiği bir kere çektirir patlamaz,ikinci kez çektirir yine patlamaz ama üçüncü çekişte silah patlar (“Bir öyküde duvarda bir tüfeğin asılı olduğunu mu söylediniz,o tüfek ya öykünün sonunda ya da daha önce kesinlikle patlamalıdır” vecizesi de kendisine aittir bu arada) ve Volodya aramızdan ayrılır.

Aslında yavaş yavaş kendi sonunu hazırlayan karakterler klasik edebiyatın olmazsa olmazlarından biridir. Anna Karenina’dan tut,Madame Bovary’e doğru bir çizgi çek üzerine de koy bir Vadideki Zambak,işte efendim Genç Werther’in Acıları yahut Yeraltından Notlar izle olup biteni. Hepsinden acı bir ders çıkarabilirsin. (Sakın ha,alay ettiğimiz sanılmasın hakkaten “acı ders” çıkar bu kitaplardan) bu kitapların çoğu 19.yüzyılda yazıldığı için insan merak ediyor o zamanları. Bu karakterlerin yaşadığı yüzyıl hakkında bir sürü şey söylenir elbette. İşte ne bileyim, Rus Edebiyatı sakinlerinin batıya duyduğu hayranlık ama bir taraftan yerli kültürlerine duydukları saygı,bu ikisi arasında bocalarken yaşadıkları bunalım vs Rus edebiyatının kaynağı gibi gösterilir. (Bizim edebiyatın bu türden kişisi Tanpınar’dır kuşkusuz). Bunların hepsi laftır tabi. Sen şimdi Bir Dostoyevski’yi nasıl böyle açıklayacaksın. Adamı “batı bunalımı” ile yaftalayacaksın. Durumun elbette çok daha psişik bir tarafı var ama ben işin bu tarafını doksanlı yılların ikinci yarısından itibaren Zeki Demirkubuz’a bıraktım ve üzerine fazla eğilmedim.

Volodya diyorduk. Ben bu Volodya öyküsünün tüm “klasik” ögelerine rağmen bir daha ulaşılamayacak bir “şey”in son örneği olduğuna inanıyorum. Öykü sanırım 1890’da yazılmış. Bu öyküden yaklaşık 5 yıl sonra Lumiere kardeşler sinemayı icat edecek,30 yıl kadar sonra Lenin,ben ve birkaç arkadaş Rusya’da devrim yapacak ve aynı zamanlarda bir dünya savaşı sona ermiş olacaktı. Kısacası bilinen dünya 180 derece değişecekti. Bu değişim yanında birçok şeyi alıp götürürken arkasında bazı boşluklar da bırakacaktı elbette. Bir edebiyat karakteri olarak Volodya da bu “geride kalan”lardan biri oldu bence. Çünkü Volodya bir karakter yaratmanın klasik anlamda son örneklerinden biridir. Ne dersek diyelim sinema icat olup yayılınca karakter oluşturmanın şekli de tamamen değişti. Edebiyatçılar en başta sinemaya burun kıvırsalar da (ve tabii ki sinema edebiyattan birçok kez çalsa da) zaman içinde ister istemez büyüsüne kapılmışlardır.

Karakterin nasıl görüneceğine dair bir fikir oluşturulduğunda bunun kafadaki imajlaştırılması da bir şekilde “filmleştirme” şeklinde olacaktır. O imajın nasıl göründüğüne dair bu köklü “görsel düşünce” değişimi edebiyatın elinden birçok şeyi alıp götürmüştür. Günümüzde artık filmleştirilsin diye kitap yazıldığını bile görüyoruz. Kurgunun,hikayenin sinemasallaştırılması için her şeyin yapıldığını da görüyoruz. O yüzden Volodya gibi bir karakter artık imkansızdır. Hem edebiyatta hem de sinemada. Onu alıp filmleştirseniz bile o “duyguyu” yakalayamazsınız çünkü o karakter oluşturulduğunda henüz “sinemalaştırma” yoktu. Köklü bir uyumsuzluk var. (Bu görüşümü sinema öncesi yazılan ve sonradan sinemaya uyarlanan bütün kitaplar için de savunabilirim ) Çehov’un düşünme şekli artık yürürlükte olmadığı için, sinemasallaştırmadan imajlaştırma da neredeyse mümkün olmadığı için Volodya eskiden mümkün olan bir “şey”in son temsillerinden biri olmuştur.

Ya da nasıl derler :

Bunlar sadece benim düşüncem. Mutlu Geceler

Şubatlar Hep Gökdelen İnşaatları (Program)

2012-01-27T16:54:00.017+02:00

İnsan doğduğu şubatları iyi bilmeli.

Böyle kısa bir ay için 3 film biraz fazla aslında. Okulların da Şubat'ın ikinci yarısında açıldığını düşünecek olursak 3 tane filmi bu küçük aya nasıl sıkıştırdığımızı görünce şaşkınlıktan gergedanlaşarak bir müddet Fecr-i Ati edebiyatı ile ilgilenebilirsiniz. Lakin telaş yapmayınız kısa süren sendromlar bunlar. Daha sonra tekrar mutlu geceler yaşayabilirsiniz. Sonuçta her şeyi mutlu geceler için yapmıyor muyuz zaten. Bekliyoruz bir şeyler olacak diye. Ama "Ne de bekliyoruz beklemek için değil" demeniz de mümkün ve makbul.

Şubat ayı büyük ihtimalle kötü geçecek. Havalar olsun,okullar olsun böyle bir ayın içinde nasıl şey olsun yani. Şey olmadığı zaman da kalın montlara sarılıp toplamda 14 kişinin ilgileneceği filmlerle seyircilerin karşısına çıkıyoruz.

Neyse. Şubat ayının ilk filmini sevdiğimden değil de "Olum böyle sanatsal manatsal nereye varıcaz biz yea" saikiyle hareket ederek seçtim. Valla bir ara Black Swan koymayı bile düşündüm ama "E yok artık" diyerek Annemi Öldürdüm'ü seçtim. Evet Annemi Öldürdüm'ü seyirci için seçtim. O yüzden de bağlam bulamadım. Seyirci için yapabileceklerim bu kadar. Daha popüler bir film bulamadım açıkçası. Ve yine açıkçası pek seyirci geleceğini de sanmıyorum. Ha seyirci gelse ne olacak? Ne olacak Cafer, dağılacak bütün toplananlar.

Şubat ayı filmleri şöyle :

15 ŞUBAT ÇARŞAMBA :Annemi Öldürdüm (J'ai tué ma mère)

Yönetmen : Xavier Dolan

Bağlam : Yok valla.

22 Şubat Çarşamba : Dekalog, Bölüm 9 :Komşunun Evine Tamah Etmeyeceksin

Yönetmen :Krzysztof Kieslowski

Bağlam : Dekalog Serisi

29 Şubat Çarşamba : Narların Rengi (Sayat Nova)

Yönetmen : Sergei Parajanov

Bağlam : Sergei Parajanov Sineması

Şimdi şu son film için bişeyler söylemek isterdim ama ne söyleyim yani. Bütün filmler 17:30'da başlayacağı gibi bazan 17:35 de olabilir. Bu dünya böyle yürüyenler. Görüşmek ve çok dile çevrilen kitaplar yazmak dileğiyle esen kalın efendim.

İnanılmaz Bir Kısa Film Hikâyesi (Konulu)

2012-01-23T01:22:00.006+02:00

Woody Allen aradığında reaksiyonum havanın soğukluğuna da bağlı olarak acı bir gülümseme şeklinde gerçekleşmişti. Bir kolumu çarpışan arabanın direksiyonundan kaldırıp çalan telefon eşliğinde kulağıma götürdüm. Ve çarpışma seslerine karışan bir alo sesi çıkardım.

Woody olayların karıştığından bahsediyordu. Söylediğine göre sete gelmeliydim ve sorunları çözüp filmin problemsiz şekilde nihayete erdirilmesine yardımcı olmalıydım. Ben de yarın saat içinde (Pardon “Yarım saat içinde”) yanında olacağımı söyleyerek telefonu Woody’nin 1.57’lik boyunun surat kısmına denk gelen yerine kapattım.

Çarpışan arabaların acımasızlığı bilinir. Ben de özellikle yeşil ve griye çalan sarı renkleriyle iki arabayı idare eden kuzenlerimin ağır tacizine uğruyordum. “Oğlum bakın Woody arıyor,bi vurmayın iki dakka lan” diye telefonu elimde sallamama rağmen hiç aldırış etmemiş sarsıcı darbelerle siyah otoma çarpmayı sürdürmüşlerdi.

Onlardan kurtulmak ve Woody’e yardım etmek için arabayı kenara çekmeye çalıştım. Tam bu amacıma ulaştığımı düşünüp arabanın içinde ayağa kalkmış ve sağ ayağımı 30 cm.lik bir açıyla pistten dışarı doğru atmıştım ki lise yıllarında terk ettiğim ve bu terk edişin ardından 24 kilo aldığını gözlemlediğim eski sevgilim Sedef son sürat üzerime gelmek suretiyle otoma çarptı. Ayaklarım boydan boya açılırken “oaaaaooovvaaaovv” diye bir ses-feryat duyuldu dudaklarımdan. Bel altım pist dışına geri kalan tarafım ise piste düşmüştü. Bu olay olmadan önceki 3 saniyeyi ise havada yarım bukle kendi etrafımda dönerek geçirmiştim.

Kuzenlerim Yanıma koştular hemen. Bir taraftan da “Kim çarptı lan bu çocuğa” diye bağırarak etrafa terör saçtılar. Sedef “Ben çarptım,çok pardon ya” diye cevapladı haşin kuzenlerimi. Kuzenler de bir kız tarafından bu hale sokulduğum için önce bana acıyarak sonra da Sedef’e gülümseyerek baktılar. Ben böyle durumlarda yapılması gereken şeyi yaptım ve sanki tüm bunlar olmamış gibi davranarak. “Er geç insanlık tanrı parçacığını bulacak belki Cern’de belki bizim mahallede ama bulacak!” dedim. Özellikle son 3 kelimeyi haykırarak söylediğim için birkaç kişi refleks olarak “tabi ya” dediler. Bağıran bir insan her zaman daha çok ciddiye alınır ve onaylanır diye bir tespit de yapabilirdim ama tecrübelerim henüz tespit yapmaya imkan verecek sayıda değil.

Pistten koşarak uzaklaştım. Lunapark’tan çıkarken de annemi aradım ve eve gelmek üzere olduğumu ama anahtarım olmadığını söyledim. Annem de evde olduğunu üzerimde anahtarın olup olmamasının da bu yüzden önemsiz olduğunu,yemek olduğunu,yemem gerektiğini,babam gerekliliğini,gelsem iyi gerekli,dediğini dedi. Bir taksiye el ettim durmadı. Öbürüne “hop” dedim durmadı. Üçüncüsüne ıslık çaldım durdu. Bindim. Evin önüne yakın taksiyi durdurdum ve dışarı çıktım (ücreti de verdim. Böyle sıralı anlatmazsam okuyucunun aklı falan karışır neme lazım) Binanın 4.katına çıkıp zile bastım. Annem açtı,vardı. Hemen odama gidip filmin senaryosunun bir kopyasını aldım. Sonra hemen kapıya yöneldim ve anneme yemek yiyemeyeceğimi,Woody’nin beklediğini,gece gelmeyeceğimi,önümüzdeki birkaç haftanın da böyle geçebileceğimi,artist olduğumu (artist misin diye sorduğunu belirtmek isterim),eyvallah olduğumu söyleyip çıktım.

Sete geldiğimde durumun Woody’nin söylediğinden de kötü olduğunu fark ettim. Film ekibi kendi arasında gülüşüp Woody’nin gözlükleriyle dalga geçerken filmin başrol oyuncusu olması gereken Scarlett aslında başrol oyuncusu olmadığını anlayarak ağlıyordu. Avrupa’da çekilen filmlerde böyle olaylar olabileceğini söyleyip Scarlett’i avuttum. Filmin bir diger oyuncusu Javier Bardem ise senaryoya tekrar tekrar bakıp gözlerini ovuşturuyordu. Beni görünce “abi böyle sahne mi olur” diyerek elindeki bir tomar senaryo kağıdıyla üzerime yürüdü. Ben de “Tamam da kardeşim Javier, bir bak bakalım ben mi yazmışım o sahneyi? Yoksa Woody mi? Ha? Baksana. Hep bana çıkışıyonuz,adam orda işte na ,git ne derdin varsa anlat dayıoğlu” dedim. Javier gözünün ucuyla çadırda oturmuş film seyreden Woody’e baktı,sonra da bana dönüp “aman be,ben zaten yarın gidiyorum,ne yaparsanız yapın aslan” deyip omzumu iki kez sıkıp bıraktı.

Bu keşmekeş içinde sakince filmini izleyen Woody’nin yanına gittim. Bergman izliyordu tabii. Sahne de Sessizlik filminin son sahnesi. Kadın tren camını açıp yüzünü yağmura tutuyor falan. Film bitince Woody’e baktım. Mendiliyle gözlüğünün altından yaşaran gözlerini siliyordu.

“Hocam sorunu kısmen hallettim,çekime başlasak iyi olur hava da bozdu bozacak” dedim Woody’e. Woody arkasında olduğumu bilmediği için önce bir irkildi ve sonra hızlıca benden yana dönerek “kim bu” der gibi bir müddet gözlerime ve burnuma baktı. Cümlemin “ … iyi olur hava da bozdu bozacak” kısmına geldiğimde beni tam olarak çıkarmıştı ama bu sefer de benim cümle boşa gitmişti. Bu yüzden olsa gerek Woody cümlem biter bitmez “Kim?” diye bir soru sordu. Ben cümleyi tekrarlamak yerine. “Başlayalım hocam,hazırız” dedim kısaca. Woody dışarı çıktı. 3-5 saniye etraftaki keşmekeşi süzdü ve yeniden bana dönüp “Bu mu hazır lan babası belirsiz” dedi. Alınganlığımı bir kenara bırakıp “Ama Woody abi,senin de bir şey yapman gerekiyor. Şöyle bi vur yumruğunu masaya,oyunculara ve set ekibine bağır birkaç kez,anlasınlar ciddiyetini. Yoksa lavabom düşşün ki bitmez bu film bak söylüyorum” dedim. “E biz seni buraya niye çağırdık Cafer? Gel arkadaşları Urartu Tarihi hakkında bilgilendir diye mi? Yoksa bana az önce söylediğin şeyleri sen yap, şu filmi hayırlısıyla bitirelim diye mi? Ha?” Bir anlık sessizlik oldu. Ben tam sağlam argümanlı cümleler tasarlayıp konuyu kapatacak ve Woody’i göt edecektim ki Woody aniden “Bu arada hakkatende yea,bu Urartu Tarihi neymiş lan öyle ” dedi. Ben de bir anlık heyecanıma yenilip “neymiş abi” dedim. “Oğlum adamlar Asur’u falan dize getiriyorlar. Bir sürü beyliği bir çatı altında topluyorlar. Hem de o güne kadar merkezi bir devletin asla kurulamadığı Doğu Anadolu bölgesinde. Bugün senin Menua dediğin Argişti dediğin İşpuini dediğin adamlar çok mühim adamlardır” dedi. Ben de “II. Rusa’yı atlamamak lazım hocam. Biliyorsun Ayanis Kalesi falan gibi faktörler var bu adamı hatırlatan” dedim. Woody de “Haklısın oğlum Cafer. Gel bu adamları film ekibine de anlatalım belki acı ve azmin nasıl güzel sonuçlar doğurabileceğini anlayıp filme konsantre olurlar” dedi.

Urartu’da olup bitenleri anlatmak için ufak bir iş bölümü yaptık Woody’le. O Scarlett’i alacaktı ben de Javier’i. Woody Scarlett’e Urartu’nun kuruluşuna kadar olan dönemi anlatacaktı ben de Javier’e Krallık dönemi Urartu’sundan bahsedecektim. Sakince yaklaştım Javier’e. “Javier abi,geçende duydum da Bu Urartular çok acayipmiş. Düşünsene Adamlar Asur’un bile eline vermiş bir yerde. Tamam baktığın zaman ömrü kısa bir devlet ama bize güzel kırmızı perdahlı çanak çömlekler,İşpuini,Argişti gibi değerler bırakmışlar. Böyle değerleri unutmamak lazım. Onların bu çaba ve dayanıklılıklarını dikkatle inceleyip belki de aktüel hayatımıza kazandırmamız lazım. Ne dersin?” dedim. Javier sağ elinin işaret parmağını büküp yavaşça ısırdı. Sonra sakallarını kaşıyıp, dolan gözlerini saklamaya çalışarak “İşpuini! Ah İşpuini! Bilmez miyim. Devleti bir arada tutmak için devlet dini bile yarattı adam. Daha ne yapsın ha, ne yapsın aslanım Cafer” deyip bir eliyle yine omuzumu sıkıp öbür eliyle yüzünü kapattı. Scarlett ve Woody’e baktım,orda da işler yolundaydı. Urartu gerçekten de işe yarıyordu. Scarlett duydukları karşısında Woody’e sarılıp çılgınca ağlamaya başlamıştı. Scarlett’i bir süre teskin ettikten sonra Woody set ekibini ve oyuncuları yanına topladı. Bir sandalyenin üzerine çıkıp kısa bir Urartu Tarihi anlattıktan sonra “Başarmalıyız. Böyle insanların yaşadığı böyle bir dünyada bu filmi mutlaka tamamlamalıyız” diye haykırdı. Galeyana gelen set ekibi ve oyuncular “ Hadi bitirelim şu işi. Urartu için bitirelim Hadi.Hadi. Hadi.” diye haykırarak işlerine döndüler.

5 gün 5 gece aralıksız çalıştıktan sonra film sorunsuz bir şekilde nihayete erdi. Woody’i öpüp Has Turizm’le New York’a yollamadan önce ona Urartu Tarihi kitabını hediye ettim. Otogarda birbirimize sarılırken duygu yoğunluğundan titremeye başlamıştık. Sonra otobüs hareket etti. Woody elini kaldırarak bana selam verdi. Ben de aynen karşılık verdim. Otobüs uzaklaşırken Woody’nin hayal meyal kitabın kapağını açtığını ve kitabın daha ilk sayfasına sağ gözünden akan bir damla gözyaşının düştüğünü hissedebiliyordum.

Haydi Sevelim Yeni Yıla Sonra Girelim

2011-12-29T11:13:00.005+02:00

İlk dönem gösterimlerini geçen hafta yaptığımız Çılgın Pierrot gösterimi ile bitirdik. İlk dönemde 6 film koyduk. Çok acayip bir şey olmadı. Seyirci ortalaması 20-25 gibi bir şey oldu. Şubat sonlarında geri döneceğiz görünüyor.

Tarihe Not: 2011 kötü bir yıldı. Buradan bütün dünya kişilerine sesleniyoruz : Gelin birlik olalım 2011’i bir daha yaşayalım. Ne gerek var 2012’ye? Sonra direk 2013’e geçeriz. Ardından da “ya şu 2012’yi de merak etmiştik ama” diyerek 2013’ün akabinde 2012’ye gireriz. O bitince de benim sevdiğim bir yıl olan 1960’a hızlı bir dönüş yaparız. Birkaç arkadaş var onlara bakıp çıkarız. Büyük başyapıtları ilk kez perdede görme heyecanını yaşarız. Sonra da ver elini İ.Ö. 1279. Bir iki Mısır,Hitit dolaşırız II. Ramses’le mimari faaliyetlere girişiriz. O yıl bitince de hoop diye 2016’ya döneriz. Abdullah Gül’ün başbakan Tayyip Erdoğan’ın cumhurbaşkanı olduğu ülkede meclise girer ve bir iki gülüşme ve şakanın ardından Kuzey Kore baharına tanık olmak için Uzakdoğu’ya gideriz. Zaten bu sırada yıl 2017 olur. Japonya’da soykırımı reddetmenin suç sayıldığı bir yasa onaylanır ve Sultanahmet’e dönüp 3-5 Japon ve sırf tipleri benziyor diye Japon zannettiğimiz birkaç Tayvan’lı ve Tayland’lı döveriz.

Ne olduğunu anlamadan yıl 2023 olur.

Kemalisti,İslamcısı,allahcanınıalmaya tipte solcusu ile bir memleket 100. yıl şenliğine girişir. Onlara tanık olurken bir bacağımızı koparıp, gelip geçen halkı taciz ederiz. O da ne derken yıl 2071 olur. Anadolunun kapılarının Türklere açılışının bininci yıldönümünde ,Malazgirt’te, robotlarla temsili bir “anadoluya geliş” hikâyesi canlandırılır. Daha sonra robotlar istiklal marşını hep bir ağızdan söylerken muhalefetteki Chp’li milletvekilleri gözyaşlarını tutamaz. Bu böyle gider ve yıl 3000 olur insanlar,androidler,robotlar ve sasaniler inanılmaz bir çiftleşme hamlesiyle insan türünü 5 kol 3 bacak 7 burun 15 kalçalı bir hale getirirler. Herkes mutludur. İsa dönmemiştir. Ve Fedon bronzlaşmaktan dolayı ölmeyen ilk canlı türü olmuştur.

www.haydiikibinonbiribirdahayaşayalım.com

Pierrot Beni Okula Gönder

2011-12-29T11:00:00.005+02:00

Uyku ile okul arasında karşılıklı bir ilişki var. Ya uykudan feragat edip okula gidiyorsunuz ya da okuldan feragat edip uykuya gidiyorsunuz. Bu böyle sürüp gidiyor. Bizim gibi işi gücü olmayan insanlar bir de uykuya dalıp okullarını aksatınca “aa bugün gösterim var” cümlesini kurup başka bir şeye odaklanabiliyorlar. Yani en azından “uyudum-uyandım yine bir şey yapmadım” demeyip “okula gitmedin bari gösterime git” diyebiliyoruz. “Acaba yağmur yağacak mı? Bence yağmaz” tipinden meteorolojik tahminlerde bulunarak da günlük yaşamı sorgulama fırsatını ele geçiriyoruz.

21 Aralık Çarşamba da işte “ Nereye böyle bu işler” ağırlığındaki sorularla sarmalanmış bir gündü. İlk dönemin son gösterimi olan “Çılgın Pierrot”nun başlamasına 1 saat kala kalktım ve giyindim. Köşk’e gitmeye evden başladım.

…………………………………………………………………………………………………..

Godard hâlâ çok acayip. ”Bu nasıl ya” türünden cevapsız soruların eşlik ettiği anlar yaşatıyor insana. Çok kapsamlı,talepkâr filmlerden oluşan bir filmografisi var. Burada Godard üzerine yazdık birkaç şey. Onları tekrar etmenin lüzumu yok. Ama dünyada bizi şaşırtan bir şey kalmadı diye düşünen herkes birkaç Godard filmi izlemelidir bence.

Gösterime gelince. Fazla konuştum. Bir Godard filminin önünde sonunda ucu açık bir yere vardığı bilinen bir şey. O yüzden ne dersek diyelim “olayı” açıklamaya yetmiyor.

Ama yine de,

Bilindiği gibi Godard’ın ilk dönem “kederli filmleri” genel olarak “ölüm” teması etrafında şekillenirler. Godard’a göre ölümle şartlanmış bir hayatta olduğumuza göre yaşamak gereklidir. Çılgın Pierrot da sinemada bir girişimdir. Sinema hayatın bir temsili olarak hayatı teslim alır. Hayatı yaşamak için sinemada olduğu gibi bir “girişimde” bulunmak gereklidir. Bu girişim “Hayatını Yaşama”nın bir yoludur. Godard’ın ilk dönem filmlerinin hemen hepsinde izleyicilere bir “ölüm duygusu” verilir. Ve yine bilindiği gibi bu duygu boşa çıkmaz. ve filmin sonunda ana karakterlerden biri ya da birkaçı ölür. Ama Godard’ın ölüme bile bakışı bir tür “değişik”tir. Ölüm bile ciddiye alınmaz. Karakterler ölümü bile günlük olağan bir şey olarak karşılar ve ehemmiyet vermezler. Mesela Çılgın Pierrot’nun sonunda Ferdinand’ın “tüh be,şanlı bir ölüm olamadı bu” demesi gibi. (Bu ölümü bile ciddiye almama meselesinin tek istisnası Vivre Sa Vie filmidir)

Godard “Önemli olan var olanın farkına varmaktır. Gün boyu bu gerçek unutulur siz evlere ya da kırmızı ışığa bakarken yeniden belirir ve o anda var oluşun duygusuna sahip olursunuz” derken günlük hayatın dışında şekillenen bir yaşam duygusundan söz eder.Günlük hayatta,sözcüklerin,ağaçların ya da sevgililerin yerine bir başkasını koyabilirsiniz, onun temsil şeklini değiştirebilirsiniz ama yaşamı kaldırıp yerine bir başka şey koyamazsınız. Çılgın Pierrot işte bu duygunun filmidir. Ferdinand/Pierrot filmin bir yerinde “artık insanların yaşamlarını,yapıp ettiklerini değil yaşamın kendisini yazacağım” derken bu yaşamın günlük olağan yapıp ettiklerimizin tezahürü olan hayattan başka bir şey olduğunu bilmektedir.

Film boyunca kâh otoyollarda kâh dağda bayırda dolaşan Ferdinand ve Marianne herhangi bir yaşam belirtisi bulamazlar. Ancak filmin sonlarına doğru,uğradığı ihaneti de pek ciddiye almayan Pierrot iskele üzerinde sürekli bir melodi duyduğunu söyleyen bir deliye yaklaştığında “yaşam”a ilişkin birkaç ipucu alır. Sürekli bir melodi duyduğunu söyleyen adama “sen delisin” dedikten sonra bir tekneyle karşı kıyıya geçer ve Marianne ile sevgilisinin hayatlarına son verir. Daha sonra da kafasını dinamitleyerek kendi hayatını nihayete erdirir . Ama o melodi,delinin duyduğu o melodi sürmektedir ve sonsuzdur. Tıpkı Ferdinand’ın ölümle sonlansa da bitmeyen yaşamı gibi. Melodi yaşamda sürmektedir (Ferdinand bunu hayatının son anlarında da olsa “fark-etmiştir) 1965 yapımı bir film 46 yıl sonra bile “düşünebiliyorsa” gerçek ya da imaj fark etmez yaşama karışmıştır. O “melodiyi” duymaya çalışan Ferdinand hayattan yaşama doğru bir çıkış yolu bulmuştur (En azından perdede). Ve hayattan ayrılırken duyduğu rahatlığın ve ciddiyetsizliğin nedeni de budur. “Tüh be şanlı bir ölüm olmadı”

Bunlar tabii ki benim abartılarım ve anlamayı istediğim şekillerim. Seyirciler ise pek çok açıdan yaklaştılar filme. Postmodernizm’den akıl-duygu çatışmasına geniş bir yelpazede tartışıldı film.. Öte yandan filmde “ironiye kaçan bir karamsarlık” olduğu söylendi. Yani filme göre her türlü kalıp,film yapma kalıpları bile bitmiştir ve yönetmen de bu farkındalıkla “ironik” bir “eğlence girişimi”nde bulunmuştur vs.

Bu her taraftan girilebilen yapısıyla Çılgın Pierrot filmi ilk dönemin de kapanış filmi oldu. Hoş oldu.

Sovyet Sinemasının Neresinden Başlar Sokurov?

2011-12-21T18:15:00.008+02:00

A.K. - Cafer geçen gün bir Rus mecmuasında şöyle bir şey okudum : “Sovyet bize ne bıraktı?” Sonra da uzun uzun cevaplamıştı bu soruyu kendi kendisine soran yazar. Yazısının sonlarına doğru da “Şolohov,Turgenyev,Zoşçenko gibi yazarları çağırıyordu günümüz Rus sanat ve edebiyatına. Sinemaya gelince de “Hemen hemen kırıntı diyeceğimiz,Vertov’un,Tarkovski’nin bir iki kırıntısı diyebileceğimiz şeyler ve hüzünlü kale Sokurov kaldı”diyordu. Bir kere ilk sorum şu : Sen hiç Sokurov filmi izledin mi?

C.S. - Evet,izledim.

A.K -Hangileri mesela?

C.S. -Yani şimdi “şu şu” diye isim saymak saçma olur ama uzun aralıklarla da olsa birkaç filmini izledim Sokurov’un. En son da şu üçlemesini izledim. Hani Lenin’in Hitler’in ve adını hatırlamadığım Japon imparatorunun son günlerini anlattığı üçlemesi. Telets Lenin’i,Solnste o Japon imparatorunu, Moloch da Hitler’i anlatıyordu işte.

A.K. -Anlıyorum. Ama bu kullandığın ses tonu ikimize de yardımcı olmaz. Bunu söylemeliyim.

C.S. - İyi de konuşmuyoruz ki,yazışıyoruz net üzerinden. Ses tonumu nerden biliyorsun?

A.K. – Neyse,tamam. Anlat bakalım o üçlemeyi.

C.S. - Bir kere en başta Telets yani Lenin’in son günlerini anlattığı filmi bana kalırsa Sovyet sonrası Rus sinemasının en önemli filmi…

A.K. -Sen Sovyet sinemasını nerden biliyorsun? Ne izledin?

C.S. - Neden diye soracaksın.

A.K. - Neden diye sormadın başka bir şey sordum.

C.S.-Çünkü bu film 110 dakikalık bir Sovyet tarihi olma başarısını gösteriyor. Ne belgesele kaçan bir tarih incelemesi ne de olup biten şeylerin bir kurmaca şeklinde gösterildiği bir tarihi-film bu.lenin’in yaşamının son günleri. İşte yıkanmasından tut,yemeğine kadar günlük yapılan ne aktivite varsa onları yaparken izliyoruz Lenin’i. Sadece Lenin’in sarayının içinde geçiyor film. Dışarıda geçen tek sahne ise bir av sahnesi. Lenin evdeyken bu bahsettiğim tarihin de gelişimini izliyoruz. Çünkü tarih senin de bildiğin gibi olup biten değil ancak olan şey bittiğinde incelenebilecek bir şeydir. Godard da Sinema Tarihi yapmaya başlamıştı hatırlarsan. Ona da sormuşlardı Sinema bittimi ki tarihini yapıyorsun diye. O da bir şekilde “evet bitti” cevabını vermişti. Neyse biz bugünden bakınca Lenin sonrası Sovyetlerin ne olduğunu da bildiğimiz için olaylar biraz daha anlamlı geliyor bize. Mesela Stalin’in Lenin’i ziyarete gelmesi. Troçki hakkında konuşmaları vs. Sonraki süreç halihazırda bilindiği için izleyicide tuhaf bir etki bırakıyor. Ama şöyle bir uyarı da yapayım,bu böyle dümdüz ilerleyen,şekilli bir film değil. Sapasağlam bir atmosfer filmi. Görüntü ve sanat yönetimi alabildiğine karanlık,gri ve talepkar. Bazen bir tablo izliyormuş gibi olsanız da Sokurov romantize etmiyor hiçbir şeyi. Bir tür hatırlatma,rüya atmosferinde bir hatırlatma bu film.

A.K. - Ne hatırlatması?,

C.S.- Biraz da şeyden bahsedeyim Sovyet tarihi derken neyi kastettiğimden.

A.K. - Ne hatırlatması diye sordum Cafer?

C.S.- Sovyetler birliği senin de tahmin edebileceğin gibi dünya tarihi açısından bir anomali örneğidir. Bu anomali 82 yıllık bir “deneyim-yaşam” örneğidir.

A.K. - 82? Allah allah.

C.S.- O güne kadar hiç denenmemiş bir şeyi bu Ruslar alıyorlar ve bir deneyelim diyorlar. Sen bu Rusları bilmezsin,batılı tipler gibi değildir bunlar. Yani bir felsefeyi alıp yok onu yapıbozuma uğratalım,yeniden yorumlayalım,teorize edelim falan diye düşünmezler. Daha çok şöyle bir şey yaparlar mesela ,”Hımm Sosyalizm mi? Hadi bunu hayata uygulayalım” evet aynen böyle. Ve yaptılar da. Ama iyi ama kötü yaptılar. Ne kadar sürdü? Kimileri der ki Lenin daha devrimi yaptığı anda sosyalizmi de bitirmişti. Kimileri der ki Lenin ölünce Stalin her şeyi ve her şeyle birlikte Sosyalizmi de mahvetti. Kimileri de iyi-kötü 1990’a kadar sosyalizmin yaşandığını iddia eder. Bunlar tartışılır tabi ama önemli bir durum var o da şu ki “olan” bir şey var bu işte. Olmuş ve yapmış adamlar.

A.K.- Ne yapmış?

C.S. - Sen şimdi tarih derken ne tür bir “tarih”ten bahsettiğimi de merak etmişsindir.

A.K. - Ne diyeyim Cafer. Git atlara su ver.

C.S - Tarih,hakkında fikir sahibi olduğumuz tarih varlığın tarihidir. Varlık varlığa geldiği andan itibaren tartışma başlar. Varlığa gelmek hep görme,görülme yoluyla tasvir edilmiştir. Yani varlık görsel bir altyapı sayesinde vücut bulmuştur. Oysa çoğusu bilmez. Aslında varlığa gelme dediğimiz şey işitseldir.

A.K.- Ne okudun sen bu sıra. Ne bu Schopenhauer mu, Nabi Yağcı mı?

C.S.-Tarih bir oluştur. Ve tüm Oluş’u ancak oluş tamamlandıktan sonra bilebiliriz. Sokurov da sanki 200 yıl önce ölen Alman gibi kendi çağını tüm oluşların tamamlandığı çağ olarak olumluyor. Alman Prusya’nın sonunu tarihin sonuna bağlarken Sokurov da Sovyetlerin sona ermesiyle tarihin tamamlandığını (sanki) söylüyor. Yani Sovyetlerin sona ermesi tarihin tamamlandığının son emaresidir.

A.K.-Kuzey Güney iyi lan aslında

C.S.-Sinema da varlığın kendini gösterme tarzlarından biridir yani fenomendir. Sokurov da bu gösterme tarzını bir “sona erme”ye imliyor. Bir sona erişin varlığa gelmesi. Ama dedim ya işitsel bişey bu. Her ne kadar sırtını görsele dayasa da özünde işitsel bir girişimde bulunuyor. Sezgi yoluyla kazanılan,işitilmez olanı temsil eden,ve işitilmez “için” konuşan bir sinema Sokurov’un yaptığı. Grenli, sanki bir rüyadaymış gibi yarattığı bu atmosfer de “için” konuştuğu,gösterdiği şeyin, temsil edilemez bir fenomen olması, sadece gösterilebilir ama sezilmesi için işitilmesi gereken bir “şey” olması nedeniyledir.Ama bu tarihin bir hareket yasası olması gerekmez mi? Diye soracaksın.

A.K.- Telefondayım. Hegel arıyor. O da seni dikkatle dinliyormuş.

C.S.- Tarihin hareket yasası yoktur. Diyalektik varlığın varolma tarzının kendisidir Aras.

A.K.- Sakinleş Cafer.

C.S.-Bir de son olarak,Sovyet sanatı baskının altında gelişmiş,ilerlemiş bir sanattır. Özellikle edebiyat üzerinde inanılmaz bir baskı vardı. Bu baskı edebiyat kuramcılarına ,dilbilimcilere kadar uzanmıştı. Birçok isim sürgünde,zindanlarda hayatını kaybetmiş ve sistemli olarak uzaklaştırılmışlardı. Mesela Bahtin’i bilirsin. Adamı Kazakistan’a sürüyorlar. Bir yerden sonra kağıt bulamayıp sigara kağıtlarının üzerine yazmaya başlıyor kitaplarını. Ve en önemli eserlerini de bu dönemde veriyor. 1934-1938 döneminde en önemli eserleri sayılan “Romanda Söylem”,”Epik ve Roman”,”Romanda Zaman ve Kronotop Biçimleri” kitaplarını yazıyor. Ama dedim ya,adam sürgün. Bu aralıkta hastalanıyor da, tek bacağını kesiyorlar,kemik iltihabı (ki çok acayip acı veren,bezdirici bir hastalıkmış) ile vs uğraşıyor. Şimdi böyle Radikal Kitap Biyografisi gibi olmasın,ama böyle yaşamış işte adam. Ve üretmiş. Sen üretim bürosu falan diyordun ya hani?

A.K.- Vay be. Sonunda bana seslendin değil mi Cafer? Yeminle üstümü başımı yoluyordum sinirden. Evet,üretim bürosu falan diyordum. Ne oldu?

C.S.- İşte üretim bürosu olabilmek senin sandığın gibi sadece içkin bişey değildir. Bazen fiziki bir güç de gerektiriyor. Bunu yaşamdan ya da başka bir yerden almalısın. Ama kader buysa (evet bence “üretmek” kaderdir. Bu “kader”i de Demirkubuz’un kullandığı anlamda kullanıyorum. Marx’ın bir “yabancılaşmayı” imleyen “üretim” kavramı ise değerli olmakla birlikte başka bir yazının konusudur) her şeye hazırlıklı olmalısın. Çevreye de,sonuçsuz kalacak bir sürü çabaya da (Bahtin’in başlayıp,çeşitli sebeplerden bitiremediği kitaplarının sayısı senin yaşını geçer), alışılmalı böyle bir süreçte. Sakın ha bunu bir yazar bunalımı,”içine dönen” yaratıcı özne ya da mapusta hayatı çürüyen şair-edebiyatçı tribiyle karıştırma. Hiçbir şey yazmadan da,ortalıkta görünmeden de,öldükten sonra da devam eder bu üretim süreci. Bir düşünce kendi varlığıyla yaşamını sürdürür. Nasıl ki bir sürü ölmüş sinemacının,edebiyatçının yapıtları hâlâ düşünmeye devam ediyorsa hiçbir sonuca ulaşmasa da “çaba” bir varlık olarak düşüncede sürecektir.

A.K..- Peki bunu Sokurov’a, Boğa (Telets)’ya nasıl bağlayacaksın bakalım? Çağırdım çoluk çocuk,börtü böcek,ırmak,ağaç hep birlikte kanepede elma soyarak bekliyoruz. Hadi bağla?

C.S.- Ha. Şimdi. O şöyle. Bu Bahtin’in bahsettiğim dönemi Sovyet politik tarihinde Stalin dönemine denk geliyor. Filmde Lenin’in ziyaretine gelen Stalin’den bahsetmiştim hatırlarsan. Stalin’in tepeden inme “devrimi”nin bir parçası olan ve “kültürel devrim” diye bilinen süreç işte hem bu Bahtin’in sıkıntılarının doruğa ulaştığı hem de Sovyet “entelektüel” camiasının pasifize edildiği bir dönemdir. Filmin bu ziyaret bölümünde seyirci yavaş yavaş kendini Lenin’e daha yakın hissetmeye başlıyor. Filmin görüntü ve sanat yönetimi ise daha da karanlıklaşıyor. Lenin’in yüzüne yapılan yakın çekimlerin sayısı da bu sahneden itibaren artıyor. İnanılmaz bir hüzün var Lenin’in suratında. Şimdi klişe olacak ama sanki bütün bu olacakların farkında olan birinin hüznü bu. Sanki hayatını adadığı şeyin bir başarıya ulaşamadığını gören bir adamın hüznü. Ve Sokurov da bu “yanlış” tarihten Lenin’i ayıklıyor gibi. Sonradan neredeyse kurucularına yönelik bir ihanete dönüşen Sovyet rejiminin o hayati kırılma anında Lenin ölümüyle gelecek “olanlar”dan yırtarken Stalin olağanca sekülerliği ve canlılığıyla bir ihanetin sembolüne dönüşüyor.

A.K.- Bu kadar mı?

C.S.- Şimdilik evet. Genç Bakış başladı. Ona bir bakmam lazım. Biliyorsun.

A.K.- Biliyorum Cafer. O halde Mutlu Geceler sana.

C.S.-Bay bay.

Acaba Petzold da Barbunya Yiyor mu?

2011-12-16T18:14:00.005+02:00

14 aralık Çarşamba. Jerichow. Her şey olmadı.

Petzold’u ya ben çok abartıyorum ya da olan şeyler bana bunu gösteriyor.

Film izlerken insanların nasıl şeyler beklediğini bilmemiz olanaksız. Ama en azından bu film için,üzerinden,bir yerinden gerçekten bir şeyler söylebenilirdi.

4 yıl önce İstanbul Goethe Enstitüsü’nün yaptığı retrospektif dışında (öyle sanıyorum) ilk kez bir Petzold filmi seyircinin karşısına çıktı. Bu da çok önemli değil. Ama yeni bir yönetmen tanıtmaya yönelik hamlemiz kesin bir başarısızlıkla sonuçlandı.

Filmden bir şey çıkaramayanlar,film içinde Ali karakterinin ne tür ticari bağlantıları olduğunu merak edenler ve bir şey söylemeyenler vardı salonda. Yine Ali’nin durumunun saplantı mı,aşk mı olduğu, karakterlerin bencil olup olmadığı vs de konuşuldu.

Ve bu kadar. Ben daha çok Petzold sinemasında olup bitenlerden ve Jerichow’un da bu olup bitenlerden önemli bir parça olduğundan bahsetmeye çalııştım ama olmadı. Bir yere varamadık.

İkinci dönem gösterimler sürecek görünüyor. Ben daha da şahane bir mağlubiyetler olsun diye bir ayın tamamını Petzold filmlerine ayırmayı düşündüm. Umarım yaparız bunu.

Bir de artık filmleri Egeli Kültür (ismine aldanmayın,içi bomboş) de tanıtmayanlara iki çift lafım var :Soğan Halkaları.

İlk dönem gösterimleri haftaya Godard’ın her şey üzerine saçmasapan bir başyapıtı olan Çılgın Pierrot ile sona erecek. Hoş ve salon terk ettirmeceli bir kapanış olabilir.

Christian Petzold’a ise bir mektup yazdım:

Sevgili Christian,

Mutlu geceler. Geçen gün kampüste senin bir filmini gösterdik: Bir sonuca ulaşamadık. Sana Genç Bakışlar diliyorum.

Hoşça kal.
(Almancadan çeviren: P.G.Ö)
…………………………………………………………………………………………

2011’i güzel hatırlayacak olan herkesi merakla kucaklıyorum. Emin olun 2010’da olduğu gibi 2012 de sizler için hep güzel bir yıl olarak hatırlanacak. Tıpkı 2013 2014 2015 ve sonraki yıllar gibi. Siz hep güzel hatırlayacaksınız. Aferin size. Biz 13 aylı yıllara devamlılık göstermeyi planlıyoruz.

Bütün Olanlar Böyle

2011-12-14T18:04:00.009+02:00

Bir de şöyle bir şey var. Eskiden (ama çok eskiden) bu mağara duvarlarına çizilen resimler bence bir gergedan tuhaflığına denk gelen türden acayipliklere yol açıyor. Şöyle ki, ben bu resimleri günümüzün birçok sanatsal aktivitesinden çok daha yenilikçi ve yaratıcı buluntuluyorum.

Mesela uzağa gitmeden şöyle ege kıyılarına doğru ilerlersek Anadolu’nun ilk Prehistorik kaya resimleriyle karşılaşıyoruz. Ama bunlar çok acayip. İzmir’in 150 km güneyinde Latmos (günümüzde Beşparmak dağları denmektedir) dağlarının eteklerinde çeşitli kayaların üzerinde ya da mağaraların içlerinde bazı resimler bulundu. Bu resimlerden bazılarını paylaşayım da anlatmaya çalıştığım şey biraz daha açıklığa kavuşsun.

İşte bu resimlerde belirli şeyler tasvir edilmiş. Ama Kadın-Erkek çiftleri olsun. Tanrı betimleri olsun. Herhangi bir “özel” uygulamaya maruz kalmamış. İlkel deyip geçmek çok kolay. Ama çizgilerin birbiriyle alakasızlığı ve her açıdan düzensizliği bir “tanımlama” öncesi durumla karşı karşıya olduğumuzu açıkça gösterir.

Ne Kadın ne Erkek ne Tanrı ne de Hayvan daha tanımlanmamış .(Bu felsefenin Moral İnsan dediği şeyin tam tersidir. Henüz bir varlık olarak ya da tür olarak tanımlanmamış bir insan ve onun yaptığı sanatsal hareketlerden bahsediyoruz) Hepsi birbirine karışmış bir düzensizlik içinde. Perspektif sıfır. Bakış dediğimiz şeyde tamamen bir saflık var. Çizgiler var, sadece çizgiler. Her insan ya da tanrı bir çizgi sadece. Günümüzde sanatın ve dolayısıyla sinemanın kaybettiği şeyin işte bu “bakıştaki saflık” diyebileceğimiz şey olduğunu düşünüyorum.

Bakış sadece tanımlamaya dönüştüğünde bir noktada “arzu nesnesini de kaybetti” nasıl ki cinsellik bir eksiklik olarak yorumlandığında arzu hakiki nesnesini kaybettiyse sanat da “tanımlar” üzerinde harekete geçince arzu nesnesini kaybetti. (Çizgiler büyüdü de büyüdü. O büyük boyutlu resimlerde,mimaride“ihtişamın” sadece bir parçası haline geldi. Çizginin işlevselleşmesi acı verici bir durumdur güzelim Cafer.) Geriye de “hüzün kaldı” ama bu hüznün melankoliden farkı var. Çünkü burada bir “kaybedişi” (bu öyle Kaybedenler Kulübü türünden beatnik-ergen kaybedişi değildir canım Cafer.) imleyen bir hüzünden bahsediyoruz.

Bu kaybedişin farkında olan (“Fark eden” Fark-etmek üzerine de yazmıştık bir şeyler) Bir sürü insan var ya da ben izleyince,dinleyince falan öyle düşünüyorum. Bir Bresson filminde mesela bu “yitip giden şey” hüznünü rahatlıkla görebilirsiniz. Kaybolan şey bazen masumiyettir bazen de masumiyetin sadece tanımlanmış şekli. Ya da bir müzik parçasında o “kaybolanın” çizgisini yakalayabilirsiniz. Zbigniew Preisner mesela ya da ben kendi adıma çok daha aktüel bir örnek olarak Sakin grubunu verebilirim. Ya da birkaç dizede :

“Bugün Pazar kendimi selâmlıyorum
Ve sanki kendimi tekrarlıyorum durmadan
İşte bir sarmaşığın son yaprağı gibi
Güneşe, öyle birden ki güneşe
Bir erkek,bir dişi olduğum zaman.”

Sanat kaybolandan geriye kalandır desek fazla klişe olur sanırım. Ama maalesef öyledir. Klişeden bile üzücü ve kötü olan ise, kaybolanı fark-etme yetimizin bile neredeyse sona erdiğidir, kardeşim Cafer.

Mutlu geceler.

O Nesnenin Ağırlındaki Kadın Kavramın İçeriğine Terstir

2011-12-14T17:01:00.004+02:00

Sanatta herhangi bir şey yaratmanın yolu (öyle sanıyorum) öncelikle bir kavram yaratmaktan geçer. Bir kelime olarak o kavram daha önce yürürlükte olan,kullanılan bir şey olsa da, eğip bükmek suretiyle bir kavram yeniden oluşturulabilir. Kavram doğası gereği zaten elastik bir yapıya sahiptir. O kavramın yazıya, imaja ya da bir başka “şey”e dönüşme noktası ise hakiki “yaratım” noktasıdır. Hepimiz bir kavram yaratabilir ve onun peşinden bir sürü insanı ya da nesneyi sürükleyebiliriz. Kavram yaratmanın bir gereçler kitabı olmadığı gibi “şu” denilebilecek bir yöntemi ve sonucu da yoktur. İşte bu yüzdendir ki her kavram bir noktada “hertaraflılığa” meyletme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Örneğin vatan kavramı Hitler gibi bir adamın elinde toplu cinnetin kaynağına dönüşebildiği gibi Perikles gibi bir adamın elinde bir demokrasi aygıtının uygulama alanına da dönüşebilir. Önemli olan o kavramın kimin ya da neyin elinde işlevselleştiğidir. Hitler kendi vatan kavramını milyonlara kabul ettirebilirken,sıradan bir insan Barış kavramını öyle kolay kolay kimseye kabul ettiremez. ( Burada “toplumun arzusu” denilen şey de önemli tabi. Örneğin Reich’in dediği gibi Alman toplumu faşizmi gerçekten arzulamış da olabilir. Ya da Türk toplumu Barış’ı gerçekten de arzulamamış olabilir)

Ama bu kavram yaratma işinin çok çetrefilli,insanda rahat huzur bırakmayan bir yanı var. Şöyle ki,bir kavram yaratmaya muktedir olabilecek bir sürü insan var. Bu bir sürü insanlardan bazılarının kavramları nasıl işlevselleştirdiğine dair bir iki örnek de andık yukarıda. Ama “yaratım” denen şeyle “kavram yaratma” denen şey arasında bir faz farkı vardır. İşte bu noktada iş çatallaşıyor. Mesela medyanın yarattığı bir kavram ya da reklamcıların yarattığı bir kavram ile adını sürekli andığımız bazı sinemacıların yarattıkları kavramların hepsinden bir “yaratım” olarak söz edebilir miyiz? Sanmıyorum. Peki bir sinemacı ya da filozofun yarattığı kavram ile medyanın,reklamcının yarattığı kavram arasındaki o ince “yaratım” farkını neyle açıklayabiliriz? Televizyonda gördüğümüz bir reklamda “süper fikir” denebilecek bir sürü şey görüyoruz. Ama sanmıyorum ki Bir Kant’ı okurken “çatışma” kavramının kullanımına dair “vay be süper fikir” şeklinde bir yorum yapabilelim. Ama sonuçta ikisi de bir kavram yaratmışlar. Kant işte “Çatışma” diye bir şeyden bahsetmiş,ilerlemenin bir yolunun da çatışma olduğunu vs söylemiş. Reklamcı da günde 4 tl’ye kaç dakika konuşabileceğinize dair bir reklam işini “ ara-kazan” gibi bir kavramla imajlaştırmış. Peki bu iki kavram arasındaki yaratım farkını nasıl açıklayabiliriz? Bir ayıklama yapabilmenin ilk yolu, kavramlar arasında,hangi kavramın daha çok içerik kazandırılarak oluşturulduğunu saptamaktır.

Reklamın ya da medyanın kavramı, imajlaştırma yoluyla günlük hayata sunulur. Ömrü (hele ki bizim gibi hafızasız bir toplumda) en fazla birkaç aydır. Bunu en iyi bilen insanlar da medya ve reklam sektöründedir. Bu insanlar günlük olarak enformasyona sokulan ve kolay tüketilebilsin diye de imajlaştırılan kavramlara başvururlar. Bu imajlar belirli bir süre tüketildikten sonra yerlerini yenilerine bırakıp süreçten ayrılırlar. Örneğin Vodafone geçen sene “kırmızı” üzerinden yepyeni bir kavram yarattı. Televizyon aracılığıyla günlük hayata dahil olabildiğimiz için bir insandan “kırmızı” lafını duyduğumuzda o bundan ikı yıl önce sadece bir renk olarak kabul ettiğimiz şeye ikinci bir anlam yüklenmiş oldu. Ve bu “şey” bundan iki yıl sonra hayatımızda olmayacak ve kırmızı sadece kırmızı olarak hafızamızda yer etmeye karar verecek ( Burada “kırmızı” ile ilgili bir sürü ayrı kavramdan da söz edilebilir tabi.Mesela bayrak,şehit kanları. Kurulan ülkenin köklerinin arandığı yerler olarak “asil” bir renktir de kırmızı. Ama bir gsm operatörü bütün bunları çekip alarak “trink” diye bir başka şeye dönüştürebilir. Ve yapacak bir şey de yoktur. Kısa süreli bile olsa bırakılan bu etki aslında o diğer kırmızı kavramlarının da bir yaratım değil sadece bir ajitasyon’a denk gelen sıradan kavramlar olduğunu gösterir. Çünkü “içerik kazandırılmış” bir kavram gerekli olduğu gibi aynı zamanda “faydalıdır”. Bir kırmızı kavramı bu topluma çok şey kazandırmamıştır belki ama bir şirkete epeyi para kazandırmıştır sanırım. Ve bu iki kırmızı kavramı da bizim bahsettiğimiz “yaratım” kavramından çok uzaktır. Bir kavram aracılığıyla para ya da sahte tarih kazandırmak bir “yaratım” değildir şüphesiz.)

Yaratılan kavramlar arasında “yaratım”ı saptamanın ikinci bir yolu da “yaratılan kavramın sürekliliği”dir ( Bu “süreklilik” zaman ile alâkalı bir süreklilik değildir. Bin yıllara kalan kavramlar sadece “geçen zamanın” fazlalığı yüzünden gerekli ya da faydalı olarak kabul edilemez). İçerik kazandırılmış bir kavramın sürekliliğinin önündeki tek engel “kesinti”dir. Çünkü yaratımın temeli olan arzu, nesnesinin kaybolmasından değil,sürecin kesintiye uğramasından dolayı acıya dönüşür. Arzunun sürekliliği yaratımın önkoşulu olduğu gibi bu arzu üzerindeki tahakkümün kaldırılması da “içerik kazandırmanın” ve akabinde oluşacak “ kavramın sürekliliğinin” önkoşuludur. Arzunun bir sürece dönüşmesi ve öznenin bir tür “üretim bürosu”na (Godard) dönüşmesi ise “başka türlü” düşünmek ile imkânlı hale gelir. Düşüncede yeni alanlar açmak,düşüncenin sınırlarından kurtulmak ve hakiki bir “yaratım” da bulunmak en başta “düşünmek” ile ve bu “düşünmek” kavramının da başkalaşması,eğip bükülmesi ile gerçekleşir. Düşünmenin biçimi değiştirilmeden faydalı ve sürekliliği olan bir yaratımdan söz edilemez. İşte burada bazı sinemacıların ya da filozofların diğer “kavram yaratıcıları” ile aralarındaki farkı net bir şekilde görebiliyoruz. “o başka türlü düşündü” diyebileceğimiz bir reklamcı ya da medya çalışanı göremeyiz çünkü bu iki sektör de doğası gereği “hakiki yaratım” a düşmandır.

Ama “düşünmenin biçimini” değiştirdi diyebileceğimiz birçok sinemacı,yazar,filozof bulabiliriz. Örneğin Godard,Bresson,Straub,Rivette,Eisenstein,Woody Allen…Bu insanların herhangi bir filmine girdiğinizde nev-i şahsına münhasır bir kavramlar evrenine de girmiş olursunuz. Akıl almaz bir şekilde oluşturdukları bu yaratım alanı hiçbir biçimde kesintiye uğramaz. (Kesinti yaratım anında oluşup daha sonra bir keder ya da sevinç duygusu olarak film içindeki devamlılığın zeminini oluşturabilir. Ama kesinti film-yaşam içinde değil,öznenin düşüncesindedir. Ve sadece bu bile filmin devamlılığını sağlayan bir güce dönüşebilir) “İyi” ya da “kötü” gibi günlük tanımlamaların uzağında sizi de başka türlü düşünmeye ve yeni kavramlarla bir film üzerine düşünmeye davet eden film-yaşam’lardır bunlar. Orada arzuların akışkanlığına,dönüşümüne,imajlaşmasına ve sonuç olarak bir “Film Yaşam”da sonsuzlaşmasına tanık olabilirsiniz.

Annie Hall Gösteriminden Cafer'e Mektub

2011-12-12T15:06:00.005+02:00

Kardeşim Cafer,

Bugün günlerden Çarşamba. İnsanlar yine var dünyada. Bazıları yürüyor. Bazıları duruyor.

İnsanın 13 aylı yılları var. Bu yıllar uzun sürermiş.

Sinema dergisi geçen ay özel bir ek yapmış. İşte seyirciye göre Türk sinema tarihinin en iyi 100 filmi nedir onu sormuşlar. Bunu da bir kitap gibi basıp ben diyeyim 20 öbürküsü desin 25 tl’ye satıyorlar. Kitapçıda karıştırdım biraz bu kitap-eki. Bir kere içinde sıfır emek var. Ben burdan anket yapsam alıp onları bir yere bassam muhtemelen yine benzer sonuçlara ulaşılırdı. Yani araştırmacı bilmem ne durumları falan kesinlikle yok. Neden bu filmler seçilmiş? Hangi sosyal tabandan hangi film daha çok oy almış? YOK. Hayatında kaç tane film izlemiş,kaç tane yönetmen tanımış bu oy verenler? O da YOK. “İnternetten yap anketi bas dergiye sat 20’ye” döngüsü. Ticaret döngüsü. Allah sizi ne etsin döngüsü. Neyse. Şaşırtıcı sonuç var mı? Elbette yok kardeşim Cafer. Birinci Eşkıya ikinci Selvi Boylum Al Yazmalım olmuş. İlk 10 içinde Masumiyet var hatırladıklarımdan. Ve ve ve Ağır Roman!

Hakaretamiz olmadan nasıl söylenir bilmiyorum ama Ağır Roman’ı en iyi 10 Türk Filmi arasına sokan zihniyet Tanzimat’tan sonra memleketimizde ne kültürel ne de sanatsal herhangi bir gelişme olmadığının göstergesidir. Sıradan bir romanın ucuz,sahte,beş para etmez bir uyarlaması. Mustafa Altıoklar denen burjuva kolej çocuğu gidiyor Kolera’ya 2 ayda çekiyor filmi. Hatta oyuncu kadrosunda yer alan Serra Yılmaz “çoluk çocuk bunlar,film de hiç umurunda değil Mustafa’nın,maksat “aha film yaptım” demek” diyerek ayrılmış filmden. Galatasaray Lisesi mezunu olduğu için bütün kültürel tarihin sahibi bir bilge gibi davranan,çene ishalinden muzdarip,kemalist,anarşik Okan Bayülgen büyük ihtimalle hayatında ilk kez gittiği o sokaklarda “incelikli hayta” ayaklarına 17 yaşında bir çocuğu oynuyor 36 yaşında olduğuna hiç aldırmadan. Konuşmaları muhallebi çocuğu kıvamında kibar Salih karakteri Bayülgen’in elinde can verirken,kurgu yerlerde,senaryo çöplerde sürünüyor.

Ve bu film, kardeşim Cafer, seyircinin seçtiği en iyi 10 Türk filminden biri oluyor. Sen bu seyirciye güvenip ne yapacaksın. Godard koyduk Petzold koyduk ayakları yapıyoruz ya biz. E ulan koyuyosun da bana mı koyuyosun birader. 1500 kişi gelse ne olacak o filmlere. Memleketin gerçeği Ağır Roman . Bıçak kemiğe dayandığında “yemişim seyirciyi”de diyoruz ama sonuçta onlar gelince başlıyor film. Aslında şov lan bunların hepsi. Valla bak. Şov yapıyoz. Aha biz bu filmleri biliyoruz,şöyle filmler bunlar,bakış açısı,imaj,kavram yaratımı falan filan şov işte hepsi. Evde kendi kendine anlatsan sapık olursun. Oraya adam gelince ehim ehim anlatıyoruz işte. Bu yazılar da öyle. Şov işte. Kitabı da,şiiri de,filmi de,heykeli de,şov, şov, şov. Ama niye? İşte onu ben de bilmiyorum. Eskiden olsa “kızlar için” falan derdik ama yok o da değil. Kızın ne işi var zaten Godard gösteriminde. Onlar Mötbe’de Genco Erkal falan izlerler o sırada. E olay ne o zaman. Paylaşım desen bir bok paylaştığımız da yok. Anlatıp duruyoruz. Sonra onlar da anlatıyor bişeyler. Sonra da dağıl kaptan. Dışarıdan bakınca saçma sapan şeyler yaptığımızı anlıyorum. Ama araya şöyle hayati bir durum giriyor ki yaptığımız her şeye böyle baktığımızda, zaten her şeyin de saçma sapan olduğunu görüyoruz. Yemek,içmek,işemek,yürümek, 70 kişi bir odaya girip yaklaşık 2 saat boyunca bir şey anlatan birini dinlemek,arabaya binmek,metroya binmek,ata binmek,paraşüte binmek… Hepsi kardeşim Cafer,hepsi saçma sapan değil mi. Evet öyle. Ölmeyi bile başaramadığın için seyretmeye devam ediyorsun. Sonuç da bu oluyor haliyle. Gösterimleri bitirdin diyelim, yemeyi,içmeyi,işemeyi,doğurmayı,ayakkabı bağlamayı durdurabilecek misin. Aha bak bunu durdurursun (Soru işaretim bile yok artık. Öyle soruyorum bu tip soruları,anlıyorsun değil mi Cafer).

Hegel demiş ya “Varlık, var olmayan ise varlık olmayan, var’dır. Çünkü varlık, var olmayan var’dır.” Böylece anlıyoruz ki varlık, var olmak için varlık olmayanı olumsuzlamalı ya da başka bir deyişle değillemelidir. Sonuç olarak “varlık, olmayan var’”dır. Ya da kesin bir sonuç olarak varlık, yoktur ve bütün hikâye varlığın var olma hikâyesidir. Varlığın hikâyesi ise varoluşun,oluşun hikâyesidir. Hegel’de tarih de,oluşun kendisidir ,varoluşun kendisi insanın tüm hikâyesidir,tarihidir. Bu sinemaya,bu ülkeye,bunların hepsine baktığımızda Hegel’e az da olsa hak verebiliriz. Ama daha da kötüsü Hegel öleli neredeyse 200 yıl oldu ama biz bu memlekette hâlâ daha var olamadık. Hikâyemizi,kendimizi gerçekleştiremedik. Bu hüznün tarifi ancak Jean Seberg’in yüzü ile yapılabilir. Aç seyret Cafer : “Günaydın Hüzün”. Jean Seberg seyret. Başka da yapacak bir şey yok.

Estetik üzerine bir kitap yazıyorum,kardeşim Cafer. Toplamda 1700 sayfa olacak. Alıcam Stoacılardan gelicem buraya kadar. Bu estetik denen şeyi (pek şaşırmayacaksın bu işe) Baumgarten diye bir Alman ortaya atmıştı 1750 yılında. O yıllarda ben de o civardaydım alıp okumuştum bu adamın Aesthetica denen kitabını. Başta anlamamıştım ama sonraki yıllarda beliren gelişmeler Modernizm sonrası her şeyin aslında Estetik bir durum olduğunu gösterdi. Gösterdi çünkü estetiğin tehlikesi hemen fark edildi (iktidarlar demeyeceğim) “güçler” tarafından. Olup biten her şeyi insanların kişisel deneyimine,öznel görüşlerine bırakmak olacak şey değildi. Yasalar koyan bir akla (ah Kant ah) ihtiyaç vardı. Beğeniler herkesin keyfine bırakılamazdı. Zira “Güçler” (yine iktidar demeyeceğim) kendi amaçları için “duyulur” olan hayatı hesaba katma gereği duyar.,çünkü bu hayatı anlamaksızın hiçbir tahakküm güvenilir olamaz. Böylece “duygular ve duyumlar” dünyası kesinlikle “öznel olan”a bırakılmayıp bizzat aklın kendisinin “görkemli” kavrayış gücü içine sokulmuştur. Bir sürü filozof, kuramcı bir estetik kitabı yazmıştır Cafer’im ama 1750’de Baumgarten’ın dediği “estetik” günlük yaşamın amentüsü olmuştur. Enformasyona sokulan bu “estetik” kavramı hâlâ daha küfredip durduğumuz filmlere,kitaplara,şiirlere bir savunma menzili oluşturmuştur. Şöyle bir şey “ Aklım var,kendi beğenim de var ve ben bunu beğeniyorum” . E ama şeker kardeşim sana sunulanın ilk olarak bir “estetik süzgeç”ten geçtiğini ve o süzgeci elinde tutan bir “gücün” olduğunu,o güç onu senin önüne koydu diye beğenmesen de yemek zorunda olduğunu anlamıyor musun? O aklın sende olduğunu kim icat etti de soktu kafana? O akılla nereye kadar düşünebileceğini ya da düşünce konusunda ilerleyebilmen için önüne nelerin kim tarafından konulduğunu biliyor musun? O önüne konanlarla gidebileceğin yerin sınırını (düşüncede bile) kim belirliyor,onu biliyor musun? Ve sonuç olarak o kendine ait sandığın estetiğin bile nasıl zihnine gelip yerleştiğini (benim düşüncem benim estetiğim deme döverim akabinde gülerim) düşünmüyor musun? Ha? (Bunlar kaymaklı soru işaretleri) Lenin adlı kuzenim ölümüne yakın şöyle bir şey demişti “Etik geleceğin estetiğidir” Ha? .Ha Cafer ha. Bunun üzerine biraz düşünelim istersen. Ha.

Gösterime gelince,gösterim iyiydi,hoştu. Herkes oldu. Herkes önce oturdu sonra kalktı. Vardı bu herkes. Ben de vardım. Hepimiz Hegel ile ilintili olarak var’dık. “İyi ki varsın ,iyi ki yokum” kardeşim Cafer.

Mutlu geceler.

Bütün Bir Gerard Depardieu'ye Yarım Bir Pazar Günü Saygısı

2011-12-08T18:34:00.006+02:00

Çocukların eve taşınması için buruk gerçekten üretildiği zaman ülke yavaşlıktan hah hah ha (ağır çekim vurul ve öl efekti) olur. Şişeleri dizin. Mutfakta var. Mutfakta var. Biri mi dedi buna ne dedi kim var. Çok kalın kemerli adamları özlüyorum. Benimle derinlemesine dans konuşan, Kant okumayan Madmoiselle Albertine gitti. Uzun zaman geceleri erkenden yattım. Hukkle adıyla ikinci filmi kötü olan yönetmenin ilk filmi Gyögr?

Altın portakal genç sinemacıları kucaklıyor. Ey türk istikbal oturma grupları. Ve dolma yapmayı hâlâ öğrenemeyen kadınlar ve perde asmak zorunda olan uzun boylu oğlanlar ve yokuş aşağı inen Babil krallarıyla yakınlığı bulunan ışıkçıları porno yapı ve kredilerle repolarla,tahvillerle olamaz ve nasıl ki başlamadı her şey başından bu medreselerde Endülüs hani Aristolar öğrenildi sağdan üçüncü parmağından uzanarak öptüm möptüm.

Sarsıntı evleri yıktı. Enkaz altından bir umut. Müzik gir. Müzik iyi gir bak tam burada, o sahnede gir. Yaz “55 saat sonra mucize”. Eleştirinin ölümü. Kuramın ölümü. Kuranın ölümü. Her yeni bizim ölümle biraz da Marketin ölümü. Lümü. Mü. hey Derya,Amanda,Orçun! Geri dönün anası konkencinin çocukları! Temmuz’a çok var.

İlk kitapta tarihin teorik akılla oluşturulamayacağını. Arzulama,bilme,haz alma. İstek. İstek. Bilmeyi istemek yetmezmiş. Sahip olmak da gerekirmiş 1763 bu.

Paco! Cafer’le tanış. Oğlum Cafer sen bir medeniyetin iflası nedir bilir misin?. Şark öldü unutmalıyız yetimlikten kurtulmak için. Hiç olur mu Madame Octave,çok seviyorlar onlar kuşkonmazı. Alın bunları. Bunları da alın . Bunu da .Monolog bu Genç Bakış izler tek faaliyetiydi. Çarın çocukları arkadan. İyi tecrübe edemedik. Piyanon devrilsin barba. Karıştığın kavga sana bardan gelen bara gider.

Bu çoğukları bağama biriktirdim. Babası kısa bir süre önce öldüğü için yani edebine aykırı düşeceği için. Sonra da kızının kendisine yaşattığı. Bizi sadece yaptığımız işlerden değil onları aldıkları prensiplerden de şüphe ettiren,bir şaka denebilecek kadar hafif şeylerle uğraştıran,ya da bu hayati ve mühim meseleleri değiştirip bir şaka mahiyeti haline getiren bu buhranın sebebi bir medeniyetten ötekine geçmenin getirdiği ikiliktir.

-Her Ulus-Devlet’in kuruluşundan bir süre sonra yaptığı ilk icraat Üniversite açmaktır. Açılan Üniversite’de kurulan ilk fakülte ise genellikle Dil-Tarih-Coğrafya fakültesidir. Dil ve Tarih’in tesadüf eseri bir araya gelmesi elbette mümkün değildir. Milliyetçiliğin ya da Irkçılığın ilk aşaması Dil üzerinden yapılanır ve hemen ardından buna bağlı bir tarih oluşturularak toplumun geçmişe dönük bir sahiplenme duyması sağlanır. Bunlar az-çok bilinen şeyler. Akademik dil*….. –

Yedin mi? Yedim. O Karanlıkta Yere Düş ( Bir Makavejev Filmi Üzerine Yazma Hamlesi)

Aklıma getiren seni Gerard bak:

LA CORUNA'LI ŞAİR ALPHONSO FRASNADILLO’DAN ŞİYİR

CASABLANCA’DA NAPARIM

Depresan köylülerim kucaklamış montumu
Onlara durumu açıklayacak haritalarım var
Tezahürat eşliğinde yokuşları deniyoruz önce
Çarşıdan geçerken samimi bazilikalar açıyoruz
Yerden Gerard’ı topluyorlar değneklerle dürterek
Yüzleri bölünüp ikiye denediğ…*(Sonrası silinmiş)..

Buffet Froid Seni Bana Getirmez ki Blier Filminde Kardeşim Gerard

Boşver beni mühim değilim. Bu Gerard’ın hikâyesi. Uzun burunluydu oynadı Cyrano De Bergerac’a da yakıştı. Buffet Froid ben diyeyim sürreal sen de sinik öbürküsü desin çok komik. Mizah anlayışı tuhaftır Fransızların. Ama Bertrand Blier biraz daha uçlarda geziyor ne güzel. Bir sürü tuhaflık peş peşe geliyor filmde. Bunu tanımlamak için akraba düğünleri için yapılan benzetmeyi şöyle kullanabiliriz : Kargaşasal İçerikli Kaotik Şölen. Evet aynen böyle. Gerard mesela birini öldürdüğünden şüpheleniyor. Bundan şüphelendiği gece karısı öldürülüyor. Sonra karısını öldüreni bulması için üst kat komşusu Polis Müfettişi adamdan yardım istiyor. Adam da “tamam” deyip olayı araştırıyor. Sonra Gerard akşam gene evine dönüyor. Kapısı çalıyor. Kapıyı açınca karşıdaki adam “merhaba ben karının katiliyim” diyor. Gerard da içeri davet edip şarap ısmarlıyor adama. Sonra üst kat komşusu Polis Müfettişi geliyor Gerard’ın evine. “işte karımın katili” diye tanıştırıyor yeni gelen adamı. “oo ne hoş” diyor Polis Müfettişi ve üçlümüz içmeye devam ediyor. Sonra yine kapı çalıyor. Adamın biri eşinin dostunu öldürmesi için Gerard’dan yardım istiyor. Gerard’ın karısının katili “ben öldürürüm kadın mı” falan diyor eleman erkek diyor hep birlikte gidip adamı öldürmeye karar veriyorlar. Olmuyor işin içine Müfettişin opera sanatçısı eski karısı,Gerard’ın bıçağı,gizemli bir sarışın,hastasını sevişerek iyileştiren bir doktor,Gerard’ın peşine düşen kiralık bir katil falan filan bir sürü şey de karışıyor. Filmde sokak çekimlerinde hiç insan yok. Metro bomboş. Apartman bomboş. Sokaklar bomboş. Yani senin anlayacağın post-apokaliptik bir şeyden falan bile söz edebiliriz. Zaten sürekli kadınları öldüren Gerard’ın karısının katili de “kokuları yok artık,kokularını özledim” vs. diyor. Filmin sonlarına doğru doğaya dönen üçlümüz orada da huzuru bulamayıp Hem Hume’a nanik çekip hem de Rousseau’ya “ya bi git” diyorlar. Postmodern falan da demeyin,öyle bir şey de değil. Acayip sadece. Adamlar da kafa öyle böyle değil. Saçmalığın özgürlüğü bu kadar fena gösterilemez. Seyirciye de “yürü git len” diyor bütün ekip. Gerard da allahcanınıalmasın pek güzel oynuyor. Zaten iyi seçer böyle projeleri.

Çoğuklar inanmayın inanmayın çoğuklar. Bu yazı Urartu Krallığına ithaf edilmiştir.

Mutlu Geceler.

Senin Mauvais Sang Dediğin Al Ekmeğen Arasına Sür Değil mi Rimbaud?

2011-12-06T12:31:00.004+02:00

30 kasım Çarşamba hepimiz için değerli bir günün yıldönümüdür. Bildiğiniz gibi bu tarihte Kafkaslardan Doğu Anadolu ve civarı torpaklarına akınlar halinde gelen İndoaryan kavimler Coğrafyanın çehresini değiştirmiş ve bambaşka bir kültür dağılımına neden olmuşlardır. Sonradan Kuzeybatı İran taraflarında Medler,Persler,Sasaniler,Anadolu’da ise Hititler,Frigler haline gelecek bu insan toplulukları bin yıllık bir süreçte coğrafyaya yayılmışlardı. Kafkas kapılarının İndoaryanlara açıldığı bu önemli günü Ege Üniversitesi Kütüphanesi’nın arka bahçesinde 3-5 Hititli,1 Sasani ve 2 Asuri ile çay içip,kültürel halk dansımız Baduka’yı (iki elin yavaşça havaya kaldırılıp, sakince bir sağ ve sol kalça hareketiyle başlayan bu dans, sonlara doğru zıplama ve hoplama ayinleriyle son bulur. Maalesef günümüzde neredeyse hiç yapılmamaktadır) icra ederek kutladık. Mauvais Sang gösterimine gitmem gerektiği için kutlamadan erken ayrılmak durumundaydım. Zıplarken yere düşen anahtar ve bozuk paralarımı yerden topladım ve arkadaşlarla vedalaşarak Köşk’e doğru yürümeye başladım.

Köşk’te Ender’i mandalina ve ayva yerken buldum. Saat 17:10 olmuştu. Filmi takıp denedim. Problem derecesi sıfırdı. Bu güvenle mutfağa inip kahve yaptım. Bir kaşık kahve. Yarım kaşık kahve kreması. 3 şeker. Ve 100 ml. sıcak suyu ne kadar tuhaf olduğuna hiç aldırmadan karıştırmaya başladım. Günlük hayatta öylesine yapılan şeyler ne komik yahu. Düşünsene ayakkabı giyiyorsun. Ayakkabı ya. Oturup bağlıyorsun onu bir de. Yürürken basıyorsun. Medeniyet kahkaha üzerinden vuku bulmuştur. Neyse. Kahvemi alıp yeniden salona çıktım. Saat 17:19 olmuştu. Ama bir (1) kişi bile yok. (Bak hakkatten diyorum Cafer “YOK) Aklıma Beşiktaş Milangaz – Olin Edirne basketbol maçının ardından Beşiktaş Milangaz antrenörü Ergin Ataman’ın yaptığı “seyircinin bizi terk etmesi endişe verici” açıklaması geldi. Keşke dedim. Keşke bir seyirci topluluğu olsa ve bir şeyi (mesela bizim gösterimleri) terk ederek acayip bir eyleme girişse. Düşünün ya. Bir grup insan karar veriyor ve diyor ki “50. yıl köşkü film gösterimlerini terk ediyoruz” Ne acayip olurdu, ne hoş.

Dünyevi şeylerin allahallahlığına bir örnek teşkil etsin diye olsa gerek 10 dakikada 28 kişi geldi salona. Neyse. Seyirci muhabbeti yapmamak lazım aslında. Şu kadar seyirci geliyor demek ya “vay be” denmesi gereken övünç kaynağı ya da “yetmez ya yetmez” denmesi gereken bir üzülme repliği olduğu için bu konuyu buradan şu şekilde kapatıyoruz. İşte bakın şu şekilde. Gördünüz mü. 17:30’da sunuma başladım. Mauvais Sang dedim. Rimbaud’nun Cehennemde Bir Mevsim kitabında böyle bir bölüm var dedim. Leos Carax yönetmen dedim (İyidir de dedim). Aşık olmadan sevişen insanlara bulaşan bir virüs var bu virüse de panzehir üreten tek bir şirket var ama o şirket sadece kendine saklıyor panzehiri kimseye vermiyor Alex işte o panzehiri çalmaya çalışacak Anna’ya inim inim aşık olacak Halley yıldızı dünyaya yaklaştığı için hava filmde çok sıcak olacak dedim de dedim.

Sonra filme geçtik tam 1 saat 52 dakika boyunca. Ben bu süre içinde kâh salonda filmi izledim, kâh Ender’le dünyanın en zor yenilen meyvelerini ve Tony Gatlif filmlerini tartıştım,kâh Rohmer gösterimi üzerine bir önceki hafta konuştuğumuz şeyleri blog’a yazdım. İzleyiciler ise bu süre boyunca salondan çıkmayıp sabit gözlerle bir yere doğru baktılar. Bu da çok acayip. Bakmak yani. Bakmak denen şey olmasa ne mimari olurdu ne sinema ne de sanattrak şeyler. Ve yine kahkaha tarihi bir yerde bakmakla başlar. Bakmanın arkeolojisi (Arkolok kimliğimle söylemem gerekirse) mağara resimlerinden tutun, “bence çadırı şu şekilde kuralım” diye düşünen Alt Paleolitik çağ insanına kadar götürülebilir. Mesela dört ayak üzerinde yaşamını sürdürürken, önayaklarını havaya kaldırmaya karar vermeden önce, ilk insan türü kafasını kaldırıp nereye bakmıştı? Büyük ihtimalle ağaçtaki bir meyveye ya da ilginç bulduğu herhangi bir şeye. Ama o önayakların kalkması demek her şeyin başlaması demek sevgili Cafer. Bir bakış nereye getirdi bak hepimizi. Evet o önayaklar yukarıya kalktı,bununla birlikte sanat da başladı,kültür de başladı,acı da başladı. Toprak yersizyurtsuzlaşınca, dört ayağıyla toprağa bağlı olan insan iki ayağa geçiş yapınca, bu toprağa bağlılık sadece “işte toprağa basıyorum”a dönüştü. Anlıyor musun durumun vehametini Cafer? (Rousseau demişti galiba “Depremler yüzbinlerce insanın ölümüne neden olduysa bu ne doğanın ya da tanrının bir cezası ne de ancak ilerlemeyle – özellikle teknik ve bilimsel ilerlemeyle- baş edilebilecek bir beladır. Vahşiler gibi yapıp yüksek evlerde oturmasalardı bunlar başlarına gelmezdi”) Hareketli bir yurtluk olduk bundan işte her şey. Her neyse. Bu bakmaklar (“Bakmalar Denizi”) milyonlarca olduğu için de acı milyonlarca bakmak ve hiç hakikat olduğunu (ya da hakikatin kaybolduğunu) anlamakla başlar. Ve sonrası Kaf’ın dediği “Anlamaya başlamanın ilk belirtisi ölme isteğidir” noktasına gelebilir. Ve sevgili okuyucu sen de kesinkes bilirsin ki bir sürü sanat eserinin kaynağı tam da bu temel ölüm arzusudur ve dolayısıyla korkusudur.

Film üzerine ise daha çok biçimsel şeyler söylendi. İşte sanat yönetimi iyi. Görüntü yönetimi iyi. Çekimler iyi. Açıkçası bunların üzerine söylenecek pek bir şey de yoktu zira allahcanınıalmasın Leos Carax içeriği bir bahane haline getirip alabildiğine güzel görüntüleri art arda sıralamaktan başka bir şey yapmıyordu zaten. Ama bunu böyle söyleyince filmin müthişliği şey altına gitmiş olmasın sakın. Film Fransızların da deyimiyle fevkalade idi. İşte bu fevkalade film ve gösterimin ardından bir apartmanın en alt katından sadece bunları söyleyebilirim.

Mutlu geceler.

Öğleden Sonra Aşk Gösteriminde Yapı mı Söktük ki Rohmer Şöylesine ve Böylesine Pek Sevildi.

2011-11-30T18:37:00.009+02:00

Sınav dönemi (vize dönemi diyenler de var ama katılmıyorum buna) benim destek verdiğim bir zaman alanıdır. Zira bu mevsimde gösterime gelen insan kitlesinin yaş ortalaması on – on beş yaş yükseliyor. Öğleden Sonra Aşk bu seyirci kitlesi için tam isabet bir film oldu.

197 sayfa aralıksız şiir yapan bir tanıdığım var. Üstelik kitaplaştı da bu 197 sayfa. Garip şey. Biz bu tanıdıkla bir gün aynı evde de kaldıydık. Sürekli bir kadından bahsediyordu. Sonra da “hepsini yazmalıyım. Yazmak. Yazmak. Bunu yapmalıyım” diyordu. Manyaktı herhalde Sabah erkenden uyanmış evde dolaşıyordu. “Yazmam lazım. Yazmam lazım” Onu hatırlıyorum şimdi. Ben de bir sürü şey yazmalıyım buraya. Mesela gösterimde bulunun amca ve teyzelerin filmin sonunda yaptıkları müthiş yorumlar. “Ben islamdan yola çıkarak bakınca” ya da “Kadın olsaydı da eşine sahip çıksaydı” “Çokeşlilik doğal bir şey.” “Çokeşlilik doğal bir şey değil.” vs gibi şeyleri işte. Ama yok meselem o değil. Ben olayın biraz daha acayip bir yönü olduğunu düşünüyorum.

Gösterimin daha en başında yaptığım sunumla aslında farkında olmadan insanların filmi belirli bir bakış açısıyla izlemesine neden oldum. Bu iyi olmadı. Filmin sonunda yaptığımız konuşmalarda da filmdeki erkek karakterin eşini aldatmamasıyla “ahlaki” mi yoksa “ahlaki olmayan” bir davranış mı sergilediğini tartışıp durduk. İşte olayın acayipleştiği nokta da burası oldu. Herkes kişisel yaşam deneyimiyle filmi yorumlamaya başladı. Örneğin bir hanımefendi filmle ilgili “ben yönetmenin dini bir bakış açısı olduğunu düşünüyorum” deyiverdi. Ve bunun da kendi inancından yola çıkarak yapmış olduğu bir tespit olduğunu belirtti. Başka bir beyefendi de ahlakın toplumun dayattığı bir şey olduğundan ve filmdeki erkek karakterin de toplumun yanlış olarak kabul etmesi nedeniyle eşini aldatmadığı varsayımından ilerleyerek konuyu başka yerlere götürdü. İşte o noktada çok alakasız şekilde Godard’ın “Filmi iade etmek” dediği şey aklıma geldi. İzleyiciler farkında olmadan bir tür üretici özneye (bu üretici özne durumu biraz ütopik bir şey tabi. Burada sadece “filmi yorumlarken fikir üreten” bir özne topluluğundan bahsediyorum) dönüşüyorlar ve kendi deneyimlerini izledikleri şeyin bir parçası haline getirerek yorumluyorlar. Bu da süreksiz bir üretime yol açıyor. Ha ortaya çıkan şeyler gerçekten gerekli ve bundan sonraki tarihe kalacak şeyler değil elbette ama olan bir şey var ve her özne bir noktada bunun bir parçası haline dönüşüyor. Her sandalyeden ama iyi ama kötü bir tekil düşünce fırlıyor. Bu aslında nerden bakarsak bakalım Postmodernizm denen şeyin ta kendisi. Herkesin farklı olduğu ve herkesin bu yüzden farklı bir bakış açısı olduğu Postmodernizm’in devamlı kurulan cümlelerinden biridir. Bu bakış açıları kavramı elbette büyük bir öneme sahip. Bizim deneyimlediğimiz şey de bu “derin” kavramın su yüzünde görünen kısmı.

Yeni bir şey ortaya çıktı mı diye sorarsanız cevabım hayır olur tabi. Ama sadece bizim gösterimlerde değil dünyadaki herhangi bir kültür olayında “yeni”yi pek göremiyoruz zaten. Zira az önce andığım bakış açısı kavramının sonu çok daha çetrefilli bir yere bağlanır. Evet herkesin bakış açısı farklıdır. Örneğin bizim izlediğimiz Öğleden Sonra Aşk filminde Yönetmen Rohmer’in bakış açısıyla filmden 37 yıl sonra bir salonda o filmi izleyen insanların bakış açısı aynı olamaz. Ve iyi bir yönetmen de bunun farkında olduğu için her izlenişinde farklı bir bakış açısıyla görebilecek ya da alabildiğine fazla bakış açısıyla değerlendirilebilecek bir evren kurmaya çalışır.

İzlediğimiz filmde Rohmer bunu gayet iyi başarıyordu. Ama yönetmenin ve izleyicinin bakış açısı farklı olmak zorunda olduğu için yeni’yi sezmek zorlaşır. Bu noktada bir basamak daha yükselerek bir sürü farklı bakış açısının üstünde bir “fark etmek” kavramı olduğunu sezeriz. Bu fark ediş bir sürü farklı bakış açısının olduğunu,bir bakış açıları topluluğu olduğunu fark ediştir. “Ve hiçbir zaman ulaşılamayacak olan hakikate yöneltilen,atılan bir sürü bakış” içinden“yeni” olanı bulup çıkarmayı sağlayan “fark-ediş”tir.

Bu fark-ediş’in oluşması ise birikime bağlı bir süreçtir. Bir Hollandalı üçüncü tür bilgiye (bu bilginin içinde “yeni”yi fark etmek de mevcuttur şüphesiz) ulaşmanın yolunun olabildiğince fazla şey hakkında bilgi ve fikir sahibi olmaktan geçtiğini söyler. Bu bir sürü şeyin içinde bir sürü bakış açısı olduğunu da belirtmeye gerek yok sanırım. Bütün şeylerin bakış açısı sonuç olarak nereye mi varır? Bunu bilmek kolay değil. Ama en azından bütün bakış açılarının temel güdü olan arzudan beslendiğini varsayarsak (ve arzunun sonsuz bir şey olduğunu hatırlarsak) bir sonsuzluk düşüncesine varırız. Sonsuz olan yaşamdır. Ölümün bir sınır olduğu hayattan farklı olarak yaşam başı ve sonu belirsiz sonsuz bir durumdur. Anlık hamlelerle hayatın içine sızar ama sadece “an”dır bunlar. Bir filmden bir an. Bir karşılaşmadan bir an. An sürer ve yaşama karışır. Yaşam da sonsuz olduğuna göre bir “an”ı oluşturmak dolayısıyla bir yaşam oluşturmak düşüncede yeni alanlar açmayı gerektirir. Sinema işte bu yüzden yaşamla şartlanmıştır. Bir filmin yaşama karışması için bir sürü bakış açısı ile donanımlanmış olması şarttır. Sonraki süreç ise bir filmin içindeki yaşamı fark etmektir. Bu da seyircinin filme katılımını ve uzun süreçte üretici bir özne olmasını gerektirir. Ama bunlar tabii ki Mauvais Sang gösterimi sırasında ne yapacağını bilemeyip,oturup blog’a bunları yazan adamın düşüncesidir.

Yani demek istediğim Öğleden Sonra Aşk farklı bakış açılarının tek bir film üzerinden nasıl farklılaşacağını görmek için iyi bir deneyimdi. Ama bu da bilgiye ulaşmanın denyimlerden geçtiğini elbette ve kesinlikle,ama şöyle,ama böyle göstermez. Göstermez. Neyse. Mutlu Geceler.

Aralık Ayı Programı

2011-11-29T11:55:00.005+02:00

7 Aralık Çarşamba : Annie Hall (Kasım ayında çeşitli nedenlerle iptal etmiştik. Şimdi yeniden ısrarla deniyoruz)

Yönetmen : Woody Allen

Bağlam : Woody Allen Sinemasında Fark ve Tekrar

14 Aralık Çarşamba : Jerichow

Yönetmen : Christian Petzold

Bağlam : Alman Sinemasında Göçmen Türkler

21 Aralık Çarşamba : Çılgın Pierrot (Pierrot le Fou)

Yönetmen : Jean-Luc Godard

Bağlam : Godard'ın Düşünme ve Deneme Hamleleri

Mutlu Geceler.

Bir Zürafa İçin Değişik Şeyler

2011-11-23T18:00:00.007+02:00

Jacques Rivette’in anlattığına göre Yeni Dalga dediğimiz olayın ilk başlangıç yeri Fransız Sinematek’i imiş. Bu Sinematek’in kurucusu olan Henri Langlois (“hazinelerimizi koruyan ejder”) Uzakdoğu,Ortadoğu Doğu Avrupa,Hindistan vs. gibi yerlerden biriktirdiği eski-yeni ne film varsa bu 50 kişinin sığabildiği Sinematek’e koyarmış.

1940’lı yılların sonunda bu Sinematek’in düzenli seyircileri oluşmaya başlamış. Daha sonra bir Ekim ayında, muhtemelen çek bir yazardan uyarlanmış birkaç film ya da eski,grenli ve neşeli Hollywood müzikallerinin gösterildiği bir gün yine izleyiciler her zaman olduğu gibi dengeli bir şekilde küçük salona yerleşirken, ilk iki sırada (yine her zaman olduğu gibi) üç genç olur, bunlar üç ya da dört koltuk aralıklarla otururlarmış. En solda oturan genç diğerlerine göre biraz daha iyi giyimli,bir not defterine notlar alırken,kucağında da muhtemelen etnoloji ders kitapları ve modern şiir ile alakalı bişeyler taşırmış.(Godard) İkinci sırada oturan ve Jean Pierre Leaud’a benzeyen ve diğerlerine göre daha genç olan tip ise,kepçe gibi kulakları ve üstüne bol gelen elbiseleriyle boş perdeye bile dikkatlice bakmaktaymış. (Truffaut) Önun önünde ve biraz sağa doğru ise üçüncü genç oturmaktaymış. Diğer iki gençten daha küçük,zamanını Henry James okuyarak geçiren bu gencin suratında taşralı olduğunu belli eden bir gülümseme varmış (Rivette). Ha bir de ışıklar sönünce koşarak salona gelen ve genelde her gösterime böyle geç kalan iki genç daha varmış (Chabrol ve Rohmer) Gel zaman git zaman bu beş gençten biri diğerlerine laf atınca tanışmış ve arkadaş olmuşlar. Sonra da Rivette’in evine gidip çay içmişler. Hepsi de sinema yapmak istiyormuş.

Biz biraz hikâyeleştirdik ama yeni dalgacıların tanışması gerçekten de böyle gerçekleşmiş. Tabi insan düşünüyor bizim memlekette nasıl şeyler oluyor diye. Mesela biz 2 yıldır gösterim yapıyoruz Köşk’te. Burada tanıştığımız çok güzel insanlar da oldu tabi ama “haydi film yapalım,kamera getirin, ışık getirin, beni getirin” diyen heyecanlı filmsevicilere hiç rastlamadık. Neyse ya. Aslında bunları yazmayacaktım ben ama giriş böyle oldu nedense. Aslında böyle değildi biliyorum. Hepsi hikâye hepsi imaj ama yine de üzücü biliyorum. Hırvatlar hakemi oyaladı biraz cümle kurmak isterdim devamı gelen. Nasıralı İsa. Nasıralı Elia Süleyman. İsrail kurgu oldu Filistin belgesel. Elia Süleyman’ın bir filmi vardı geçende İletişim’de. Ben Elia Süleyman severim. Ama bu defa “Hatırlıyorum” ya da Amarcord yapıcam derken ipin ucunu kaçırmış. Filistin meselesi, üzerine en çok şey söylenebilecek olaydır belki de. Ama Elia ısrarla net bir cümle kurmuyor. Daha çok kendi ailesinin acılarına odaklanıyor. Olanı göstermekle yetiniyor. Kutsal Direniş’te müthiş biçimde kullandığı mizahı ise bir türlü filme yediremiyor. Bütün bunları neyle açıklayalım Elia otur. Sel “Düşünsel” diye bir kategori bulup kitap basıyor. Çok sikimsel. Dayım böylelerine “anası konkencinin çocukları” derdi. Geçenlerde bir Zerrin Doğan filminde “Tüm buralarda tanıdık tamirci yok” diye bir tümce duydum. Tüm buralarda tanıdık tamirci yok. O an filme girmek ve “ben varım ben Aras usta”. Sen nehirleri yataklarında ayırırdın da örterdin üstünü. MAKAVEJEV’in bir filmi var Sweet Movie diye. Uzun zamandır üzerine yazma hamlelerinde bulunuyorum ama olmuyor. Sonra yine bakıyorum yeni dalgacılara hepsi yazmış da yazmış yıllar boyunca. Sonunda da bir film estetiği geliştirip bunu pratiğe de mükemmel yansıtmışlar. Peki biz ne yapıcaz Cafer. Birazdan yatacağı geceye gidecek herkes ben ne yapsam ne yapsam ne yapsam. Makavejev işte o da yatacağı geceye gidecek. Ne yapmış mesela o Kanada’da çektiği filmde? Sosyalizm’in enformasyona sokulan algılanış biçimine bolca penis,vajina,kusmuk,sidik göstererek tepki göstermiş. Ama bu kadar basit ve çakma anarşik değil tabi. 3-5 olayı birbirine teyelleyip “sinemada zaman”ı katletmiş. Acımamış. Geçen her gün barda bir adam gördüm Böyle bara girdi ve etraftaki tüm kızlar “aa bu o” dediler Biz de bir arkadaş var işte diyoruz kim bu düdük Sonra yan masadaki bir ünlü edebi kişiliğe gidip “usta geldim ustaa” dedi Bizim de tanıdığımız “usta” da elemanı bize çevirip “bak bunları tanırsın sen yazdıklarını göstermiştim” diye yumurtlayıverdi Eleman da “oo,bomba şeyler usta konuşalım bir ara” şeklinde bir söylemde bulundu bana dönüp Ağzında 3-4 top profiterol var gibi dolu dolu konuşuyordu eleman Sevmedim Neyse ben de döndüm “aaa” diyen kızlardan birine “kim bu” dedim “Can Bonomo” dedi gözlüksüz kız Ben de “Bono mu?” Adam işte Makavejev’in tersten okunması İnsan Bonomo diyebilir basitçe Makavejev’e lakin bence Bono o iyi bakmak lazım Parajanov mesela Yaz yaz yaz Ne yazıcan adama Klişeden kaçıcaz derken kalmıyor geriye bişey Netten baktım Parajanov’la ilgili ne var diye Yok derviş yok usta yok mistik falan filan Bildiğim küfürler var birkaç onları ettim Geçen sene de islamikboy bir tip Abbas Kierostami üzerine bir belgesel yapmış onu gösteriyordu İletişim topluluğu Kalkmış İran’a da gitmiş adam allasen Ama çocuk uzun ve çirkin saçlarına hiç aldırmadan mütemadiyen “derviş” “mistik usta” “hümanist dev” diyor Kiarostami’ye Gösterimde de bulunan ve Kierostami’yi de gayet iyi bilen İran’lı bir arkadaş “mal lan bu” lafını etmişti hayatında ilk kez Ve dilimizde o filmi ve o filmi çeken özneyi.. daha iyi tümce yok Geçen gün Hegel’in estetik derslerini okurken aklıma geldi Sosyoloji bölümünde bir kız var Hep de karşılaşıyoruz elinde böyle Derrida kitaplarıyla falan salınıyor ortalıkta Güzel de bir kız Anlaşılmaz şey doğrusu Bir gün bakıyorum “Marx’ın Hayaletleri” ertesi gün bakıyorum “Gramatoloji” daha da ertesi gün bakıyorum “Bağışlama ve Kozmopolitizm.” Nesin sen hanfendi Derrida okuyorum diye hava mı atıyosun yoksa hakkaten bir amaçla mı taşıyosun o kitapları Deliganlıysan çık karşıma Bu arada Derrida böyle bir hanfendinin okuyamayacağı kadar “ağır” değil mi Cafer O kız ne anlıyor mesela Şimdi yapıbozum’dan yahut Derrida’nın yas çalışmaları ya da miras kavramından Ha “Sen ne anladın” “Hiç Ne anlıycam Anlamak için kitab mı okunurmuş allasen Cafer” Soner Arıca’nın ilk albümünü hatırlıyorum Hayli samimi ve içten bir albümdü Vefasız diye bir şarkısı vardı mesela Ne severdik Arvo Part diye bir eston var (Estonyalı insanlara ne deniyor acaba “Estonyalı” mı “Eston” mu “Rakipsiz bon bon” mu) bu adam klasik müzik icra ediyor. Biz Rahmaninof ve Shostokovich (böyle mi yazılıyor bunlar) dinleriz biliyorsun Ama bu adam da fena değil Bir filme de müzik vermiş Ünlü bir film ama bilemedim sırtım ağrıyor da Ben en çok Rivette’i seviyorum ama Onu da söyleyim En tavizsiz en uzlaşmaz olanı o bence (Godard alınmasın lütfen bunlar benim düşüncem) Roma plastik sanatı ne yea Felsefe kulübü eşcinsel içerikli bir film koyuyordu Lakin filmde bir arıza olmuş ve başka bir eşcinsel temalı film koymaya karar verip Kötü Eğitim’i koydular Arkadaşlar çok iyi niyetli güzel insanlar ama bu nedir abi Bir eşcinsel filmi olmadı öbürünü koyalım mantığı nedir Sitüasyonizm iyi de evde sadece kasap köfte var eski o ne olacak Ekmeğen arasına koyup ye diyeceğin bir politik tavır isterim dağ mavi gök yeşil olsun duman drubu eskisi gibi güzel olsun aşk olsun sana çoğuk aşk olsun artık dökülen yere Les Diables iyi film bak şu çocuklu filmler diyeceğimiz tür var ya onlardan ama biraz daha sivri ilk film bu anası babası kayıp iki çocuk kaldıkları her yerden kaçıyorlar sonra bir yetimhanede bunların anası ziyarete geliyor çocukları diyor ki (bir kız bir erkek bu çocuklar) oğlan eyvallah da bu kız benim değil diyor (kız özürlü biraz) oğlan da anasını kesip kızı alıp kaçıyor sonra sevişiyor bunlar o yaşta bir taraftan da bu ikisi hakkaten kardeş mi değil mi hiç anlayamıyoruz oğlan çocuğu da anlayamıyor zaten öylece sürüyor film çocukların seviştiği sahne nedeniyle film ahlaksız bulunmuş Fransa’da (ulen Fransa ne komik şeysin sen ülke hay kedi canını yiyim) ben derim ki “yoo hayır yoo” çocuk pornosu falan savunacak halimiz yok tabi de çocukların kendi aralarındaki cinselliği özgür bırakalım diyorum Gayrettepe ne kötü bir semt adı Tchibo sana çiçekli şiyir yazıcam Jacques Rivette demiştim Temmuz ayında Sivas Türkü Panayırı’na katıldım iki halk ozanıyla karşılıklı atıştık ben ama Jacques’ı seviyorum işte geldi aklıma Halk ozanı baktım bağlamasının sapını göstererek “ben o Jacques’ın” hareketi yapıyor derken aldım ben de çalgımı başladım “Enine boyuna düşmanım kıvrılışıma/ Söylenenleri tatmadık belki ama /Ol Jacques sapansız hafızamda/ Ne Bach var artık ne karanfiloylumoylum /Üstelik deviriyorum da söylediklerimi dur sana fırkateynler fırlatıyorum.” dedim Bir daha da Sivas’a bence herkes en az bir Jean-Marie Straub filmi görmeli bir Kafka uyarlamaları var Amerika’dan Uyudum kaldım sonra bir daha izledim bir daha o zaman bin yıllık saltanatımız başlayacak Cafer sonra bin yıl daha sürecek bin yıl daha bin yıl daha lordbayrın o kadar mutluyum “Niye Bresson koymuyorsunuz” “Bilmem” Jerichow ve Pierrot Le Fou var Aralık’ta belki ikinci dönem devamlılık olursa “orrayt bayanlar baylar orrayt asayiş berkemal” “Blade Runner izlemeyeni ben adam yerine koymuyorum zaten” demişti Göç Yine kayıp bizi üzen Avangardın Sonu Peki bu çocukları nasıl başlayacağız Rivette doğmakla 80 yaşında Türkiye’de avangard Abbas Güçlü’dür Hümanizmi Anlıyorum Said ama o da çok tartışmalı biliyorsun yarışma var vizyonda o seks Türkiye dağılın dağılın yere yatın yere buna 2 yumurta kırıp hızlıca karıştırcağız Perihan Mağden geri döndü yahu 20 yaş falan neyse de 25 yaşındaki adama Taraf aldıracaklar yeminle ayıptır geçen de şey dedi bir arkadaş “ben 25 yaşındayım ya Birgün mü okuycam” hey gidi saga özlüyorum ne müthiş atari idi ben işizaki severim tusubasa’dan ziyade ben sağdan kontraya kalkmıştım tusubasa üzerimde deplasman huzursuzluğu rüyamda candy ile gördüm seni kimseye pas vermiyodun wakabayaşi kantçı oldu tusubasa işizaki çıkmaz gay bar’dan sen nankatsu’dan ayrılalıberi herkes bi allahsızlaştı sen gittin içimde tek kuala lumpur kaldı yahu bu kadar olur market sahibi barbaros’u çeşme önünde gördüm afili filinta replik peşinde şimdi ben o adamlara “türkçe” derim sabahlara kadar anlarlar ama onlara bir otoparakta ölü bulunan sasani boksör ismail’i anlatsam işte böyle kaçar müthiş dize fırsatları onlar şiyir sinema yaparlar kaç yıl oldu allah kimseyle konuşmuyor safiyüddün abdülmümin şu bir dakıka boyunca hatırlıyoruz hadi 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51” 50 49 48 47 46 45 44 43 42 41 40 39 38 37 36 35 34 33 32 31 30 29 28 27 26 25 24 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 okudun mu hakkat cafer hay sana topatan kavunu şu kadar tamam bu arada farkında mısın hiç mahmut tarifi verecek adam kalmadı kadın ortalıkta 1040’ta ne oldu sen demiştin tüfenkleri takmayın kırsalda lan purattu kenarında yengeniz bekler

ozonunkısalarıbenceçokiyimeselaregarddelamer50dakikaama3saatlikfilmdoyuruculuğundasevdimbirdeyazlıkelbisevar12dakikasürüyoriştebirgeyinkendikimliğiylebarışmasınıkonualıyoryani12dakikadasöyleyeceğininetolaraksöylüyorfilmneeksiknefazlaburdaeliasüleymanatekrarcıkcıkdiyorumbakadam12dakkadabitirdisenorda110dakkakafaşişirdintekbirsözünyokbirimgeveonungöstergeolarakişlevikadınsorunuimgesiningöstergeolarakişlevi.aşkkavramınınimgesiningöstergeimajolarakişlevinesneilegöstergearasındakifarkınanlaşılabilme meselesigerçeklik söyleyebilmekgerçeklik

oluşturulamazçünküteorikakılönceliklezihniyapılandırmakakılvenesnearasındakibağlantıyıöznevenesnearasındakiilişkiyihedefalırpratikakılburadadevreyegirerzamanvemekanıntemelalındığıtarihbaşlarkendindeşeyolanbirideherkeskendindeşeyolanıözneleşmeolarakyaşarsaamacayönelikbirtoplumkurulabiliryasakoyucupratikakıldırkendihayatınayasalarkoyanbirpratikakılavangardınsonuvarsınolsunherşeygüzelmutlugecelerohujghghıokhuhiğpıhyftopp00y623eryı9p*7v3q6oo77esdfdmjiğıortxsryoı78t6verr6o9jt657809jy78tedııııııııııııııııııııııııııııııııııııııııııııııııııtttttttttttttttttttttttttt…………………………………………………..

Çoğunluk Var Gösterim Üzerine Bazı.

2011-11-15T12:19:00.004+02:00

2 Kasım Çarşamba : Olmaya meyleden şey olacak diye bir şey yok.

Çarşamba ne tuhaf bir gün adı. Nasıl ortaya çıkmış bilmiyorum. Ama telaffuzu insanda garip bir etki yaratıyor. Düşünsene Cafer : ÇARŞAMBA.

Yıllar önce bir sahafta (galiba Tomris Uyar’ın çevirdiği) “Günlerin Anlamı” diye bir kitap görmüştüm. Kitabın adını yanlış hatırlıyor da olabilirim doğal olarak. Her neyse. İşte o kitap bununla ilgiliydi. Her dilde günlerin adlarının nereden geldiğini,neden öyle olduğunu vs. anlatıyordu. Keşke alsaydım diyorum şimdi.

İnternetten araştırsam kesin buluruz bişeyler biliyorum. Ama böyle bir niyetim yok. Çarşamba sadece telaffuzunun tuhaflığıyla kalsın. Ekstra anlamlar,işlevler bindirmeye gerek yok. Aslında bu neredeyse her konu için geçerli olabile…Çoğunluk sezonun ilk gösterimi oldu. İyi mi oldu? Hayır. Kötü mü oldu? Sanmıyorum. Murat göç’ün gereğinden soğuk bir nisan gününde,yine bir gösterimden çıkarken söylediği “Bir işe yaramıyor Aras’cığım” lafını hatırlıyorum. Bunu ilk gösterimde (aslında geçen sene yaptığımız bir çok gösterimde de) fark ettim elbette. Seyirci vardı baya,evet. Filmin sonunda da gayet iyi sayılabilecek tartışmalar oldu,evet. Peki derdin ne Cafer?

İnsan hep çok acayip olacağını düşünüyor galiba. İşte tartışma değil de birlikte bir düşünce denemesi,hamlesi çıkacak ortaya. Selim I’nın rüyaları gibi. Çok şey bekliyoruz sanırım. Atla deve değil,gösterim yapıyoruz sonuçta. En kötüsü de gösterim sonunda bir şey söylemeye çok niyetli gözüken ama nedense söylemeyen ya da söyleyemeyen insanları fark etmek. “ Var ya konuşsa alacaktı aklımızı” falan diye düşündüren karakterler gidip geliyor gösterimlere. Bu da çok hüzünlü bir taraftan. O insanlar evlerinde ya da yurtlarında ne anlatıyorlar acaba. Orda konuşmadıkları neyden bahsediyorlar. 40-45 kişi Cafer! Bunlar bir yerden çıkıyor ve hayatlarına devam ediyorlar. Bu çok kötü inan.

Ama “aslında buydu beni geliştiren,lut gölünün ve karanlık resimlerin karşısında…” Böyle devam etmesi ilginç bir direnç kazandırıyor insana. Bir işe yaramıyor evet. Ama hiçbir işe yaramasa da bir şeyi yapmayı sürdürmek inanılmaz bir şey. Bu hareket gereksinimini illa bir yere aktarıyoruz. Aynı saatlerde kordonda bir kadın ya da erkeğe aşık bir vaziyette,atkımızı geriye atarak dolaşabilir,dolu gözlerle denize bakıp bir sigara yakabilir ve bunun da bir işe yaramadığını düşünebilirdik. Ama bütün işe yaramayanlar içinden boşluğa doğru fırlatılacak daha iyi maddeler seçiyoruz.

Bununla beraber Aralık ayı programı da hazırlanıp yollandı. Belki de filmler yanlış seçildi de böyle oldu diye (2 yıldır olduğu gibi) düşünüp hakikaten “derinlemesine” konuşulacak bir iki film seçtik. Tehlike anında Godard koyunuz maddesine sadık kalıp Aralık ayına bir de Godard ekledik. Hiç değilse bir iki insanın canı sıkılır da kalkar gider dedik. Bu da bir harekettir kuşkusuz.

Konu bir “hareket eksikliği” değil tamamen. Bu hareketin meylettiği yerin belirsizliği. Boşa gitme dediğimiz şeyi düşündüren de bu. Yoksa hepimiz çaresiz hareket halindeyiz. En basitinden hayatını bir yatakta geçirmeye mahkum olan bir insan bile kan dolaşımı,bağırsak aktiviteleri ve bir sürü daha vücut fonksiyonuyla hareket halindedir. Ölsek bile vücut çürüyerek vs. hareketi sürdürür. Bunlar bilinen şeyler. Önemli olan düşüncenin hareket atılımı. Bunu yapmak o kadar zor ki (bir gösterimle de bu kadar şeyi yapmayı amaçlamak saçmalık elbette) insanda katıksız bir hüzün bırakıyor sadece. Neyse. Uzatıyoruz Cafer.

BİR SMS ÜZERİNE ÇOCUKLARI GERİ ÇAĞIRIYORUM :YİNE KAYIP BİZİ ÜZEN

Murat Hoca koyup gittiğinde evde heyecan taşıyorduk. Ne olup biter diye. Sonra Eymirli de gitti. Murat Göç dönecek gibi durmuyor. Zaten okuldayken de orada duracak gibi durmuyordu. Eminim Çanakkale’de de orada duracak gibi durmamaya devam edecektir. Bahtin anlatırken girdiği düşünce hızı. O hızı alıp gösterimlere aktarmak isterdim. Kendisinin bezginliğini çok hareketli ve iş bitirici herkese tercih ederim. Onu özlemeyi sürdüreceğiz.

Rasyonel umudumuz Eymirli. Belki dönüp geldiğinde gösterimleri bitirecek bir hamle yapar. Yahut devamlılığı sağlayacak projeler geliştirir. “Bir de şöyle bak” falan der. Bir eli havada anlatmaya çalıştığı şeyi tarif ederek sunumlar falan yapar eskisi gibi.

Çarşamba. “Yorgun. Ev aklımda. Gitmeyi unuttum.”

Mutlu Geceler.

Kasım Ayı Programı

2011-10-27T11:38:00.007+03:00

Olacak mı olmayacak mı derken gösterimler yeniden başlıyor.

Bu sene gösterimler çarşamba günü cereyan edecekmiş gibi görünüyor. Gösterim saatleri ise yine 17:30.

Kasım ayı için şöyle şeyler var :

2 Kasım Çarşamba : Çoğunluk

Yönetmen : Seren Yüce

Bağlam : Bir ruh hali olarak : Çoğunluk

16 Kasım Çarşamba: Annie Hall (Bu gösterim çeşitli sebeplerden dolayı aralık ayına ertelenmiştir.)

Yönetmen : Woody Allen

Bağlam : Woody Allen Sinemasında Fark ve Tekrar

23 Kasım Çarşamba : Öğleden Sonra Aşk (L'amour L'après midi)

Yönetmen : Eric Rohmer

Bağlam : Eric Rohmer Sineması

30 Kasım Çarşamba : Mauvais Sang (Kötü Kan)

Yönetmen: Leos Carax

Bağlam :Leos Carax Usulü "Aşk Filmleri"

Sunumlarla ilgili çeşitli sürprizler olabileceği gibi tarafımdan sunulması da kuvvetle muhtemeldir. Bunlar hep unutulacak şeyler elbette. Unutulmalı da aslında. İmaj sonuçta hepsi. Unutmak en iyisi. Tanpınar'ın da dediği gibi "Şark yok,şark öldü,bizler yetimiz. Yetimlikten kurtulmak için unutmalıyız."

Mutlu Geceler.

Jerichow ve Ayağa Kalkmadan Biraz Petzold

2011-09-01T12:04:00.010+03:00

I- Jerichow. Postacı Kapıyı İki Kere Çalar'ın serbest bir uyarlaması.

II- Ali-Thomas-Laura.

III- Laura : Para için Ali ile evlenmiş. Ondan kurtulmak için çeşitli denemelerde bulunmuş ama muvaffak olamamış. Ali'ye karşı sevgi değilse de bir borç hissiyatı ile yaklaşıyor. Bir tür vefa ilişkisi. Ve "vefa" Hollanda doğumlu bir filozofun dediği gibi kederli bir duygudur. Ali ölüme her yaklaştığında seviniyor aslında. Thomas'a kızıyor Ali'yi kurtardığı için. Thomas'ı seviyor mu yoksa bir çıkış yolu olarak gördüğü için sevmeye mi uğraşıyor belli değil. Yine Petzold. Ve yine belirsizlikler. Demirkubuz : Belirsizlik varsa acı da vardır.

IV : Thomas :Ordudan atılma bir asker. Annesi ölünce parasız kalıyor. Ali ile karşılaşıyor. Bir kaza sayesinde. (Bir kaza sayesinde gelişen karşılaşmalar diğer Petzold filmlerinde de mevcuttur) Ali alkollü bir şekilde polislere (domuzlar diyor onlar için Ali. Filmde en çok geçen laf : Domuzlar) yakalanmamak için Thomas'dan yardım istiyor. Thomas da yardım ediyor. Başka bir sefer Ali polislere yakalanıyor ve Thomas'ı şoförü olarak işe alıyor. Thomas Laura'yı görüyor. Birçok kez görüyor. Seviyor da galiba. Bu işler pek belli olmaz.

V : Ali : Bir sürü büfesi var. Çoğu dönerci. Hemen hepsinde türkler çalışıyor. Ama asıl meselesi Laura. Saplantılı bir şekilde Laura. Fena halde Laura. "Türk Kıskançlığı" denebilecek bir şeyden muzdarip. Laura'yı deniyor sürekli. Acaba aldatacak mı diye. Önce Gülşen'in Nazar Değmesin şarkısıyla sırtakimsi bir dans yapıyor. Thomas "yunan dansı" deyince kızıyor. Sen Ağlama'yı çalıyor teypten ve Laura ile Thomas'a "hadi bana Almanlar nasıl dans eder gösterin" diyor ve birbirlerine yaklaşmalarına vesile oluyor. Daha sonra da bir tepeye çıkıp Laura ve Thomas'ın önce dans etmelerini sonra da öpüşmelerini izliyor. İntihar girişimi gibi bir şeyde bulunuyor ve Thomas onu kurtarıyor. Laura ve Thomas daha sonra Ali'yi öldürme planları yaparken Laura Thomas'a "keşke kurtarmasaydın" diye bu yüzden söylüyor. Ali bütün karakterlerine mesafeli yaklaşılan bu filmde aslında empati kurulabilecek tek karakter. Film sanıldığı gibi "domuz Türkler" demiyor. Sadece insan denen şeyin işte "öylesine" bir şey olduğunu söylüyor.

VI : Ve Nilüfer- Karar Verdim. Filme yakışıyor mu? Kesinlikle. Petzold ilk defa biraz "duygusal" Bu diğer filmlerine nazaran Jerichow'u daha kolay tüketilebilir hale getirse de bize biraz daha yakın bir hikaye olduğu için bu bir tür avantaja dönüşüyor.( Biz dediğim bu torpaklarda yaşayan herhangi bir insandır.) Almanya'da yaşayan türkler konusu Türk sinemasında birçok kez işlenmiştir. Fatih Akın da bu işin ekmeğini baya yemiştir. Ama Petzold'un François Ozon ile yarışabilecek bir sihirli dokunuşu var. Jerichow da bu sihirli dokunuştan nasibini almış bir film. Dışarıdan bir bakış bazen olayı daha iyi kavramamızı kolaylaştırıyor. Petzold'un da bu "dışarıdan" bakışı bazı şeylerin yerli yerine oturmasını sağlıyor. Ve Ali karakteri diğer göçmen filmlerinden ayrılarak "bir türk olarak Ali" değil "bir insan olarak Ali"yi sunuyor önümüze. Ve bu kadar. Hepsi bu.

YANİ BU ŞİMDİ YANLIŞ BİR FİLM Mİ?

"Sinema hareketli imgelerle düşünmek demektir" demiş bir adam. Eğer buysa Petzold gerçekten düşünüyor. Karşılaşmalar hayatın olduğu gibi sinemanın da özetiyse (karşılaşan imajlar,karşılaşan Thomas-Ali-Laura,bir karşılaşma hamlesi olarak kaza) bu karşılaşmaları günümüz sinemasında en iyi yaratan adamlardan biri Christian Petzold. Modern denilen dünyada karşılaşmalar daha çok kapalı alanlarda ya da teknolojik aletler sayesinde oluyor. Petzold için Araba da işte bu karşılaşma merkezlerinden biri. Araba ile yaşayan araba ile yaşamını şekillendiren ve karşılaştıkları insanları da arabanın içine sokmaya çalışan karakterlerin kol gezdiği filmlerden bahsediyoruz. Dünyaya arabalarından bakan milyonlarca insan. Belki de Petzold'un modernlik tanımı bu. Ali mesela Laura'yı araba ile takip ediyor. Onu zorla arabaya bindirmeye çalışıyor. Araba hep araba. Thomas'ı da arabasının şoförü yapıyor. Benzer bir şeyi Wolfsburg filminde de görüyoruz. Yine bir araba kazası sonucu bir çocuğun ölümüne neden olan bir karakter yaşadığı vicdan azabını hafifletmek için ölümüne sebep olduğu kızın annesiyle yakınlık kuruyor ve onu arabasının içine alıyor. Modern olandan uzaklaşmak için sahillere giden karakterler bir tür yolculuğa çıkıyorlar. Bir kaçış da diyebiliriz. Ama bu kaçış altlarındaki araba ve parasını vererek geçiş yaptıkları otobanlar sayesinde olduğu için kederli bir paradoksa neden oluyor.

Karşılaşmalar yaratmak. Karşılaşma durumları oluşturmak. Bu durumların kendi içindeki serbest dolaşımı. Ve bunları birleştiren bir el. Ve neredeyse orada olduğunu unutturan bir el. Çünkü size "bakın bu iyi" "bakın bu kötü" "bakın adalet yerini buldu" "işte bu doğru bu da yanlış" demiyor. Bu kavramların hepsinin karar verilemez olduğunu sezdiriyor. Yanlış da burada ortaya çıkıyor. Yanlış, doğrunun kararlaştırılamaz olduğunu belirten bir güç olarak ortaya çıkıyor. Bu noktada, evet,Petzold yanlış filmler çekiyor diyebiliriz.

BİR DİYALOG : O KARANLIKTA YERE DÜŞ.

- Arka sıralardan gelen gülüşmeleri işitiyorum. Sinema "yanlıştır" demiştik değil mi?

- Evet.

- İşte böyle zamanlarda insanın aklına Alesso Baldovinetti'nin Sarı Elbiseli Bayan tablosu geliyor.

- Anlatıcı : Hâlâ Genç Bakış izlemiyordu.

Bir Alman Var. Adı : Christian

2011-08-31T12:01:00.007+03:00

Coğrafyamızda Alman filmlerini takip eden insanlar genellikle Alman ata sporu olan porno ile haşır neşir oldukları için Alman filmi eşittir porno gibi bir algının yaratılmasına vesile olmuşlardır. Bu abiler bu filmleri dikkatli bir biçimde takip ettikleri için hiç kuşkusuz saygı duyulacak bir birikime de sahip olmuşlardır. Binaenaleyh,pek tabii ki o porno filmlerin üretimi ve dağıtımına emek veren insanlar da saygıyı hak etmişlerdir.

Ama gelin görün ki olan arada kaynayan birkaç güzel Alman yönetmene oluyor. Şimdi 70'li yıllarda adını duyuran ve hemen hepsi dünyaca tanınan Alman yeni dalga sinemasının yönetmenlerini bir kenara koyuyoruz. Zira onların bazıları öldü bazıları Amerika'da asimile oldu bazıları da bildiğiniz kafayı yedi. İşte bu güzel adamlardan sonra Alman sineması ben diyeyim 20 siz deyin 30 yıllık bir bunalıma girdi. (Neyse ki kimse kallkıp da "bunalım filmleri" çekmedi. Yoksa sonları seksen sonu doksan başında memleketimizde çekilen facia "entelseksüel" filmlerin yönetmenleri gibi olabilirdi.)

Gel zaman git zaman Tom Tykwer gibi hatta Fatih Akın gibi sinemacılar hadi yeni bir soluk diyelim,işte böyle bir şey getirdiler. Çok sevdiğimiz Tom Tykwer Amerika'ya transfer olup o güzel filmlerini unutturacak kadar saçma şeyler yapmaya başladı. (Bu konuyla ilgili yakın bir zamanda bir deklarasyon yayınlayacağız) Fatih Akın kardeşimiz ise Duvara Karşı'nın ardından elle tutulur bir işe imza atamadı. Tabiatıyla bu yönetmenler de zamanla bir ilgi kaybına uğradılar.

İşte tam bu sıralarda "Berlin Okulu" denen bir akım adını duyurmaya başlar Alman sinemasında. 2000'li yılların başından beri film çeken Christian Petzold,Thomas Arslan,Christoph Hochhäusler gibi adamlar Popüler Alman filmlerinin de başarısızlığından yararlanarak bir anda Alman sinemasının yeni kurtarıcıları olurlar. Berlin Okulu ise onların yaptıkları işlere topluca bir isim vermeye çalışan eleştirmenlerin kondurduğu bir isimdir. Zira saydığımız ve saymadığımız isimlerin yolu bir şekilde bu okuldan geçmiştir. Ayrıca Christian Petzold'un dediğine göre bu yeni yeni Alman sinemacıları sık sık bir araya da geliyormuş. Örneğin Thomas Arslan'ın bir filminde kurguculuk yapan adam ertesi günü Petzold'un filmine yardımcı oluyormuş. Ya da Angela Schanelec'in bir filminde katili oynayan aktör ertesi gün Hochhäusler'in filminde çaycı rolüne çıkabiliyormuş. Yani kısacası "birlikte" olan bir düşünce ve imaj yaratımından söz edebiliyoruz. Eh bu da onları bir akım olarak adlandırmamızı kolaylaştırıyor kuşkusuz. Hatta bana sorarsanız sallayın Dogma'yı falan son 20 yılda gerçekleşen tek sinema akımından bahsediyoruz.

Bu akımın öne çıkan ve adını en çok duyuran iki ismi ise Christoph Hochhäusler ve Christian Petzold oldu. Hochhäusler üzerine Engin Ertan zamanında birkaç şey yazmıştı (Biraz da abartmıştı hani,şu "son yılların en iyi" ile başlayan cümlelerden kurmuştu) Biraz da onun vesilesiyle sanırım Hochhäusler memleketimizde tanınmaya başladı. hatta yanılmıyorsam Sahte İtiraflar adlı filmi gösterime girdi ardından da Dvd'si falan çıktı. Ama ve fakat burada asıl ilgiye mazhar olması gereken ismin Christian Petzold olduğunu düşünüyorum. Petzold önce televizyon filmleri çeken bir adam iken birdenbire benim bilmediğim bir sebepten sinema dünyasına da atılmış ve ben diyeyim altı siz deyin yedi tane şahane filme imza atmıştır.

Bu filmlerin hepsini tek tek yazmak isterim. Ama tek bir yazıya sığdırmak sıkıcı olabilir benim açımdan. O yüzden birkaç yazıya yayarak olaya girebiliriz. Belki.

Hiç kronolojiye girmeden Hayaletler (Gespenster) ile başlıyorum :

Filmin konusunu özetleyecek halim yok. Arayan filmin "ne anlattığını" bulur zaten internette bir yerden. Ama şöyle diyebiliriz :

1- Bu bir Lezbiyen aşk filmi değildir.

2- Filmde "olan" çok bir şey yok. Sadece belirli şeylere kanaat getirebiliyoruz. Mesela "Anne" karakteri. Gerçekten kafayı sıyırıp sürekli birilerini "kaybolan" kızına mı benzetiyordur ya da "kaybolan" kız babanın söylediği gibi aslında ölmüş müdür? Pek açık bir tarafı yok. Nasıl anlarsanız öyle.

3- Film Petzold'un diğer filmlerinde olduğu gibi olabildiğince az insanın olduğu yer ve mekanlarda geçiyor. Boş cadde ve sokaklar,boş mağazalar vs. Hepsi filmin atmosferine benim "sakinlik" diyebileceğim bir şey katıyor.

4- Yine diğer Petzold filmlerinde olduğu gibi araba önemli bir filmik nesne olarak ön plana çıkıyor. Petzold arabalardan pek hoşlanmadığını,araba denen şeyin bir iç güvenliği sağlayıcı,dış dünyaya kapalı saçma bir icat olduğunu düşündüğünü sık sık söylüyor. Wolfsburg belki de sadece bu düşüncenin yarattığı başka bir Petzold filmidir.

5- İsterse çok trajik,isterse çok komik bir şey olsun Petzold mesafeli durmayı ihmal etmiyor. Karakterler de en trajik durumlarda bile bağırıp çağırmak yerine sakin sakin tepkilerini veriyorlar. Yine Wolfsburg filminde benim gördüğüm en sakin cinayet sahnesi bulunmaktadır.

6-Hayaletler başı ve sonu tam olarak belli olmayan ortasından başlayan ve devam eden bir film. Ve devam ediyor. Bir film süresi içinde olmadığı halde devam eden bir süre filmi. Sonrasında ne olduğu merak edilebilir belki. Ama ben etmiyorum. Bu sadece bir şekilde yolları kesişen ve bir şekilde yolları ayrılan karakterlerin hareket halinde olduğu bir film. İçinden bir sürü anlam çıkartabilirsiniz. Ama bu bildiğiniz gibi sadece sizi ilgilendirir.

7- Ve belki de en zor olanı bu "hikaye" ya da diğer Petzold filmlerinin "hikayeleri" başka birinin elinde tam bir klişeye dönüşebilecekken bu adam evirip çevirip bir acayip hale getiriyor bu hikayeleri. Demirkubuz bir keresinde eski türk filmleri için "kötü anlatılmış müthiş hikayelerdir onlar" demişti. Petzold'un yaptığı da bu olabilir. Başta gayet sıkıcı görünebilecek bir konuyu "öylesine bir film" haline getirebiliyor. Bunu Hayaletler'de de ve fazlasıya Wolfsburg ve Jerichow'da görebiliyoruz.

Sanıyorum bir sonraki yazıda bu iki Petzold filminden(Jerichow ve Wolfsburg) bahsedeceğiz. Hele Jerichow'un o Nilüfer destekli fragmanı yok mu. Neyse.

Yavrucuğum, Bu, Seninle Bir Filmde Hamle Olmak.

2011-08-16T01:37:00.020+03:00

Szep Napok bir macar filmi. Kaç yılında çekilmiş şimdi anımsamıyorum. Haa yaz Google'a bak de mi? Yok bakmıycam işte anasını satayım. Çünkü konu o değil. Konu ne peki.

Konu şu, bu film aslında "iyi" değil. Yani demek istediğim,hani birisi hakkında şey dersiniz ya "bu sıralar iyi değil o" İşte onun gibi bir şey. Yönetmenin ilk filmi olması falan da mühim değil. Çünkü bu istemekle başarılacak bir şey değil. İstemek ve Başarmak da tuhaf sözcükler değil zaten. Bir ruh hali yakalamaya çalışmış adamcağız ya da yönetmen. Ama farkında olmadan bu ruh halini bir atmosfere,nefes alıp veren bir sinematografiye dönüştürmüş. Ve bunu kesinlikle isteyerek yapmamış. Çünkü bu, bildiğiniz gibi, sadece benim düşüncem.

Orsolya Tóth denen şey filmi alıp götürmüş elbette. Ama sadece onunla ilgili değil bu mesele. Zira kendisini bir diger ödüllü Macar yapımı olan Johanna'da da görmüş ama pek ehemmiyet vermemiş idim. Burada başka. Yürürken bile başka.

Film hapisten yeni çıkan genç bir adamın ablasının yanına gelmesi ve bu sırada ablasının başka bir kadına ait olan çocuğu önce doğurtup sonra parayla satın alması ile başlıyor ve gelişiyor. İşte bu gelişme dediğimiz şey çok acayip bir şey bence. Çünkü bir filmde bir şeylerin bir şekilde "gelişmesi" gerekir. Aynı şey yazı için de geçerlidir. Bu benim başarısız olduğum bir alan olduğu için,en kötü şekilde de olsa bunu yapabilen adamlara uzaylı görmüş ya da yemiş gibi bakarım. 400-500 sayfa roman ya da 2 saat film. Bomboş aslında. Ama bir şekilde "gelişme" denen şeyi başarmış. Anlatmış,bağlamış,sonuna getirmiş. Bunu iyi bir şekilde Scorsese kötü bir şekilde İbrahim Tatlıses bile yapmış. Ama ben yapamam. Ha yapabilsem ne olurdu? Tabii ki hiçbir şey.

Ama bu filmde işte...gelişme değil de 17 tane kavanoza konmuş ve o kavanozlardan çıkamayan 17 tane öykü var gibi (ki iyi ki de çıkmamış. Bu saatten sonra bu dünyada kim öykü dinlemek ister ki?). Bu olmayan öyküler bir yerden sonra filmin kendi içine dönen ve hiçbir biçimde taviz vermeyen melankolisine dönüşüyor. İmajlar hepimize yalan söylüyor. Bunu macar adam da biliyor. Ama yine de üzücü. Bu film de bu işte. Hep böyle ve üzücü.

Şimdi burada uzun uzun "sinematografik fikir" "hareketli imajın izleri" gibi şeylere girmek isterdim ama bu film bu konular için münasip değil. Öylesine bir film sadece. Ne iddialı ne de bir mesajı var. Doğru - yanlış, Adalet - adaletsizlik, Haklılık -haksızlık falan filan, hiçbirine müdahale etmeden,hiçbirine
yönlendirmeden,sürüp giden, yaşam gibi "öylesine" olan bir film.

Henüz yazmadığım "Macar Sineması Üzerine Bir Soykütük Denemesi" adlı makalemde üzerine eğilmek istediğim bir husus da bu olacak. Macar filmlerinin "öylesine" filmler olması ve bu yüzden de çok güzel olması. Belirli yargılara vardırmayan,bir mesaj iletmeyen,anlam kaygısı taşımayan filmler bunlar. Altı doldurulmuş,ciddi argümanlarla çevrelenmiş büyük büyük laflar etmeyen (zaten niye etsin ki?) minör filmler. Kendi zaman dilimlerinde sürüyorlar. İçe açık,içten yol alan,içte kalan ve "büyük" dışarıdan uzak duran bir "iç deniz". /Ayrıca içinde büyük balık da yoktur. Sadece yosunlar ve sakin balıkların eşlik ettiği ufak akıntılar./

Herhangi bir beklenti ile izlememek lazım bu filmleri. Szep Napok'u da aynı şekilde. Bence izlemek ve üzerine uyumak lazım. Kalırsa kalır. Bana ne yani.

SZEP NAPOK'A İKİNCİL YOLLARDAN NASIL GİRDİM?

"Onlar sadece seni sikmek istiyor"

Masa var. Müzik var. İnanmıyorum Burroughs'un Cut-Up tekniğine. Bence Cut-Cut yapılmalı. Bir şey yazmak ya da yapmak için bu kadar "teknik" olmak saçma ha....

Görüntü : Yürüyor. KISA. SAÇ. SARI. Gülümsedi. Gülümse (keşke Kemal Burkay dönmeseydi,türk bayrağı önünde falan, neyin konuşması artık o. Neyse)

"Tükür ağzındaki pisliği". Yok aslında "anne duyarlılığı" ile ilgili değil bu film. Sadece bir hatırlatma. Hapisten çıkan genç kişi bu hatırlatmayı yapıyor "böyle yapmalısın". Neden? Çünkü genelde öyle yapılır. Kanaat.

Orsolya Toth, hep bir hareket halinde. AMA bir eylem olarak değil. Hep yürüse de bir yere vardığı görülmedi. Bir tür kendini dolaşıma sokma hamlesi. Bir hamle olarak bir karakter,bir hamle olarak film. Ortadan başlayan ve sadece bir hamleyi gösteren bir film. Her film bir şey anlatmayıp bir hamleye dönüşse. "Dün 4 saat süren bir hamle izledim"

Evet,Orsolya Toth. Güzel. Belki bir daha hiçbir kadın Possession'daki Isabelle Adjani kadar güzel olmayacak ama yine de güzel.

Yapması gerektiğine inandığı şeyi yaptığında mahvolan bir karakter. Bunu düşünmek kolay mı bilemem. Ama göstermek zor. Bunu "gösteren" bir şey yokken hele...çok zor.

KAHKAHA BURADA. KAHKAHA BURADA. KAHKAHA (kahkaha sesi)

:^^&+):!!!!!!!!1!!!!!!!!2!!!!!!3!!!!!!!3!!!!3!!!!'2''''''''.......

O karanlıkta yere düş. (Makavejev'in bir filmi üzerine bir yazı)

Bununla beraber bu filmde olanlar sadece o süre boyunca olmuş olan şeylerdir. Filmin içinde de olan,film çekilirken de olan...olan şey vardır. Ve sürer. Buradan bağımsız olarak. Hiçbir saate göre değilse Ulan Bator yerel saatine göre sürer. Sürdükçe kareler yerinden oynar. Kırılır. Bu iyidir. Yeniden bir şey olur. Ve o şey olurken de evet, elbette, çoktan başka bir şeye dönüşmeye başlar. tıpkı her şey gibi. Ve. Ve Çok fazla VE.

Hüzün için birkaç kare

2011-08-03T17:08:00.012+03:00

Bir filmde hüzün karesi yaratmak neredeyse elzemdir. İşin ciddi tarafı belirtilmek istendiğinde ya da ciddi birşey gösterilmek ya da söylenmek istendiğinde başvurulan şey nedense hüzündür. Bunun sebebini bilmiyorum. Yani ciddi bir sahne ya da duygusal bir sahne çekilmek istendiğinde neden hüzünlü birşey yaratılması gerektiğini bilmiyorum.

Fakat büyük filmlerde hüzün gösterilmez. Ya da gösterilmek için özel bir çaba sarf edilmez. Çünkü hüzün "zaten orada" olandır.Onu görebilmek yeterlidir. Üstüne yeni birşey eklenmesine gerek duyulmaz. Olduğu hali yeterlidir.

Özellikle hüzünlü ya da duygusal birşey yapmaya çalışan yönetmen ya para avcısıdır ya da yetenekten yoksundur. Hollywood sineması birkaç istisna dışında bu temeller üzerine kurulmuştur. Aşkı göstermek istediğinde bakışları ve duygusal müziği kullanır. Hüzünlü ya da komik birşeyi göstermek istediğinde hemen bir "eyleme" başvurur. Bu eylem bazen bir osuruktur bazen de gözyaşı.

Ama hüzün "zaten orada" olmasına rağmen gösterilmesi en zor şeydir. O yüzden kolaycılığa kaçıp derin bir bakışa,gözyaşlarına ya da iki elin birbirinden ayrılması gibi durumlara sokularak bir kalıp haline getirilmiştir. Ve bu durum gündelik hayattan sıyrılıp "gerçek" hayata da sirayet etmiştir. Hüznü yaşamanın belirli yöntemleri icat edilmiştir. Şarkı dinleyerek hüzünlenmek,içerek hüzünlenmek,bir aşk filmini izleyerek hüzünlenmek vs. Yaşamlarımız da bu kalıpların içinde belirli hareket ve imajların bir tezahürü haline gelmiştir. "Kolaycılık" demiştik "buraların en önemli teori sistemidir"

Şimdi bana göre şu alttaki iki kare hüzünlüdür. Bu hüzün denen şeyin bakanın algısına göre değiştiği gibi bir anlama gelmez. Bu şey ben bakmasam da hüzünlü olacaktı sanırım.

Evet böyle. Hüzün gösterilmek istendiğinde illa bir özneye başvurulması gerektiğine dair genel bir önkabul var. Hüzün insana ait bir şey olarak kabul görülür. Zavallı durumda bir hayvanın gösterilmesi bile insani duyguların bir tezahürü olarak yansıtılır. Yani insana hüzünlü gelen,insani olan bir duygunun bir başka canlıya tahakküm edilmesi. Zavallı ayı ya da şirin kedi vs.

Kısacası hüzünlü olmaya çalışmayan birşey genelde hüzünlüdür. Bu bir film, bir insan,bir resim,bir ev vs. her şey olabilir. Ve bu hüzün bir özneden bağımsız,dışarıya kapalı bir hüzündür. Bir çokluk içinde yayılır. Görebilmek bir tür benzerlik üretimi, bir haline geliş ile mümkün olabilir.

Antakya için Rohmer vakti

2011-07-24T23:41:00.016+03:00

"Fransız Filmi" denilen şeyin halk arasında belirli bir tanıma kavuşmasının bir nedeni Claude Sautet ise diğer nedeni Eric Rohmer değildir.

Halihazırda 3-4, toplamda ise 6-7 tane filmini izlediğim Rohmer zamanla üzerimde bir "hadi bir filmini daha izleyeyim" etkisi yarattı.6 ahlak öyküsü olarak adlandırdığı (Contes moraux) filmleriyle sinema tarihinde pek rastlanmayan bir türde seri halinde filmler çeken Rohmer bu seri içindeki filmleri sayesinde nev-i şahsına münhasır bir adam olduğunu hepimize göstermiştir.

Bu 6 Ahlâk öyküsünün 4 tanesini izlediğim için serinin bütünü hakkında apır sapır konuşacak halim yok. Fakat bu serinin içinde yer almayan birkaç filmini daha izleyince sezdim ki 6 ahlak öyküsü Rohmer filmografisi içinde apayrı bir yerde durmuyor. O yüzden özel olarak "ahlâk öyküleri" diye bir seri yapmasını ben pek anlayamadım. Örneğin Pauline à la plage filmi 6 ahlak öyküsü arasında yer almaz. Ama bir yedinci öykü olarak bu filmi çekseydi kimse de "hayır bu ahlak öyküsü değil" diye itiraz etmezdi. Anlaşılan o ki Rohmer seri halinde öyküler anlatmayı seviyor. Zaten çok değil 15 sene sonra bu defa Dört Mevsim Öyküleri (Contes des quatre saisons) adıyla 4 filmlik bir seriye daha imza şey yapmıştır.

Kısacası karşımızda öykü anlatmayı seven bir yönetmen var. Lakin biraz daha dikkatle baktığımızda (örneğin 6 ahlak hikayesinin Claire'in Dizi bölümüne) ortada bir olay örgüsü ya da hikaye olmadığını fark ederiz. Belirli insanlar belirli durumlarda biraz da teatral bir biçimde gösterilirler. Bir film boyunca Orta yaşlarında bir adamın genç bir kızın dizine dokunma isteğine tanıklık ederiz. Arzu nesnesi film içinde birkaç kez değişikliğe uğrasa da orta yaşlı abimiz sonunda amacına ulaşır ve film mutlu bir sonla biter.

Bu noktada Rohmer'in iddialı bir yönetmen olmadığını iddia edebiliriz. Az karakterli,gelişimi az çok tahmin edilebilen bir anlamda "düz" bir sinemadır bu. İçinde yer aldığı Yeni Dalga akımının diğer temsilcilerine göre az biraz anti-entelektüalist (moda oldu bu laf bugünlerde) olduğunu da öne sürebiliriz.

Bir diğer Ahlak öyküsü olan L'Amour l'après-midi (Öğleden sonra aşk) filminde ise yine orta yaşlarında evli bir adamın eski sevgilisinin ortaya çıkıp onu ayartmaya çalışmasıyla içine düştüğü ahlaki ikilemi izleriz. Yine belirli tipte karakterlerin kol gezdiği filmde, sıkmayan bir tempo ile yavaş yavaş ayartılan bir adamın durumlarını seyrederiz.

Rohmer,Suzanne'in Kariyeri ( bu arada Rohmer'in bir kadın adı ile başlayan ya da biten filmlerini daha çok seviyorum ben) adlı ahlak öyküsünde de bu kez bir kadının iki erkek arasında bir rekabet unsuru haline gelmesine neden olan durumları seyrederiz.

Buraya kadar yazdıklarımla adamın filmlerinin neredeyse hiçbir özelliği olmadığını hatta biraz klişe bile olduğunu sezdirebilmişimdir sanırım. Ama gelin görün ki kazın ayağı öyle değil. Dümdüz öyküler,bilindik karakterler bu filmlerin "biçimi" devreye girince bir acayip hale geliyor.

Bu filmlerin büyük bir bölümünde plaj,deniz,kumsal,yazlık gibi güneşli günlerin nedense önemli olan figürleri yer alıyor. Ve karakterler kah botlara binerek,kah plajlarda etik tartışarak,kah denizin içinde birbirlerine bişeyler söyleyerek belirli bir atmosfer yaratıyorlar. En azından benim "ironik" diyebileceğim bu durumların yanında yönetmen belirli fetişlerini (diz,ayak,dudak,) filmin her bir yanına serpiştirerek ahlaki bir öykünün oluşmasını sağlayacak unsurları neredeyse yerle bir ediyor. Ahlak öyküleri denince oluşan "kesin felsefik içerikli,tartışma dolu bir film olacak" önyargısını hemen tersine çeviriyor. Ve olan şu ki, aslen Rohmer'in yapmaya çalıştığı şey de ahlaki olanın saçmalığı üzerinde çeşitli denemelerde bulunmak. Ya da ben öyle sanıyorum.

Karakterlerin bir diz ellemek için yapmadık şey bırakmadığı ya da tam eski sevgilisiyle yatmaya karar vermişken bundan vazgeçip karısıyla yatttığı bu filmler düpedüz bir ironinin yanında Rohmer'e has bir mizah anlayışının da parçası haline geliyorlar.

Bu noktada Rohmer'in (belki de Truffaut'dan bile daha çok) Yeni Dalgacı bir yönetmen olduğunu tekrar hatırlamalıyız. Filmlerinin kolay tüketilebilir olması aslında iki tür seyirciyi birbirinden ayırmaya yarıyor. Birinci tip seyirci "aa ne güzel sıkıcı olmayan bir fransız filmi" derken ikinci tip seyirci neredeyse seyirciyle bile dalga geçen bir yönetmenin tuhaf mizah anlayışına karşı hayranlık besliyor.

Şimdi,birileri çıkıp (ki ben hiç görmedim birilerinin çıktığını) "e bak adam röportajında neler demiş,aslında şunu şunu anlatıyormuş" ya da "ya Roger Ebert bile yazmış,ironi değil Rohmer'in üslubu grotesk ya grotesk" dese de hiç fark etmez. Her türlü görsel sanatın ölçütü bakan şeydir. Şimdi burada bakılanın film,bakanın da seyirci olduğunu iddia etmiyorum. Bunlar karışık ve bolca Saussurre,Barthes okunması gereken işlerdir. Tek söylediğim Rohmer'in farklı bir şey yaptığıdır. Ve bu fark onun sinemasını neredeyse ezoterik bir hale getiriyor. Belirli kavramların içini oyarak yeni bir bakış açısı oluşturması ve ikincil kaynakların bir kavram yaratmak için belki de en önemli araçlar olduğunu en azından bana göstermesi onu çok değerli bir yönetmen kılıyor.

Yokluğunda çok kitap okudum.

2011-07-17T20:48:00.009+03:00

1

Arkeoloji eğitimi,akademik eğitim denilen şeyin güzel bir örneğidir. Zira akademik eğitimde sahip olunan bilgi ve onun pratikteki yansımaları (vizeler,finaller…ki bu vize ve final terimleri de ayrıca sorgulanmaya değerdir. Bir yarışma olduğu bellidir ve bir de o yarışmaya geçiş hakkı. Bunlar genelde atletizm ile alakalı şeylerdir ama akademik-atletik fark etmez olay yine bir “yarışma” sorunudur, yarışma arzusudur.Bunlara geleceğiz umarım.) bize bir çok şey ifade eder. Örneğin bir Hammurabi Steli’nin “ne anlattığını” biliyorsanız o dersi biliyorsunuz demektir ve o dersi geçmeniz de garanti demektir. Ya da Yazılıkaya’da bulunan 12 yeraltı tanrısının hangi öykünün bir parçası olduğunu biliyorsanız iyi bir Arkeolog adayısınız demektir.

Yazının olmadığı dönem (ki bu dönemlere halk arasında “tarih öncesi”,arkeolojik literatürde ise “prehistorya” denir. Ve pek tabii bilindiği gibi “tarihin olmadığı dönem” yazının olmadığı,yazı öncesi dönemdir.) ve yazı sonrası dönem ikiye ayrılarak ayrı dersler halinde anlatılır. Fakat yazı’ya yani tarihe olan bu sarsılmaz sadakate rağmen Arkeoloji derslerinin %80’ini buluntuların resimleri,kabartmalar,freskolar,mozaikler gibi “görsel” şeyler oluşturur.

Şimdi, burada ilk mesele,o görsellerin yani imajların yorumlanmasıdır. Bu yorumlama genelde literatüre, o buluntuları ortaya çıkaran insanların düşünceleri ile birlikte girer. Bu yorumlar zaman içinde yeni buluntularla değişir ve gelişir. Örneğin az önce adını andığım Yazılıkaya’daki 12 yeraltı tanrısı kabartması bulunduğu dönemde Lidyalılar ya da yerel krallıklar ile ilişkilendiriliyordu çünkü Hitit uygarlığı henüz “keşfedilmemişti.” Fakat zamanla Mısır “yazılı” kaynaklarında da adının geçtiği öğrenilince Hitit devleti birçok araştırma ve yazılı kaynağın beşiği haline gelmiş ve 12 yeraltı tanrısının da bir “yaz kutlamasının” parçası olduğu anlaşılmıştır.

Yazı ilk haliyle Piktografik (resimsel)’dir. Ve ilk bulunduğu yer olan Sümerler’de (biz buna ilk bulunduğu yer değil de “şu an için ilk olarak bilinen Sümer yazısıdır” diyelim. Zira birçok Arkeolog’un dediği gibi : Araştırmalar devam ediyor), ekonomik amaçlarla kullanılmıştır. Alfabenin ortaya çıkışı ile birlikte ise günümüze kadar gelen bir çizgi başlamıştır. Sıralı hale gelen bu çizgiler çeşitli metinler oluşturmuşlar ve bu metinlerde günümüzde yazılı kaynak dediğimiz şeyin bir parçası olmuşlardır. Bu çizgiler (metinler de diyebiliriz artık) genelde yalanla oluşturulmuş taraflı çizgilerdir . Resimsel olandan alfabeye geçen yazı kendi içinde birçok anlamı ve kavramı da ifade etmek gibi bir misyon yüklenerek günümüz eğitim sistemine kadar başarıyla ulaşmıştır. Ve aslında yazının da tarihinin bir parçası olan Arkeoloji ne yazık ki (ve ne komik ki) hem yazı hem de imaj yorumlama (anlatma) “bilimi” haline gelmiştir. (Bundan daha kötü şeyleri adı Tarih olan bölümün eğitim şekli için de fazlasıyla söyleyebiliriz.)

2

Peki yazı bu hale gelirken imajlara ne olmuştur?

İmaj, ifadenin bir parçası haline geldiği ilk zamanlarda “dünyaya” ilişkin şeyleri kastederdi. İlk uygarlıkların oluştuğu Mezopotamya’dan Afrika’ya kadar,birçok yerde bulunan çizim ve kabartmalar bir sembolü işaret eder. Bu kendine anlam vermeye çalışan bir canlının sembolüdür ve günümüze kadar da devam eden bir çabanın parçasıdır. Örneğin Orta Paleolitik Çağ’da ölülerini çeşitli eşyalar ve hediyeler ile birlikte gömen insanlar belirli bir kodlamayı temsil eder. Kod tanımlandığı şekliyle,insanlar arasındaki iletişimi sağlayan bir semboller sistemidir. Bu semboller insanın dünya ile olan ilişkisinin de bir temsilidir. Ama kötü olan şu ki bu semboller değişkendir ve çoğunlukla bir sembol zamanla yerini başka bir sembole bırakır. (Ölümden sonrası için hayal edilen şeyler zamanla değişmiş ve dünyevi tanrılar zamanla yerini uhrevi tanrılara bırakmıştır ve o inanç sembolleri de zamanla birbirinin yerine geçmiştir.-ki bu geçiş süreçleri de bir hayli kanlı olmuştur- Bu örnekler çoğaltılabilir. Aslolan bu sembollerin hayatın neredeyse kendisi olduğu gerçeğidir). Ve bu semboller yoluyla iletişim kurabilen insan,dünyaya anlam vermek gibi bir çaba içine girerek,sembollerin dünyaya bir anlam vermesi gerektiğine inanmıştır. Az önce örneğini verdiğim Orta Paleolitik gömüsünde de bir kodlama örneği ile karşılaşırız. Ve bu kodun bir anlam verme çabası olduğunu da rahatlıkla “anlarız”.

Yazı. imajı tamamen devirmeden önce imajların yerini tam olarak tutamıyordu. Örneğin renklerin ağırlığı imajların bir süre daha yaşamasını sağladı. Yazının sıralı hali,ve okuma şekli zorunlulukları (sağdan sola ya da soldan sağa yahut yukarıdan aşağıya “çizgi şeklinde) imajların yaşam süresini uzattı. Örneğin bir K harfi alfabede sadece bir çizgidir ve ancak yanına başka çizgiler (harfler) gelince bir şeyi ifade eder. Mesela onu maviye boyasanız da başka renklerle buluştursanız da pek bir şey ifade etmez. Ama herhangi bir resimde geniş bir mavilik boyadığınızda o denizi temsil eder ya yuvarlak ve kocaman bir sarı renk güneşi temsil eder. Ama alfabe belirli bir “düzen” getirdiği için orada renklerin ve karalamaların bir önemi kalmaz. Bir monotonluğa geçiş evresi başlar. Bu evre matbaanın icadıyla neredeyse bir devrime dönüşür ve imajların büyük düşüşü başlar.

Yazı herhangi bir durumu doğrudan belirtmez. Belirttiği daha ziyade imajın sahneleridir. Yani yazı sadece imajın yerini almaya çalışmıştır ve bunu başarmıştır. Fakat kastedilen dünyadan da bir adım uzaklaşılmıştır. Zira dediğim gibi bir metin bir imajdan türemiştir ve imajın aksine kastettiği şey dünya değil o imajın kendisidir. Ve bunu fikirleri (imajları) belirten kavramlar yoluyla yapar.

Zamanla imajlarda bir sıra halinde,bir metin gibi dizilmeye başlamıştır. Eski eğri büğrü ve birbirinden bağımsız şekillerin yerini belirli bir sıra izleyen ve bir “hikayeyi” anlatan imajlar almıştır. Artık her sahnenin bir hikayesi vardır. Böylece okunabilen imajlar yazının icadıyla ve gelişmesi ile birlikte imajları da bir düzene sokarak onları okunabilen bir hikayeye dönüştürmüştür.(Sakallı bir adamın,tarih için : “Anlatılan senin hikayen” demesinin terminolojisini buradan başlatabiliriz)

3

Sinema ve diğer görsel ve teknolojik icatlar bu metin-imaj ikiliğini bir üçüncü noktaya taşıyarak teknolojik imajlar yaratırlar. Bu metinle birlikte ortaya çıkan kavramın imajlaştırılmasıdır. Yani kısacası dünyadan biraz daha uzaklaşıp,sembollerin gerçeğine dayanan duygu,düşünceler ve onların teknolojik imajları.

Herhangi bir sinematografik fikir peliküle yansıdığında aslında gerçeğin de sonu gelmiştir. İlk çağlarda değişken sembollerle acısını ya da sevincini aktarmaya çalışan insan,modern çağlarda,teknolojinin de gelişmesiyle simülatif bir gerçekliğin parçası haline gelir (Lütfen buradan bir Baudrillard göndermesi çıkarmayınız,kendisinden haz etmediğim kadar çok da yeni şeyler söylemediğinin farkındayım. Bu simülasyon ayakları bin yıldır konuşulup tartışılan şeylerdir,taklidin orijinalleşmesi durumunu Platon’da da görebilirsiniz,Polat Alemdar’da da. Kısacası,büyütülecek bir şey yok). Ama acı ve komik olan şu ki,her yeni “dünya ya da doğa taklidi” imge ile bir taklit değil,aksine yeni bir gerçeklik yaratılmış olur. Bu sinemanın gerçekliğidir,video’nun ya da fotoğrafın gerçekliğidir. Gerçekliğin yeniden icadı budur. Fakat bu icat edilen gerçeklik denen şey pek az sanatçıya nasip olmuştur kanımca.

Örneğin,Tarkovski’nin gerçekliği ile,Bresson’un sinematografik gerçekliği farklıdır. Her ikisi de önemli adamlar oldukları için,bu iki sinematografi birbiriyle asla çelişmediği gibi arada uzun bir aralık olmasını da engellemez. Bresson’un da Tarkovski’nin de dini imajları benzer inancın örnekleridir. Ama Bresson’un ilahi imajları ile Tarkovski’nin bir tefekkür halindeymişçesine yaratılan imajları farklı gerçeklikleri temsil eder. Her ikisi de dini bütün hristiyandır ama imajlar farklıdır.

4

İmaj ve yazının ve her ikisinin bir tezahürü olan teknolojik imajların ortak yönü ise taraflılıktır. İlk dönem imaj tipleri,ifadenin bir parçası olduğu için günümüzün ultra kodlanmış teknolojik imajlarından daha masumanedir elbette. Ama orada bile,ifadenin tezahüründe dahi mutlak bir politika dönmektedir.

-Yazının taraflılığını ise burada tartışmaya bile gerek yok sanırım. Okullarda öğrendiğimiz ve devlet tarafından yazılan tarihle “gerçek” tarihin bir olmadığını ortalama bir zeka ile tespit edebiliyoruz. Anlatılan bir tarihin yaratılması ve “belgelere dayanan tarih” ile ( bir insan evladı “iyi de o belgeleri de bir insan yazmadı mı yahu” dese ne hoş olacak değil mi?) desteklenmesi günümüz tarih biliminin bir parçasıdır. Televizyonda Murat Bardakçı gibi adamların sürekli yazılı belgelerden bahsetmesi,bulunamayacak kitapların değerinden dem vurması bize şunu kanıtlar ki : tarih de bir sidik yarışıdır. En çok belgeye sahip ve en çok okuyan kişi tarihi bilir (Jean-Jacques Rousseau’nun dediği gibi,”Çok fazla okuma sadece gösterişli bir cahil yaratır”). Devlet arşivlerini sıklıkla ziyaret eden Bardak ve Afyoncu gibi adamların Ermeni meselesinde “ne katliamı efendim” Kürt meselesinde de “hani fail-i meçhuller” demesini bu kaynakların “sözde” gerçekliğiyle örtüştürebiliriz elbette. (“Sözde” demişken geçenlerde televizyonda,I.K.’in,Güneydoğu’da olay çıkaranlar için “sözde vatandaş” dediğini işittim).-

5

İmaj ev yemekleri

İmaj’ın ölümü aslında insanın da ölümüdür. Bütün imajlar ile birlikte tanrı imajı da ölünce onun bileşkesi olan insanın ölümü de doğal olarak gerçekleşmiştir.O güne kadar tanımı hep "yaratılmış" ya da felsefi anlamda "düşünen şey" olarak yapılan insan yeni yüzyılda bin yıllardır kendisini ayakta tutan tanrı,devlet,toplum,vatan,milliyet vs. gibi kavramları sorgulamaya başlayınca (tabi bunda 2 ayrı dünya savaşı ve sonrasında 50 milyon insanın ölmesi önemli bir etken olmuştur) bu "kutsal" imajların ölümü de yavaş yavaş gerçekleşmiştir. Postyapısalcı bir adamın “tanrı ölmüş olabilir,ama onunla birlikte insan da ölmüştür,çünkü o tanrının eseri,o imajın bir parçasıydı insan,bilim ile,yani yine insan icadı olan bir şeyle imajlar ortadan kalkmış ama o imajların yanında insan da hakkın rahmetine kavuşmuştur. Ve şu an asıl mesele o imajların yerinin boş olmasıdır. Ve bu korkunçtur!” demesi de az çok buna işaret edebilir. Gelişen teknoloji bilimin yardımıyla insana dair yeni açıklamalar getirince imajlar yerlerini teknolojik imajlara bırakarak bu dünyayı terk etmiştir. Ve yanında da Sanat,Tarih vs. gibi hiç de hafife alınmayacak şeyleri de götürmüştür.

İnsan, Sanat, Tanrı,Tarih, ve hatta Felsefe bittiğine göre şimdi ne olacak?

Bütün felsefenin,bütün sanatın,bütün tarihsel gelişmenin kendisiyle ve çağıyla birlikte sona ermiş olduğuna inanan bir Alman filozof bu konu için “Artık Estetik çağına giriyoruz” demişti. Ona göre insan da sanat da gelişimini tamamlayıp zirve yapmıştı. Artık estetik devrine girmemiz ile birlikte sanat da misyonunu tamamlar,Estetik ise sanatın bir meselesi olmaktan çok felsefenin bir meselesidir. Düşüncenin bir halidir.

Buna karşın daha olumlayıcı bir önerme bir Fransız filozofundan gelir,ona göre yapılacak tek şey sanat yoluyla “kendimizi kendi davranışlarımızın öznesi olarak yeniden kurmak” Yani bir ahlaki özneleşmedir. Buna göre yapılması gereken ilk şey,devletin tanımladığı biçimiyle birey olmayı reddetmektir. Bugüne kadar bize dayatılan “kendini bil” “kendini tanı” gibi majör önermeler yerine daha içkin ve minör bir tavırla yaşamı bir sanat eseri haline getirmektir. Ona göre “bir sanat,bir varoluş estetiği biçimini” almalıdır Bu öyle anlaşıldığı gibi romantik bir mesele değildir. Aksine, uzun,çetrefilli ve mücadele isteyen bir süreçtir. Sanata bir tür kurucu pratik olarak yaklaşmasının nedeni ise,sanatın herhangi bir iyi ya da kötü fikrini temsil etmemesi,sadece fikirleri temsil etmesidir…sadece fikirler. Tanımlanmış iyi-ideal-kötü-hastalıklı fikirler değil...sadece fikirler. Sanatta tıpta olduğu gibi hastalıklı fikirler olamaz. (Ve efendim,yine bir Fransız filozofunun dediği gibi, “Bir insanın hasta olması olanaklıdır ama düşüncelerin asla. Aklın dışında bir şey olarak hastalık vardır,ama aklın hasta olması imkansızdır”. Kısacası “Akıl Hastalığı” diye bir şey imkansızdır. Tıp politikasının temel manevralarıdır bunlar)

6

Peki 21.yüzyılda,üç tarafı denizle kaplı bolluklar ve yeşillikler ülkesinde bizim gibi sıradan insanlara bu yazdıklarımız ne ifade eder? Tabii ki hiçbir şey. Peki yapılacak bir şey yok mu? Tabii ki var.

Sonuçta evinde ya da yurdunda ya da başka bir yerde herhangi bir şey yazmamız ya da düşünmemiz engellenemez. Ama sanırım yapmamız gereken ilk şey farklı olanı,daha derinde ise “fark”’ı bulmaktır. Örneğin bir filmde,akıp giden bir çizgiyi kırmak,ya da bir yazıda. Film işleri çok pahalıdır,o yüzden yapabileceğimiz şey –en azından şu an için- yazıda şu kaç bin yıllık çizgiyi kırmaktır. Ve kıranları deşifre edip güç kazanmaktır.

Örneğin Sinemada,Antonioni’nin L’avventura filminin ilk 25 dakikası bir “kaybolma öyküsüdür” fakat 25.dakikanın ardından yönetmen sanki fikir değiştirmiş gibi,o kaybolma öyküsünden uzaklaşır ve bizleri bir aşk ilişkisinin durumları ile baş başa bırakır. İlk 25 dakikadaki kaybolma hikayesi ise hiçbir biçimde açıklığa kavuşmaz. İşte o 25. dakikadan sonraki kırılma mühimdir. Bence bu çizgiler kırıldıkça,kırık çizgilerin ucu açıklığı ile yaratılan eserler hakiki “zihin ürünleri” olacaktır. Ve insanın kendi çizgisini (ya da ona “dayatılan” çizgiyi) kırmasıyla bir özgürlük alanına açılacaktır. İşte o alanda Pasolini’nin çöl imgelerinin ne olduğunu kavrayabileceğiz. Ya da Tarkovski’nin bir orman içinde,ağaç gövdelerinin arasından geriye doğru çekilen kamerasının bıraktığı çizgiyi ayırt edebileceğiz.

Geçen Yıl 50.Yıl Köşkü'nde.

2011-06-30T21:12:00.002+03:00

2010, nasıl desek, hatırlanacak berbat bir yıldı. Akabinde gelen 2011 ise en azından şu ana kadar pek hatırlanacak bir yıl olmadı. Gerçi 2011’in ilk aylarında şahane filmler koymuştuk ama ne bileyim işte,tam giremedik sanki. Hatırlıyorum da ben 1999’a da girememiştim. O senenin sonunda herkes Fight Club konuşuyordu ve daha uzun bir süre konuşacaktı. 1998 ardında koca bir dünya kupası ve bir avuç güzel Avrupa filmi bırakmıştı. Ama 1999 işte,Almodovar Annem Hakkında Her Şey’i çekmişti, Tinto Brass da bir şeyler yapıyordu. Ama geçip gitmişti 1999. Böylece 1998’den 2000’e geçmiştim. 2000 ise 13 aylı bir yıldı.

Kanımca 2010-2011 gösterimlerimizin yıldızı Fassbinder idi. 2 adet filmini ve 1 adet senaryosundan uyarlanan filmi göstererek onu yeterince ve güzelce andık. Bunun dışında Truffaut,Godard,Ming-Liang,Kar Wai,Yılmaz Güney,Jarmusch, Hartley, gibi yönetmenlerin filmlerini göstererek ve bir adet unutulmaz Bruce Lee filmi koyarak ne kadar geniş bir mezhebimiz olduğunu cümle aleme göstermiş olduk.

Her ne kadar şu mecrada,”çizgi kırmak” “Godard’a girmek” “klişeden kaçmak” gibi alanlara yönelsek de biz de sıradan cumhuriyet vatandaşlarıyız,ne çime basarız ne atamıza saygısızlık ederiz ne de oy vermeyerek vatandaşlık görevimizi ihmal etmek gibi bir densizlik yaparız. Ve tüm bunlar hamurumuza işlediğine göre tabii ki ve doğal olarak klişe insanlarız. Yapacak bir şey yok. Biz de fazla klişeden kimseye zeval gelmez düsturu ile,sinema ve eleştiri dünyasının en sevdiği şey olan “en iyiler” “en kötüler” “en tartışmalılar” gibi “en”leri oylamaya ve bir liste yapmaya karar verdik (Dümdüz bir yol gibiyiz). Yaklaşık 1980 kişiden aldığımız oyları sınıflandırdık,kategorilere ayırdık ve inanılmaz bir “En Listesi” oluşturduk.

Bunu da buradan böylece yüce halkımıza deklare ederken,ileriki kuşaklara güzel bir armağan olarak bırakacağımız bu ülkeyi severek sevmeye devam edeceğimizi,İzmir’den,yeşillik ve midye kenti olan bu şirin cumhuriyet bölgesinden, kıvançla duyurmayı kendimize ve halkımıza bir borç telakki ederiz. Şöyle :

Yılın En İyi Filmi : 13 Aylı Bir Yılda (Fassbinder) (1100 oy + Ben)

Yılın En Tartışılan Filmi : Daire (Panahi) (1980 oyun tümü + Köşk çalışanları)

Yılın En Güldüren Filmi ( Shaun Of The Dead) (Edgar Wright ) (800 oy + Uğur’un eline veren adam,şapkalıydı,eline verdi,gezdirdi,bu olay olmasa oyların tümünü alırdı bu film.)

Yılın En Salondan Kaçırtan Filmi : Film Sosyalizm (Godard) (1700 oy. Fazla söze gerek yok)

Yılın En Erotik Filmi : Barbarella. (1265 oy- “lan olum kadın filmin yarısında çıplaktı”)

Yılın En Rahatsız Edici Filmi : Sitcom ve Antichrist (500+500 eşit oy)

Yılın En Aşk Filmi :Aşk Zamanı (Kar-Wai) (1200 oy + Müziği yeter)

Yılın En Absürt Filmi : Uçan Daireler İstanbul’da (1400 oy + Dansöz)

Yılın En Queer Filmi : Kızgın Taşlara Düşen Su Damlaları (Ozon) (1074 oy + “Porno bu”)

Yılın En Yazısı : Uğur E. Carlos Reygadas Ve Gerçek Orada Bir Yerde.

Yılın Kahvesi : Maria Braun’un Evliliği gösteriminden evvel benim yaptığım kahve. (Ben içtim zaten.)

Yılın En Çok Seyirci Toplayan Filmi : Zelig (Allen) (68 kişi)

Yılın En Az Seyirci Toplayan Filmi : Rumba (3 kişi)

Yılın En İyi Sunumu : Film Sosyalizm (Murat G. – Avangardın Sonu?)

Yılın En Kötü Sunumu : Trust (Uğur E. -. “Bir de şu filmi var,ondan önce bir de şu filmi var,şunu anlatıyor.”)

Yılın Cümlesi : “Estağfurullah efendim,siz kendiniz de izlersiniz” (Murat G.-2010)

Yılın Seyircisi : Doruk Serin

Haydi gidip denize girin şimdi. Ya da şnorkel ve gözlük ile dalın. “Denizin altında ilginç olan ne var ki?

Slavoj Žižek'e sorduk o da cevapladı.

2011-05-27T17:44:00.007+03:00

NOT : Bu röportajın bir bölümü Skype üzerinden diğer bölümü ise Zizek’in “Ortadoğu’ya Lacancı bakış seminerleri” kapsamında Beyrut’a bağlı Kurama bölgesinde gerçekleştirdiği bir konferans sonrasında yapılmıştır. Yardımlarını esirgemeyen Lübnan Kültür ve Turizm bakanına ve Beyrut bölge başkanı Aral Muhammed’e teşekkürlerimi sunarım.

Aras K. : Selam Slavoj nasıl gidiyor.

Zizek : Teşekkür ederim Aras. Şu sıralar oldukça yoğunum tahmin edebileceğin gibi.

Aras K : Evet biliyorum. Bu yoğun programında vakit ayırdığın için ayrıca teşekkür ederim. Vakit az madem ben de hemen sorularıma geçeyim. Bu yaptığın Ortadoğu gezisi çok önemli kuşkusuz ama biz sinema ile alakalı insanlar olduğumuz için sorularımız da senin sinema üzerine yazdığın şeylerle ve özellikle de sinema üzerine yazdığın son kitabın “Babamın İkinci Karısı” üzerine olacak. Ama ona gelmeden önce daha önce yazdığın “Yamuk Bakmak” üzerine konuşmak isterim. Bu kitapta yine Lacancı bir bakış açısıyla bilhassa Hitchcock filmlerinden bahsettiğin söyleniyor.

Zizek : Evet,öyle denebilir. Zaten o benim sinema üzerine yazdığım en kapsamlı şey. Orda Hitchcock’un Aşktan da Üstün filmiyle ilgili yazdıklarımı hatırlarsın,yani sonuçta kendimizi Nikaragualı…

Aras K. : Maalesef Slavoj. O kitabı alıp okuyamadım. Lanet olası Metis yayınları çok zorluk çıkardı ve çok pahalıydı. Uğur Eymirli’nin almasına yardımcı oldum ama. O okudu sanırım. Geçen sene zordu fuar,yani senin anlayacağın 2010 berbat bir yıldı bu açıdan.

Zizek : Anlıyorum Aras. Ben de Lyublyana’daki yoksul günlerimde yaşamıştım böyle şeyler. Hiç unutmam Hegel’in Tinin Görüngübilimi kitabını o zor şartlar altında bir arkadaşımla beraber almıştım. Bendeki ilk Lacancı-Hegelci yaklaşımı o tarihlerde gördüklerini söyler arkadaşlarım. İşte oradan buraya kadar geldik. Yani demek istediğim..bilirsin,inanın kendinize (gülüyor).

Aras K. : Teşekkür ederiz Slavoj,bu önerini dikkate alacağız. Hazır Lacancı-Hegelci yaklaşım demişken şunu sorayım, senin “Maddeci bir teoloji için yapıtaşları” adlı makaleni anımsıyorum. O yazında yine sinemaya göndermeler yaparak bir yapı oluşturuyordun. Fakat makalenin sonlarına doğru Bir Kantçı Olmanın güçlüğünden bahsettikten sonra,hızlı bir dönüşle “Bir Hegelci olarak Kierkegaard” yazınla yapı taşlarını eksiksiz olarak tamamlıyordun. Benim sorum şu : siz Slovenya ya da İngiltere’de Kierkegaard’u “Kirkegar” diye mi söylüyorsunuz yoksa “Kirkegor” mu?

Zizek : Valla o husus bahsettiğin yerlerde de çok tartışılan bir şey Aras. Ama bence, (gözlüğünü takıp Kierkegaard’un “Kahkaha Benden Yana” kitabına bir müddet bakıyor sonra da sakalını kaşıyıp hafif gülümsüyor) “Kirkegor” diye okunması lazım. Bu benim tercihim ve metodolojim. Ama bunları kafayı çok takmamak lazım.

Aras K. : Haklısın. O halde sinemaya dönebiliriz artık. Senin David Lynch üzerine olsun,Kieslowski üzerine olsun birkaç kitabın var. Ama bunlarla yetinmeyip sinema üzerine de az önce adını saydığım kapsamlı kitaplar yazıyorsun,bunlarla da yetinmeyip neredeyse her kitabında ( örneğin Gıdıklanan Özge* ya da Paralaks) meseleyi bir yerde Sinemaya bağlıyor ve adeta sanat ve felsefe arasındaki köprüleri yıkıyorsun. Bu tip bir yaklaşımı benimsemenin nedeni nedir? Sinemayı çok mu seviyorsun yoksa sinemayı metodolojinin bir parçası haline mi getiriyorsun?

Zizek : Aslında her ikisi de. Sinema 20.yüzyılın en büyük olayı kanımca. İcat kelimesi yetersiz zira her yeni filmle,her yeni fikirle sinema tekrar icat ediliyor. Sinema öznellik konusunda yepyeni yaklaşımlar getirerek felsefe ile arasındaki köprüleri yıkmıştır. Sinemada figür ile zemin arasındaki o uyumsuzluk tasvir edilen kişinin öznelliği hakkında önemli bir mesaj vermektedir. Teknik bir mesajdır bu.. bu tekniğin dışavurumcu kullanımını mükemmel hale getiren Orson Welles olmuştu. Onun standart çekimlerinden biri de kahramanın kameraya çok yakın durması,arkada bulanık bir zemin olması ve bu zeminin “gerçek” bir şey olsa bile, yapay,hayali bir boyuta sahip bir şey etkisi yaratması,sanki kahraman gerçek dünyada değil de fantazmagorik sanal bir evrende hareket ediyormuş etkisi yaratmasıdır. Bir öznenin hiçbir zaman ortamına tam olarak uymaması hiçbir zaman ona tam olarak iliştirilmemiş olması olgusu,öznelliği tanımlar. Bu tanımın en iyi biçimini de sinemada görürüz.

Aras K. : Anlıyorum. Ama yine de sendeki tüm o sosyalist damara,Hegelciliği bir bakış açısı haline getiren tavrına rağmen acayip bir popülistlik görüyorum. Hitchcock diyosun, Kieslowski diyosun,arada Fassbinder bile diyosun ama buna rağmen Matrix diye bir kitap yazıyosun. Ve yaklaşımın yine aynı. Bu bir kalıba dönüşmedi mi sence. Yani bu psikanaliz vs. den ya da felsefede Hegel’den aldığın diyalektik olana yakınlaşan bakış açın… bunlar da bir tür kalıp değil mi?

Zizek : Benim yaptığım şey bir bakış açısı getirmek ya da yaratmak değil Aras. Ben sadece felsefenin uygulanabilirliğini,Lacan’ın uygulanabilirliğini sanat üzerinden örneklendiriyorum. Bu yaratıcılar bilinçli ya da bilinçsiz bir temsil yaratıyorlar bu hepimizin bildiği gibi hayatın bir temsilidir. Hayat ile iç içedir. Ve bu temsilleri yorumlarken de Lacan ya da Hegel’e başvurmamız bu durumu bir bakış açısına çevirmez. Sadece Hegel ve Lacan’ın hayatın içindeki kimi meseleleri nasıl derinden kavradıklarına dair bir bakış açımız olmasını sağlar. Ama bu bakış açısı asla ilgilendiğimiz sanat eserlerine dair bir kalıba dönüşmez. Burada söz konumuz olan araçsallıktır. Bir araç olarak kullanıldığında nasıl uygulanabilir fikirler,yaratılar olduğunu keşfederiz ve bu sadece o fikir sahiplerine saygı duymamızı sağlar.Örneğin Lacan’ın Ötekinin var olmaması olarak adlandırdığı şeyi Kafka’nın “yasanın baş sırrının onun var olmaması” şeklindeki tanımlamasına nasıl yakın olduğunu görmek ve her ikisi de başka coğrafya ve düşüncelerin adamı olsa da bir araya geldiklerinde nasıl bir çizgi yarattıklarını görmek beni oldukça düşündürüyor.

Aras K. : Bunlara bir şey diyemem elbette. Bu buluşma noktalarının kırılganlığı ve değişkenliği de söz konusu ama sen kesin bununla ilgili de bir şey yazmışsındır bir yerde?

Zizek :Tabii ki. Kırılgan Temas ve Sanat ya da Konuşan kafalar adlı kitaplarımda bu konuya sıkça eğildim.

Aras K. Pekâlâ. Ama benim anlamadığım şu. Bu senin yaptığın şeyin çok yeni bir şey olarak sunulduğunu görüyorum. “ve beklenen adam sonunda geldi camiaya” gibi şeyler de okudum seninle ilgili. Bu tam olarak seninle alakalı bir şey değil biliyorum. Ama sen de bu durumdan pek şikayetçi görünmüyorsun. Senin yaptığın,söylediğin yeni bir şey yok. Çağdaşların gibi sürekli eleştirdiğin postyapısalcıların ekmeğini yiyorsun aslında. Ama onlardan farklı olarak yaptığın bir şey yok. Hatta ben kendi adıma onlara yaklaştığını da sanmıyorum. Her kitabında laf attığın güzel bir iki adam var. Onlara bir alternatif geliştirsen tamam diyeceğim ama yaptığın şey kötü bir taklit gibi. Yani replikanın orijinalini ele geçirmesi gibi bir şey.

Zizek : Bilirsin dostum…bu…bu senin düşüncen.

Aras K. : Öyle olsun. O zaman gelelim son kitabın “Babamın İkinci Karısı”na.

Zizek : Babamın İkinci Karısı’nı yazma serüvenim çok çetrefilli oldu. Başta tam olarak ne yapacağımı bilmiyordum. Kojeve’nin Hegel yorumlarını ve Bahtin’in Dostoyevski üzerine yaptığı incelemeleri okuyordum. Fakat “beni dogmatik uykumdan uyandıran” (Kant’ın Hume için söylediklerine gönderme yapıyor) Kazimir Malavich’in Beyaz Zemin Üzerine Siyah kare, Edvard Munch’ın Madonna, Bellini’nin Bahçede Acı Çekme tabloları oldu. Bu üç tablodaki “çerçeveler arasındaki minimal işaretlenme” olarak tanımladığım olgu beni oldukça etkiledi. İki modernist ve bir klasik ressamın aynı noktada buluştuğu bir şey tespit etmiştim. Bu tespit çerçevenin işlevi ile alakalıydı. Önümüzdeki resmin çerçevesi onun asıl çerçevesi değildir. Bir başka görünmez çerçeve vardır. Resmin yapısıyla ima edilen çerçeve,bizim resmi algılayışımızı çerçeveleyen çerçeve ve bu iki çerçeve tanım gereği hiç üst üste binmez.-onları görünmez bir yarık ayırır. Resmin dayandığı çerçeve onun görünür kısmıyla iletilmez,iki çerçevenin bu çıkıklığında,onu ayıran yarıktadır. İki çerçeve arasındaki bu boyutu en iyi az önce adını saydığım ressamlarda görüyoruz. Bu benim ilgimi çeken bir şey. Benzer bir şeyi sinemada,çeşitli yönetmenlerin sinematografisinde de yakaladım ve onlara uyguladım. Yine Hitchcock,Fellini,Wajda,Carne,Keaton,Coppola,Akerman, gibi yönetmenlerin filmlerini bir de bu bakış açısıyla inceledim ve tespitlerimi kapsamlı bir biçimde bu kitaba aktardım. Başlarda bahsettiğim çetrefilliğin nedeni bu. Oldukça yorucu ama bir taraftan da çok keyifli bir deneyim oldu benim için.

Aras K. : Peki Lacan’a geri dönecek olursak. Onun meşhur bir tespiti var biliyorsun “Kadın yoktur” diye. Bu önerme ya da tespitin altı oldukça dolu farkındayım ve bahsettiği şey sonuç olarak toplumun içindeki iktidarın erkeğe ait olduğuna ve bir tür “kadının adı yok” durumuna düşen bir tespit bu**. Ama bu lafı düzünden anlarsak eğer,hiçbir mecaz katmadan “Kadın yoktur” dersek, senin bu sadık Lacancı anlayışınla da yaklaşırsak,karını boşayıp cillop gibi,26 yaşında bir Arjantinli modelle evlenmeni neye bağlayabiliriz?

Zizek : Arascım. Bildiğin gibi biz erkekler Kant-Hegel felan desek de asıl meselemiz çoğunlukla kadınlardır. Şimdi mesela benim ilk karımı tanısaydın bana hak verirdin. Ben yıllarca kitap okuyup kendimi geliştirirken,akademide yükselirken,o evde hâla dolma dolduruyor,perdeleri bana astırıyordu. Yahu diyorum, bin kişiye ders anlatıyorum, Lacancı bakış açım var biraz muteber ol diyorum o bana perde as diyor. Bir gün evime Alenka Zupancic gelmişti. (bu arkadaşın benim editörlüğünü yaptığım bir kitabı vardır,bu kitap Türkçede de yayınlandı sanırım. Kitabın adı : En Kısa Gölge : Nietzsche’nin İki Felsefesi. Bulursan okumanı tavsiye ederim). Yemeklerimizi yedikten sonra Alenka ile balkona çıkmıştık. O sırada ilk eşim bize doğuş çay getirdi. Daha sonra dizi izlemek için salona geçti. Biz Alenka ile balkonda çay içip Lyublyana sokaklarını seyrediyorduk. Aşağıdan adeta bir harem cıvıltısı ile geçen genç kızlara gözüm seğirdi. Çayımı sehpanın üstüne koydum,sonra Alenka’ya dönüp şöyle dedim : Şu dışarıdan geçen genç ve güzel kızları gördükçe,içerdekine ekmek veresim gelmiyor Alenka. Alenka da bana baktı,gülümsedi,ve aynı kanaatte olduğunu belirtti. O gün söz verdim kendime. Bu şekilde yaşamayacaktım, bir yıldız olacaktım. Bu felsefe ortamlarının tozunu attırıp “büyüksün Zizek baba” dedirtecektim.. Çok daha fazla çalıştım. Doçent,Profesör derken buralara kadar geldik işte Aras. Şimdi sana soruyorum . Hakkım değil mi genç bayanlarla birlikte olmak? Bence hakkım.

Aras K. :Bu senin düşüncen Zizek. Neyse son ve popülist bir soruyla bitirelim o zaman. Messi mi, Ronaldo mu?

Zizek : Baktığın zaman ikisi de iyi oyuncular. Derinlemesine pasları olsun,topsuz koşuları olsun,adam eksiltmeleri olsun,koşu yoluna pasları olsun her şeyi eksiksiz yapan adamlar. Bu yüzden de en iyiler olarak bir ikilik yaratmaları şaşırtıcı değil. Ben iki oyuncuyu Lacan’ın yaklaşımından yola çıkarak objet petit a ve objet petit b olarak tanımlıyorum. Hangisi birinci hangisi ikici nesne onu bilemem. Ama diyeceğim şu ki her ne kadar müthiş oyuncular olsalar da,bir Alex değil be Aras.

Aras K. : Pekâlâ Slavoj. Vakit ayırdığın için teşekkürler. Sana kolay gelsin.

Zizek : Rica ederim. Keyifli bir söyleşiydi. Bülent Somay’a selam söyle benden. Biliyorum o da okuyup seviyor beni. Ha bir de Murat Göç’e söyle,madem odasına bir resmimi asacak öyle kızlarla çekildiğim fotoğrafımı değil de hani şu ellerimin yukarıda olduğu,yakşıklı çıktığım fotolar var ya,işte onlardan assın lütfen.

Aras K. : Peki Zizek. Hocaya ileteceğim en kısa zamanda. Görüşürüz.

Zizek. : Öpt. K.i.b. Bye.

* Tenk yu,Pitey G.
**Uğur E.,İktisat çimleri,2011.

"FİLM ELEŞTİRİSİ"

2011-05-16T11:25:00.002+03:00

A

Şimdi benim ecnebi dillerine pek yatkınlığım yoktur. Örneğin bir Fransızcayı falan konuşamam (Ha konuşanı dinlerim,o ayrı. Bir keresinde Hayalbaz’da tanıştığım bir Fransız ile kordon boyunca sohbet ederek Fransız Kültür Merkezine varmıştık. Ben daha çok dinleyerek kafamı sallamıştım,ben konuştuğumda da Fransız arkadaş bildiği isimleri duyunca o isimleri tekrar ederek kafasını sallamıştı. Mesela ben Rivette diyorum o kafasını sallayıp gülümseyerek “oo Rivette” diyordu. Yine de verimli bir yolculuk ve sohbetti benim için).Yatkınlığım olmadığı için de bu “Film Eleştirisi” işleri diğer memleketlerde nasıl yürür bilemem. Ama bildiğim bir şey varsa üç tarafı denizle kaplı bu güzel cumhuriyet ülkesinde Film Eleştirisi işi klişelere boğulmuş durumdadır. Köklü bir değişimin olması şarttır. Fakat maalesef alternatif olabilecek diğer mecralardaki sinema yazıları da – örneğin bloglar ya da sinema siteleri- ana akım eleştiri sistemine bir muhalefet yaratamamaktadır.

Bunun nedenlerini saptayabilecek sosyolojik ya da arkeolojik altyapıya tümüyle sahip değilim. Ama basit biz gözlem yaparak, Bergsoncu bir yöntemle problemin ne olduğunu ortaya koymak hiç de zor değil. En başta “sineması ne ki eleştirisi bir şey olsun” tipindeki fundamental bir yaklaşıma yakın durmak mümkün. Ama bu boyutta kalmak kolaycılık olur. Ve asıl meseleyi görmemizi engeller. Ben başlıca sorunlardan birinin “sınıflandırma” olduğunu düşünüyorum. Bu sınıflandırmanın ise genellikle akademisyen ve gazete ya da dergilerde sinema yazarlığı yapan insanlar tarafından oluşturulduğunu düşünüyorum. Nedir bu sınıflandırmalar peki? Her şeyde olduğu gibi “kategori yapmanın dayanılmaz hafifliğine” kapılan insanlar film eleştirisi hususunda da hiç boş durmamış ve “sosyolojik eleştiri” “psikanalitik eleştiri” “gazete eleştirisi” “akademik eleştiri” gibi şapşahane isimler taktıkları kategoriler oluşturmuşlardır. Ve tabii ki bu kategorileri sahiplenen özneler diğer adlandırılmış eleştiri türlerine sallayıp durmaktadır.

Al birini vur ötekine klasmanına sokacağımız bu güruhlar çeşitli bakış açıları yaratarak filmleri de eleştiri de olduğu gibi sınıflandırmış, onları puan ya da yıldız gibi şeylerle değerlendirerek belirli kalıplara sokmuşlardır. Bu insanlar Türk sinemasının son 15 yıllık dönemi dışında pek bir şeyi olmadığını bildikleri –ya da bildiklerinı sandıkları- için Hollywood ya da Avrupa sineması diye bir ikilik yaratarak birinden birine yakın durmuşlardır. Bu kategoriler de zamanla çoğalmış kendi içlerinde türlere ayrılmış ve bu türleri seven film eleştirmeni modeli de çok geçmeden türemiştir. (Uzakdoğucular,animeciler,postapokaliptikçiler,kostümlü dönem filmi seviciler,bilimkurgucular,kült filmciler vs.)
…………………………………………………………………………………

Şimdi,bildiğim kadarıyla yapısalcı olarak bilinen Fransız “entelektüelleri” en çok ikilik denen şeyi kırmayı amaçlamışlardır ve bir üçüncü yol ya da nesne olarak –ve sembolik olarak- yapıyı önermişlerdir. Örneğin Lévi-Strauss bunu dil ve yazılı kültürün işlevlerini sorunsallaştırarak inşa ederken Althusser falan gibi adamlar tüm ideolojiler,gerçek insanlar,gerçek ilişkilerin ötesinde ‘bir bilimsel ya da felsefi nesne olarak’ Marksizmi önermiştir. Ya da işte Lacan Freud’dan aldığı baba ve onun imgesinin üstüne bir üçüncü yol olarak “Babanın semboliği” gibisinden bir üçüncü yapı önermiştir. Yani kısacası bu adamlar ikilikleri kırıp kendi yapısal nesneleriyle yeni bir üçüncü düzen, “yapılandırılmış” bir “bakış açısı” kurdular. Daha sonra da bu adamlara “yapısalcı Marksizm’in” ya da “yapısalcı Psikanaliz’in” kurucuları türünden adlar takıldı. Mesele benim özetlediğim kadar basit değil elbette*. Ama şimdi bu yapısalcılık denen şeyin bile günümüzde “eskimiş” bir akım olduğunu ve ardından gelen kimi filozof ya da dilbilimcilerin yapısalcılığı da aşarak yeni yollar açtıklarını söylememiz mümkün. Fakat nedense bizim ülkemizde bırakalım yapısalcılığı Varoluşçuluk gibi popülist bir felsefe akımı bile etkilerini sadece liseli çocuklarda ya da bir iki adet “entel” yönetmen üzerinde gösterebilmiştir( Yavuz Özkan’ın “varoloşçu” olarak adlandırılan kimi filmleri gülmek için izlenebilir. Ben, Büyük Yalnızlık’ı öneririm). Böyle bir ortamda film eleştirisi denen şeyin de “iyi” ve “kötü” üzerinden değerlendirilmesine şaşacak halimiz yok. Bu ikiliğin ya da “karşıtlığın” en kolay film özetleme ve eleştirme biçimi olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

B

Bu ikilik üzerinden ilerleyen eleştiri durumun yine kendi içinde başka ikiliklere,ayrımlara bölündüğünü de basit bir gözlemle tespit edebiliriz.( yenilikçi tavır-gelenekçi tavır, aksiyon filmleri ustası-dram filmlerinin ustası,bağımsız-mainstream,sanat sineması-ticari sinema vs**). Yazının bir yerinde belirttiğim gibi bu eleştiri ikiliklerini ya da türlerini savunan özneler de birbirlerinden hoşlanmazlar. Mesela geçenlerde okulda “sinemasal eleştiri” başlığı altında bir konferans düzenlendi. Bir hoca geldi ve film eleştirisinin ne olduğu ve ne olmadığına dair bilgiler verdi. Hoca, içinde bulunduğu durumdan ötürü de doğal olarak akademik eleştiriye yakın bir tavır sergiledi. Özellikle gazetelerde yazan Atilla Dorsay,Ömür Gedik gibi sinema yazarlarından bölümler okuyarak gazetelerde film eleştirisinin hangi klişeler üzerinden ilerlediğine dair tespitlerde bulundu. Söylediği şeylerin bir bölümüne katılmamak mümkün değildi elbette ama ilerleyen saatlerde yine kategorilere ayrılmış eleştiri türlerinden bahsederek ve bu eleştiri türleriyle hangi filmlerin nasıl eleştirilebileceğine dair yöntemler sunarak maalesef bir başka klişe bakış açısına saplandı.

Şimdi burada sevdiğimiz bir arkadaşın “klişeden kaçmak imkansızdır mı sızdırmaz mı” adlı güzel şiir başlığını hatırlayabiliriz. Klişe hayatın her tarafına sinmiş durumdadır bu doğru. Ve bundan kurtulmak da öyle sandığımız kadar kolay değildir bu da doğru. Fakat hayata dair ikincil kaynakların (Sinema,Şiir,Edebiyat,Tiyatro) klişelere saplanması ve bunların eleştirisinin de klişeler üzerinden sürmesine itiraz etmek şarttır.

‘Hayatta yapmamız gereken şeyler vardır,davranma biçimlerimiz belirli kısıtlamalara maruz kalır, bazı yerlerde bazı şeyleri yapmak,söylemek durumundayızdır’,bunların hepsine eyvallah. –Ki tüm bu işlerin,davranışların bir ekonomi-politiği vardır bunu da anlıyorum ve buna da eyvallah diyorum- Ama en basitinden,elimizin altındaki bir klavye ya da kağıt fark etmez,bunun başında durup herhangi bir “edebi eser” ya da eleştiri örneği hazırlarken klişelere başvurmamız gerektiğini asla ve kat’a kabul edemem. Belki de tek “yaratıcılık” alanımız olan böyle bir ortamda –ve içinde yaşadığımız ülkede “edebi eserler” ya da eleştiriler falan basıldığında pek para etmez,yani yaptığımız şeyin ticari bir karşılığı da yoktur- hangi sebep ya da gereklilik bizi bu klişelere sevk eder? Bu sorunun cevabını bilsem de cevap klişenin “normalleşmesini” asla sağlayamaz.

Klişe en basit tanımıyla kolaycılıktır. Ve bizim memleketimizde de bolca bulunan bir teori ve düşünce sistemidir. Düşünmekten çok eylemekle övündüğümüz bu tatlı coğrafyada klişenin her türlü sanat eserine bulaşmış olması da şaşırtıcı değil elbette. Ama önemle belirtmem gerekir ki yine ve asla klişe hayatlar sürmemiz klişe eserler üretmemiz için bir neden ya da bahane olamaz ( Ve tabii ki paradokslar da coğrafyamızın değişmez parçasıdır. Devletini seven solcular ile devrime giden,Kemalizm’in devrimci bir düşünce sistemi olduğuna inanan ve bu yüzden kendini “yarı solcu” ilan eden,muhafazakar görünmek için din’e saran ve böylece dinibütünlüğünü bir pornografi halinde sergileyen birçok insan topluluğundan oluşan bu “asil kanlı” millet elbette sanatına da bu paradoks ve klişeleri ardı ardına yedirmiştir).

Sonuç olarak bir “normalleşme” süreci başlamıştır. Bu normalleşme günlük hayattan sıyrılıp doğrudan sanat eserlerine ve eleştirilerine bulaşmıştır. Bir filme iyi ya da kötü demek normalleşmiştir.O filmin eleştirisinin yapılma biçimlerini kategorilere ayırmak normalleşmiştir Bir filmden çıkıp “ben bişey anlamadım” demek de normalleşmiştir. Kötü film çektiği söylenen bir yönetmenin “ama ben çok çalıştım hiç uyumadım ve bu film için ömrümü verdim” demesi de güzel bir bahane olarak normalleşmiştir. Sinema eleştirmenlerinin “hakkını vermek adına” filmler için “kötü ama yine de çekimler başarılı ve oyunculuklar sahici” demesi normalleşmiştir. Güzel güzel her şey normalleşmiştir.

Peki ne yapmalı? Benim naçizane önerim –bu öneriyi de sadece film izleyen ve bu eylemden hoşlanan biri olarak söylüyorum,ben evde makarna yiyen adamım,ne gazete eleştirisi ile işim olur ne akademiklerle.- en başta bu “normalleşme” işini bir sorunsal haline getirmektir. Mesela bağımsız filme az ticari filme çok seyirci gider normalleşmesini derinden bir sorgulamak gerekir. Neden sorusunu kuvvetlice ve etraflıca sormak gerekir ki “e çünkü ticari filmlerin tanıtımı iyi yapılıyor,daha çok gösteriliyor,seyircinin nabzına göre şerbet veriliyor” gibisinden basit bir cevap almayalım. Derine indiğimizde tabii ki burada da bir politikanın döndüğünü ve parasını verenin boruyu öttürdüğünü göreceğiz, orası kesin. Ama eleştiri işi niye böyle? Ya da sadece paranın düdüğünü öttürmesi eleştirinin yavanlığı için bir sebep midir? Yazının bir yerinde söylediğim gibi artık internet üzerinden devam eden bir sinema-eleştiri ortamı da var ama sonuç aynı. O sitelerde de film izlemeyi seven insanlar var biliyoruz ama neden hep aynı sonuç? Paranın olduğu yerde de olmadığı yerde de neden aynı klişeler? Neden aynı kategoriler? Birbirini besleyen bir eleştirel-kültürel ortamdan bahsedilebilir. Ama dediğim gibi bu etkileşimde de kazanan yine kalıplar oluyor.

İkinci bir soru olarak bu eleştirel “özgürlüğün” farkındalığı meselesi var. Sözlükler üzerinden de böyle bir gözlem yapılabilir. Evet özgür eleştiri ortamı var (bahsettiğim şey “filmlerin özgürce eleştirilebildiği” bir internet ortamıdır. Yoksa özgür bir şekilde internet kullanabilen ve bu ortamda her eleştiriyi yapabilen bir memleket olmadığımızı hepimiz biliyoruz). Ve orada da yüzlerce insan filmler hakkında yazıyor ve birkaç istisna dışında her gün sokakta duyduğumuz ya da gazetede okuduğumuz şeylerden farklı bir şey ile karşılaşamıyoruz. Belki de bu “internet özgürlüğü” ortamının da yine bir kolaycılığa zemin açtığı söylenebilir. Daha çok geyik için kullanılan internet yazı ortamı kendi gücünün farkında olmayıp basit bir “muhabbet ortamı” etkisi yaratıyor ve bu yönde şekillenen yazılar da “laf sokmak ya da koymak” “ilgi çekmek” ya da “alıntı yapmak yöntemiyle film eleştirisi yapmak” için vs. kullanılıyor. Ve bu da maalesef normalleşme sürecinin bir parçası oluyor.

Sanıyorum yeninin peşinde olan ve farklı bir bakış ya da bir yaklaşma şekli arayan bizim gibi insanların yapması gereken ilk şey bu normalleşmeyi kırmaktır. “Neden” sorusu kuvvetlice sorulduğunda alacağımız cevaplar o kadar basit olmaz. Yetinmeyi bilmeden ısrarla sormalıyız. Sorunu tespit etmek bile önemli bir kademedir (Hatta en önemli kademedir). Sorun var, nedenleri az çok belli. Bunları kırmak da sürekli yeni ve farklı olanı aramakla mümkün olabilir. Mesela bir eleştiri yazısı hayal ediyorum. Bir gazete köşesinde bir adam herhangi bir filmle ilgili kırık çizgiler,siyah kareler,soru işaretleri,hayvan resimleri ve düzenli düzensiz geometrik şekillerle bir eleştiri yazısı yazmış. Hiçbir anlamı yok ve bu o kadar önemli ki. Küçük küçük darbelerle işe başlanabilir. Hayal ettiğim eleştiri yazısı da güzel ve küçük bir darbedir sonuç olarak. Ve bir başlangıç.

NOT : Bu konuya katılımlarla birlikte devam etmeyi planlıyoruz.

*Yapısalcılık ile ilgili daha ayrıntılı bilgileri Tahsin Yücel’in kimi kitapları ya da çevirilerinden edinebilirsiniz. – ben oralardan edinmedim o ayrı.-

** Gazete ve dergilerden baktığım film eleştirilerinin yarım saatlik bir dökümü bu. Örnekleri çoğaltmak mümkün.

Jean-Luc Godard Sinemasına Girizgâh (2)

2011-05-10T10:38:00.004+03:00

4

Bir olayın oluş süreci nasıl gelişir?

Klasik anlatılar bunun “seçkin” örnekleriyle doludur. Herhangi bir Rus edebiyatı örneğini ya da romantik akımın içinde yer aldığı söylenen kimi Fransız yazarlarının kitaplarını okuduğumuzda olayların gelişme sürecini uzun uzun takip ederiz. Finalde ise başkarakterin bu olaylar sonucu nasıl bir noktaya ulaştığına şahit oluruz ( Madame Bovary intihar eder ya da Nana büyük bir düşüş yaşayarak servetini ve ününü kaybeder vs.) ; fakat olayların nasıl böyle geliştiğine ve sonunda neden böyle olduğuna dair çeşitli kesin sonuçlara ulaşırız. -Bu kadın karakterler genellikle ihtiraslı ve öfkelidir. Ve sonunda bir şekilde kendilerini tüketir ve mahvolurlar vs.-

Postmodern anlatı denilen güzel şeyde ise büyük olaylar,büyük anlatılar ya da “olayların gelişimi” dediğimiz türden şeylere pek rastlanmaz. Ekseriyetle minörleşmeye doğru yönelen edebiyat olaylardan çok durumların, “oluşların” ön plana çıktığı bir yapıya evrilir. Anlatılan şeyin hatta yazarın bile önemi ortadan kalkar ve yerine anlatım şekli, yeni bir dramatik yapı, “kendi kendine düşünen” bir sanat eseri ortaya çıkar.

Peki tüm bu tanımlamaların bir kenarında duran ve tüm bu “modern”lerden etkilenen bir adam, hangi filmi,neden yapar?

7

“Üç silahşörleri okumuş muydun? Orada bir Porthos var…”

6

Belirli karakteristikleri olan ve bir gelişim süreci içinde birbiriyle soyut ilişkilere girebilen kırık çizgiler düşünelim. Herhangi bir sinematografik imaj bu çizgilerden biri olsun ve belirli bir olay sürecinin değişken bir parçası haline gelsin. O imajın kendi gerçekliği (burada Vertov’u hatırlayarak “gerçek yaşama bağlı kalmak diye bir şey yoktur ,sinemanın gerçeği ile yaşamın gerçeği farklıdır,edebiyatın gerçeği farklıdır…” gibisinden bir laf söyleyebiliriz) içinde ve belirsiz bir biçimde dönüştüğü bir oluş hali vardır. Ucu açık bir şekilde ve kendisinin de henüz farkında olmadığı ve farkına vardığı anda da bir değişime maruz kalacak bir süreç gelişir. Burada kırık çizgiler dediğimiz şeyin birbirlerinden farklı imajlar topluluğu olduğunu iddia edebiliriz. Bir araya geldiklerinde ne olacağını bilmediğimiz bir tür imaj-parça’lar. Herhangi bir yönetmenin de (ister usta olarak bilinen bir yönetmen isterse de henüz ilk filmini çeken bir yönetmen olsun) istediği kadar senaryoya falan bağımlı kalsın kesin biçimde belirleyemeyeceği bir sonuç ile karşı karşıya kalacağını (daha doğrusu kalmak zorunda olacağını) ortalama bir zekayla tespit edebiliriz.

Sinemanın bu ucu açıklığı,-her ne kadar yaratıcısının yeteneğiyle alâkasına bağlı olsa da- bir sinemasevicisinin 21.yüzyılda hâlâ filmlerden keyif alabilmesinin başat sebeplerinden biridir . Örneğin Truffaut 400 darbe’nin son fotograf karesini çektiğinde sonraki Doinel filmlerinin temelini attığını bilebilir miydi? Ya da en basitinden Lumiere kardeşler ilk deneme filmlerini çektiklerinde günümüzün Avatar çılgınlığının bir arkeolojisini başlattıklarına inanabilirler miydi? (ki icatlarından uzun bir süre sonra yaptıkları söyleşilerinden birinde “bu boyutlara varacağını bilebilseydik belki de sinemayı hiç icat etmezdik” gibisinden bir laf etmişlerdir.)
………………………………………………………………………………………………..

Godard’ın durumu ise bambaşka. Bu ucu açıklığı bir tür film yapma şekli olarak değerlendiren Godard nev-i şahsına münhasır bir yazma-çekme süreciyle filmlerini tamamlar. Hayatını Yaşamak öncesinde çektiği ve çok beğenilen –hatta fazla beğenilen-Kadın Kadındır’ın ardından 4 haftalık bir sürede Hayatını Yaşamak’ı yazar ve çeker. Film Kadın Kadındır’ın aksine kapalı,yönlendirici ve sınırlı bir minvalde ilerleyerek nihayete erişir. Bu film sıklıkla dendiği gibi “Godard’ın filme alınmış ilk deneme yazısıdır”

Film klasik anlatıya hatta bir “klasik trajediye meyleden” ve kendi içinde serim-düğüm- çözüm’den oluşan 12 tabloya bölünmüştür. Her bölümün başında bir yazıyla o tabloda olacaklar seyirciye bildirilir ve olayların gelişimini gösteren görüntülerden çok konuşmanın sonuçlarının gelişimine adanan görüntülerle seyirciye aktarılır. “neden 12 bilmiyorum” der Godard “ama Brechtyen yanı vurgulamak için tablolar halinde” diye sürdürür.

Klasik trajedi,Brechtyen olanı vurgulayan teatral bir biçim falan dediysek de Hayatını Yaşamak ivedilikle belirttiğimiz gibi bir deneme yazısıdır. Bu yüzden etkisi altında olduğu tüm şeylere rağmen talepkâr ve klasik bir Godard filmidir :

“ Ne yapacağımı tam olarak bilmiyordum…Gerçekten de bir hamlede yazılan bir makale gibi filmi apar topar tamamladım. Hayatını Yaşamak birden bir saat,bir gün ya da bir hafta için yaşam hakkında iyi duygulara sahip olmanızın amaçlandığı bir dengeye sahiptir”

5

FİLMİN KONUSU HAKKINDA BİLDİĞİM İKİ ÜÇ ŞEY

Hayatını Yaşamak Truffaut’nun “ Bir kız vardır,değişmez bir durum içindedir,başından itibaren çaresiz zorluklar yaşar. Yolun sonunda ölüm vardır” şeklinde özetlediği kederli bir ilk dönem Jean- Luc Godard filmidir.

Jean-Luc Godard’ın Hayatını Yaşamak filminde, başkarakter Nana (Zola’nın aynı adlı kitabını biraz hatırlayabiliriz) bir cafe’de tanıştığı bir tür filozof ile sohbet etmeye başlar (ki bu filozof karakteri de yine bir filozof olarak bilinen Brice Parrain tarafından canlandırılmıştır). Filozof Üç Silahşörler üzerinden kader ile ilgili bir öykü anlatır. Ve son cümlesinde Porthos için “düşündüğü ilk an onun ölüm sebebi de olmuştur” diyerek aslında filmin de kilit cümlesini kurar.

Olayların görüntü dışı bırakılıp olguların üzerinden ilerleyen Hayatını Yaşamak Godard’ın daha sonrada üzerine sıklıkla eğileceği fahişelik kavramı üzerinden ilerler. Filmde Nana özgürlüğünü elde etmek istese de çok geçmeden bir ticari nesneye dönüşür. Ama yine de kız kardeşlerinin aksine her eylemini sorgulayan ve o eylemlerini mantıklı bir içimde irdeleyen varoluşçu bir yapıya sahiptir. Fakat bunlar özgürlük için yeterli olmayacaktır ve yolun sonunda Truffaut’nun dediği gibi “ölüm vardır”.

Nana Godard’ın kederli filmlerinin bir prototipidir. Daha sonra siyasete yaklaştıkça bu prototip silinir ve Godard söylem biçimlerini kökünden değiştirir. Bu değişim onun ilk dönem “varoluşçu sinemasal kişiliğini”de tamamen ortadan kaldırır.

8

VIVRE SA VIE (FILM EN DOUZE TABLEAUX)

HAYATINI YAŞAMAK (ONİKİ TABLODAN OLUŞAN BİR FİLM)

1962

"Maria Braun'un Evliliği" gösterimi üzerine

2011-04-30T21:46:00.017+03:00

O Salı da haftanın diğer günleri gibi bulutlu ve hafif yağışlıydı. Meteoroloji yetkililerinden aldığımız "güneş çıkabilir ama yine de serin bir hava bekliyoruz" yönündeki kıytırık bilgi bizi güneşi göreceğimize dair derin bir beklentiye sokmuştu ama satırlarımın başında da belirttiğim gibi hava bulutlu ve hafif yağışlıydı.

Bir gün bir kitap okumuştum ve bütün hayatım değişmemişti. Kötüleşmişti. İşte 26 nisan Salı günü saat 17:13’te o kitap aklıma geldi. Sıkıntılı hava ve hatırladığım o iç burkucu kitap beni kahve içmeye sevketti. Kahve içmeye doğru giderken salona baktım. Bir kişi gelmişti. Bu hoş bir şeydi. Yani hoş olan bir şeydi ve sonuç olarak hoşuma gitmişti. Gelen tek kişiyle film üzerine kısa bir sohbet gerçekleştirdik:

- Bu ne filmi?

- Alman.

Sonra bilgisayar’ın başına geçtim ve günün filmine çok yakışan ve yaklaşan bir müzik açtım. Seyrek adımlarla mutfağa indim ve kahve yapmaya başladım. Döndüğümde her şeyi yerinde buldum. Başta sandalyeler,masa,bilgisayar. Yerinde bulduğum şeylerin etrafında ise daha çok insan olduğunu fark ettim. Milyonlarca yıllık evrim sürecinden sonra oraya toplaşan bu tuhaf canlılar aslında evrene de açık bir mesaj veriyorlardı. “Biz buradayız ve “hata devam ediyor.”

Ekranda duran afişe gözüm seğirdi ve afişe olan filmin adını kendi kendime tekrarladım: “Maria Braun’un Evliliği.” Bu insanlara neden bu filmi gösterdiğimi merek ettim. Pekala bu filmi evimde oturup izleyebilirdim –ki izlemiştim de- peki neydi olay. Durum neydi? Net cevabı filmi büyük ekranda izleyince fazlasıyla alacaktım.

Daha sonra gömleğimin kolunu hafifçe sıyırıp saatime baktım,en son kol saatimin şu her saat başı “dit dit” diye öten siyah casio olduğunu ve bu saati bundan yaklaşık 12 yıl önce yani XX. asrın sonlarında taktığımı anımsadım. Ani bir hareketle telefonumu çıkarıp –kahvemi dökmemeye dikkat ederek- saate baktım ve sunumu başlatmam yönünde ciddi bir kanaate vardım.

Sunumun ana teması “Alman Yeni Dalga Sineması” idi. Aslında bu başlık “Fassbinder’e gelmeden evvel çerez olsun diye biraz da Wim Wenders ve Werner Herzog’tan bahsedeyim” diye sallayıverdiğim bir bağlam idi. Yoksa söz konumuz elbette sadece Fassbinder’di. (Şimdi burada Wenders ve Herzog’a laf atmak istemem –onlar da alınmasınlar lütfen bu sadece benim görüşüm- ama bence Alman sineması dedin mi ya da sade Sinema dedin mi bu iki adamdan evvel Fassbinder gelir benim aklıma. Tıpkı Yeni dalga dedin mi Godard, Yapısalcı dedin mi Lévi-Strauss , Postyapısalcı dedin mi Rober Hatemo’nun aklıma gelmesi gibi bişey.)

10 tane fotoğraf eşliğinde 15 dakikalık bir sunuma başladım. Önemli bulduğum Fasbinder filmlerinden bahsettim. Fassbinder’in her ne kadar asıl meselesinin “ikili ilişkilerdeki iktidar oyunları” gibi gözükse de makro düzeyde Alman tarihi, emek sömürüsü gibi temalara da sıklıkla değindiğinden bahsettim. Ama minör ya da epik her filminde bir şekilde politik olmayı başardığını da özellikle belirttim. Yani politikanın siyasal olan tarafından bağımsız hayatın her yönüne nüfuz eden bir yapısı olduğunu ve bu yapının her tür “ilişki” ve durumda bir geçerliliği olduğunu ve bunu anlayabilen en önemli sinemacılardan birinin Fassbinder olduğunu ivedilikle dile getirdim. Tüm bu temaların ve “sinematografik fikirlerin” kapsamlı bir biçimde işlendiği filmlerden birinin de yine Fassbinder’in çektiği Maria Braun’un Evliliği adlı filmi olduğunu ve az sonra bu filmi izleyeceğimizi söyleyerek sunumun sonunu getirdim ( Tabii tüm bunları söylerken Fassbinder’in 13 bölümlük dizisi Berlin Alexanderplatz’den bahsetmeyi unutmadım. Film başlamadan evvel salonda çalan müziğin de bu dizinin soundtrack parçalarından biri olduğunu da ayrıca belirttim).

Daha sonra yaklaşık 120 dakika süren filmi 15-20 kişi ile birlikte seyrettik. Film bittiğinde Maria’nın konumunun ikinci dünya savaşı sonrasındaki Almanya’nın durumundan bağımsız olarak düşünüp düşünemeyeceğimize dair kısa bir tartışmaya girdik. Ben bu bağımsız olarak düşünme işinin karşısında durdum ve öyle bir şeyin –kanımca- olamayacağını filme haksızlık olacağını savundum. Maria’nın erkeklerin dünyasındaki hızlı yükselişi ve bu yükseliş sırasında yaşadığı çeşitli cinsel tecrübeler “namus” kavramı üzerinden konuşuldu. Bu konuşmayı başlatan hanımefendi namus kavramını kendi tanımladığı biçimiyle -yani ahlâk ve onun ekseninde tanımlanmış cinsellikten bağımsız olarak- kullandığını söyleyince hepimiz birer derin nefes aldık. Ve tartışmanın bu damarından ilerleyerek aslında Fassbinder’in yeni bir tanımlamanın gerektiğine dair bir vurgu yapmak istediğine karar verdik. Yani yönetmenin özellikle 2. dünya savaşı gibi bir olayın ardından hiçbir şeyin –özellikle ahlâk,namus,emek gibi kavramların-eski tanımlarına bağımlı kalınmaması,bu kavramların yeniden değerlendirilip yeni bakış açılarıyla tanımlanması hatta hiç tanımlanmaması gerektiğine dair bir düşüncesi olabileceğine karar verdik. Ben de Fassbinder’in örneğin cinsel kimliklerin tanımlanması ile ilgili derin bir sıkıntısının olduğundan ve kimi filmleri ya da senaryolarında (Özgürlüğün Zorbalık Hakkı ya da Kızgın Taşlara Düşen Su damlaları gibi) bu konuya hassasiyetle eğildiğinden bahsederek tartışmayı ikinci bir boyuta taşımaya çalıştım. Ama bu taşıma pek uzun sürmedi ve saatin de geç olması ve araya giren kimi konuşmalar –Ben çok film seyrettim!- nedeniyle gösterimi nihayete erdirmek durumunda kaldık. Yine de bir filme yakınlaşma ve yaklaşma şekillerimiz bizi klişelerden uzak tutmaya yetmişti.

Filmin ardından gecenin yavaşça çöktüğü ve hafif yağmurla ıslanmış Rektörlük bahçesine çıktık. Yürüye yürüye Küçükpark’a vardık. Poğaça yiyenler vardı aramızda ve Fransa bisiklet turu hakkında konuşanlar. Kimileri evlerine gitti kimileri de önce yemeğe sonra da kampüs bahçesine. Ama Maria 1979’da o filmde,o mutfakta, kesik bir telefon sesiyle kaldı. Kimileri bunu hiç unutmadı.

DESEM'de Cumartesi Filmleri

2011-04-04T23:17:00.006+03:00

Denge Esentürk diyor ki:

"Her cumartesi DESEM* Bordo Salon'da gerçekleştirilen sunum ve film gösteriminin bu dönemki programı şöyle:

Auteur'le Yolculuk:

2 Nisan - 18.00: Prénom Carmen (Adı Karmen) / Jean-Luc Godard

9 Nisan - 18.00: Tystnaden (Sessizlik) / Ingmar Bergman

16 Nisan - 18.00: Alice in den Städten (Alis Kentlerde) / Wim Wenders

23 Nisan - 18.00: Il Deserto Rosso (Kızıl Çöl) / Michelangelo Antonioni

Kozmosta Başıboş Dolaşan Filmler

30 Nisan - 18.00: Finlandiya Sineması - Rikos ja Rangaistus (Suç ve Ceza) / Aki Kaurismäki

7 Mayıs - 18.00: Britanya Sineması - Dead Man's Shoes / Shane Meadows

28 Mayıs - 18.00: Almanya Sineması - Good Bye, Lenin (Elveda Lenin) / Wolfgang Becker

4 Haziran - 18.00: Belçika Sineması - De Man die Zijn Haar Kort Liet Knippen (Saçlarını Kısa Kestiren Adam) / André Delvaux

11 Haziran - 18.00: İrlanda Sineması - Kisses / Lance Daly"

Program Koordinatörü

Öğr. Gör. Ayşegül BAŞER

Programı Hazırlayanlar ve Film Sunumları

Öğr. Gör. Ayşegül BAŞER
Denge ESENTÜRK
Uğur EYMİRLİ
Aras KESER

*Sıkça Sorulan Soru:

-DESEM ne ola ki?
-DESEM, Dokuz Eylül Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi'nin kısaltması olup Alsancak'ta bulunan Dokuz Eylül Rektörlük Binasının arka tarafına konuşlanmış halde sinesevicileri bekleyen bir oluşumdur. E haliyle, buyrunuz geliniz.

Nisan Ayı Programı

2011-04-04T22:58:00.011+03:00

1 Nisan 2011 Cuma - Kült Filmler

Kiracı - The Tenant (1976)

Yönetmen: Roman Polanski
Bağlam: Polanski Sinemasında Şizofreni ile Paranoya Ekseni
Sunan: Pitey Gonca Özbay ve Uğur E.

5 Nisan 2011 Salı

Reprise (2006)

Yönetmen: Joachim Trier
Bağlam: Geleceğin Usta Yönetmenleri
Sunan: Aras K.

8 Nisan 2011 Cuma - Kült Filmler

Fantastic Planet - La Planéte Sauvage (1973)

Yönetmen: René Laloux
Bağlam: Animasyon ve Kült
Sunan: Uğur E.

12 Nisan 2011 Salı

Lütfen Başa Sarın - Be Kind Rewind (2008)

Yönetmen: Michel Gondry
Bağlam: Hollywood'un Ötesinde Sinema Var mı?
Sunan: Murat G.

19 Nisan 2011 Salı

Religulous (2008)

Yönetmen: Larry Charles
Bağlam: Dinsel Bağnazlıklar Çağında Retorik
Sunan: Murat G.

22 Nisan 2011 Cuma - Kült Filmler

Sessizliğin Gürültüsü - Blast of Silence (1961)

Yönetmen: Allen Baron
Bağlam: Sinemada Kiralık Katiller
Sunan: Uğur E.

26 Nisan 2011 Salı

Maria Braun'un Evliliği - Die Ehe der Maria Braun (1979)

Yönetmen: Rainer Werner Fassbinder
Bağlam: Alman Yeni Dalga Sineması
Sunan: Aras K.

29 Nisan 2011 Cuma - Kült Filmler

Permanent Vacation (1980)

Yönetmen: Jim Jarmusch
Bağlam: Jarmusch Sineması
Sunan: Uğur E.

1 Mart Salı “Konuş Onunla” Gösterimi Üzerine..

2011-03-04T12:01:00.003+02:00

“Güdümlü bir sağnak saat beşleri beklerdi” demiş “Salı” adlı şiirinde bir ikinci yeni şairi. Köşk’e geldiğimizde saat beş idi. Yağmur yağsa dedik, yağmadı. Seyirci gelse dedik, gelmedi. Sonra kahve içtik hayat hakkında bugüne kadar söylenenlerden pek de farklı olmayan şeyler söyledik.

17:30’da kısa bir sunumun ilk cümlelerine başlamıştım ki bir grup insan geldi. Sonra ben sunuma devam ederken bir grup insan daha geldi. Almodovar’ın filmografisinden ve 2000’li yıllara nasıl bir hızlı giriş yaptığından, daha sonra ise nasıl da çuvalladığından filan bahsettim. Bu dediklerimi not eden bir kız vardı. Mesela ben 1986 yapımı “Arzunun Kanunu”adlı Almodovar filminden mi bahsediyorum kız hemen “evet yaa” der gibi yapıp not alıyordu.

Ardından filme geçtik. Film başladı. Bir grup insan daha geldi. Arka taraflar sıkış tepiş olurken ön taraflarda sakin bir Kanada filmi izlenimi veren boş sandalyeler duruyordu. Neyse ki filmde bolca yağmur yağdı da kimi isteklerimiz gerçekleşti.

Film sonunda ise daha çok Benigno karakterinin tecavüz nedenleri üzerine konuşuldu. Benim de aralarında bulunduğum grup bu “tecavüz” olayının aslında bir tür iletişim yolu olduğunu ve sonuç olarak gerçek hayatta karşımıza çıkan “tecavüz” vakaları ile asla bir arada düşünülemeyeceği görüşünü savunurken bir diger grup ne olursa olsun “tecavüz” tecavüzdür diyordu. Filmin öne çıkan ve en çok konuşulan karakteri Benigno olurken, Marco karakterinin film içinde bolca ağlaması kadın seyircilerimizi bir hayli etkilemişti. Üçüncü tür ilişkilerin mümkün olup olmayacağına dair teoriler üreterek ve bu teorilerin gerçekliği üzerine tartışarak gösterimin sonuna geldik.

Sonuç olarak güzel bir film izlediğimize ve Almodovar’ın tanımlanmış cinsiyet ve kimliklerin bir tür yapısökümüne girişmek konusunda bir çabası olduğuna ve bu çabasının pratikte başarıya ulaştığına dair bir kanaate vardık.

Ve evlerimize dönüp bir sonraki Salı’ya, Godard Salı’sına dek dünyanın nasıl bir yer olduğuna dair düşünerek ve bu düşüncelere belirli anlamlar yükleyerek yaşamaya devam etmeye karar verdik. Yani Zizek’in unutulmaz kitabı “Babamın İkinci Karısı”nda dediği gibi. “ Hayat bazan farklı gelir, o yüzden kendini Nikaragua’lı bir timsah yetiştiricisi zannetmen büyütülecek bir şey değil”

Mart Ayında Neler Var?

2011-02-27T15:47:00.011+02:00

1 Mart 2011 Salı :

Konuş Onunla (Hable Con Ella) - 2002

Yönetmen : Pedro Almodovar
Bağlam : Yeni Almodovar Sineması
Sunan : Aras K.

4 Mart 2011 Cuma: Kült Filmler

Sitcom - 1998

Yönetmen : François Ozon
Bağlam : Avrupa Sinemasından Kült Film Örnekleri
Sunan : Uğur E.

8 Mart 2011 Salı:

Sosyalizm (Film Socialisme) - 2010

Yönetmen : Jean-Luc Godard
Bağlam : Avangardın Sonu
Sunan : Murat G.

15 Mart 2011 Salı:

Daire (Dayereh) - 2000

Yönetmen : Cafer Panahi
Bağlam : İran Sineması
Sunan : Aras K.

22 Mart 2011 Salı:

Son Umut (Children Of Men) - 2006

Yönetmen : Alfonso Cuarón
Bağlam :Kıyamet Sonrası Sineması ve Millenyalizm
Sunan : Murat G.

25 Mart 2011 Cuma: Kült Filmler

Zombilerin Şafağı (Shaun of the Dead) - 2004

Yönetmen : Edgar Wright
Bağlam :Avrupa Sinemasından Kült Film Örnekleri
Sunan : Uğur E.

29 Mart 2011 Salı:

Kod 46 (Code 46) - 2003

Yönetmen: Michael Winterbottom
Bağlam :Belleksizlik Kültürü olarak Postmodernizm
Sunan : Murat G.

Gösterimlerin tümü 17.30'da başlayacaktır.

"Werckmeister Harmonies" Üzerinden "Anlamak"

2011-02-16T02:09:00.009+02:00

Béla Tarr. 2000. 145 dk. Geceleyin uyumayan herkesin craps ve firavun partilerine dalmış olduğu sıralarda Werckmeister Harmonies…

20 yaşındayken yapmış olduğum bir tespitten: “İlginçtir ki, çoğu Doğu bloğu yönetmeni, geleneksel hikaye yapısını dışlayan, bir olay örgüsünden yoksun, hikayeden çok atmosfere yönelik, sinematografiye nasıl da hakim olduklarını kanıtlamak isteyen filmler yapıyorlar. Çok da güzel yapıyorlar.”

İşte Werckmeister Harmonies’i de bu güzel tespitin üzerine inşa edebiliriz sanırım. Küçük bir kasabaya bir gün bir sirk gelir: Dünyanın en büyük balinası ve kim olduğunu/ne olduğunu/neci olduğunu bilemediğimiz ve göremediğimiz Prens sıfatına sahip biri. Ve yıllardır rutine binmiş bir hayat süren kasaba sakinleri, bu duruma ilişkin memnuniyetsizliklerini sirk hakkında sürekli olarak söylentiler çıkararak gösterirler. Söylentiler arttıkça huzursuzluk artar. Huzursuzluk arttıkça söylentiler çeşitlenir ve büyür. Bu şekilde kendine dönüşlü bir yapı kuran söylenti-huzursuzluk ikiliği, “insana en büyük kötülüğü yine kendisi yapar”(“İnsan insanın kurdudur.” deyişini kullanmayı, Hobbes’la yıllar önce yaşadığım kişisel bir problem sebebiyle, ısrarla reddediyorum) olgusu üzerine gerilimli bir şekilde tırmanmaya devam eder. Görüntülerin merkezinde kasabadaki ayak işlerini gören Janos vardır ve kasabadaki her şeye Janos’la birlikte tanık oluruz. Genel olarak bütünlüklü bir hikaye anlatımı yapmayan filmin biraz zorlanarak özetlenmiş hali bundan ibarettir.

Yıllar önce Cahiers du Cinéma’da yayımlamış olduğum “Sinemayı Sinema Yapan Beş Altın Kural Ya da Sinemada Semantiğin Göstergeler Vasıtasıyla Sentaksla Çatışmasına İmajlar Açısından Yaklaşma Denemeleri (Ou Cinema Art fait cinq Règle d'or trouvée à ce conflit en termes d'indicateurs Syntaxe Sémantique approche par des essais)” isimli makalemin dördüncü maddesinde de belirtmiş olduğum çok kilit bir nokta var aslında, bu film için biçilmiş ve pembe incili kaftan: “Hiçbir şey anlamadım ama çok güzel filmdi.”

Tam da bu noktada asıl sorun “Filmleri anlamak için mi izleriz? Anlamadığımız bir şeyi sevebilir miyiz? Neden film izliyoruz? Ne biliyoruz ki?”ye dönüşüyor. Öncelikle “anlamak” dediğimiz şeye bakalım. Hepimizin de tahmin ettiği gibi “anlam” denilen bu mefhum çok değişik bir şey. “anlam”ın anlamı olarak TDK’deki abilerimiz ne demiş beni pek ilgilendirmiyor aslında. Aslolan iletişim: Böyle şimdi, iki taraf var, biri söylüyor/gösteriyor, bu durumda diğerinin kafasında/zihninde bir şeyler oluşuyor. Yani şöyle ki, her iki tarafın da gösterilen/söylenilen nesneler/kavramlar/şeyler üzerinde mutabık olması lazım ki, rahatça iletişime geçebilsinler değil mi? Ödüllü ve ünlü dilbilimci ve semantolog Liman Mehmetcihat’ın bir açık oturum esnasında, yine bir o kadar ödüllü ve ünlü dilbilimci Noam Chomsky’ye verdiği inanılmaz ayarda da dediği gibi: ”yani benim sana, ‘hayatta en hakiki mürşit ilimdir’ demem için mürşit, ilim ve hayat kavramlarında seninle uzlaşmam lazım. senin beni anlaman böyle mümkün. ama ‘hayatta en hakiki orta saha kilimdir’ dersem ? uzlaşılmış orta saha deforme oluyor.”

Bu durumda spotlarımızı anlamdan alıp, estetik haz ve buna ulaşmayı sağlayan algıya çevirmemiz gerekiyor. Tüm sanat dalları gibi sinema da bilgiye/anlama değil, algıya dayalı bir yapı üzerinde devinerek sürmektedir. Estetik haz duymak. En kaba tabirle, yeni olandan, şaşırtıcı olandan, sıra dışı olandan haz duyarak insanoğluolma edimini gerçekleştiren insanoğlunu, anlamdan uzaklaştırarak, onu tamamen algıya dayalı bir hazza yöneltmesinin en güzel örneğini müzikte görebiliriz: Notalar. Ritim. Herhangi bir anlama karşılık gelmeme. Anlamda serbest çağrışım. vs. Alıcı tarafa “Ali ata bak.” minvalinden bir şey söylemeyen bir Bach bestesi, sevilip, popüler kültürün ve de gündelik yaşamın başat öğelerinden biri haline getirilebilmişse, biçimsel olarak onunla aynı özelliklere sahip bir sinema filmi de bittabi sevilip, uğruna kanlar dökülür hale gelebilir. Gelmesi gerekir.

Bir önceki paragrafta, her ne kadar anlamı dışsallaştırmaya çalışıyor gibi göründüysem de sinema için böyle bir şey hiçbir zaman mümkün olamamaktadır. Beyazperdede gördüğümüz bir puro, çoğu zaman sadece bir purodur. Hem ne demiş Umberto Eco? “İki klişe bizi güldürür ama yüz klişe bizi duygulandırır çünkü belli belirsiz bir şekilde klişelerin kendi aralarında konuştuğunu, yeniden bir araya gelişlerini kutladıklarını hissederiz.” Yani sinemada klişe çoğu zaman hayat kurtarır. Her ne kadar Eco’nun sözü daha çok sinema dilini kolajlar üzerine kuran yönetmenlerin sinema filmleri üzerineyse de; alıcı ve gösteren(gönderici) tarafın üzerinde mutabık olduğu imajların, iki tarafın ürün üzerinden bağ kurabilmesinin kolaylaşması açısından önemli bir nokta olduğuna delalet etmekte. “zamanın ilerlemesi” imajının yaratılmak istendiği anda, günlük yaşamın en büyük klişelerinden “saat” imajının kullanılması, mesela.

“Köpeğin olayım holivud!” şeklinde naralar atarak sokaklarda dolaşmıyorsak, sinema dilini ontolojik bir mesele olarak ele almayı hak etmişiz demektir. Sinema dışındaki sanat dallarında dil arayışı; hazır dilin yeniden üretimi, hazır dilin genişletilmeye çalışılması, vs. gibi şekillerde kendini bulur. Bu dallar için, dilin yeniden üretimi “anlam”dan kaçınmayı sağlayan başat öğe haline gelmiştir. Yeniden üretimde de en çok kullanılan yöntem, metinsel bazdaki dallarda (sadece yazınsal metinleri kastetmiyorum, tüm ürünleri kastediyorum) sözdizim üzerinde değişikler yapmak olmaktadır. Bunun sinemada da karşılığı, çoğu kez filmin hikayesinin anlatımında yeni biçimler denenmesi şeklinde vücut bulur: Hikayenin çizgiselliği kırılıyor, araya hikayeden bağımsız sahneler ekleniyor… Bunun dışında da; çekilen planların, yaratılan mizansenlerin vs. sinema tarihi belleği içerisindeki “eşsizlik”i dikkate alınarak üretim yapılmaya çalışılmaktadır. Sonuç olarak, aslında belki de hiç yaşamamış bir sanat tarihçisinin de ölümünden sonra bulunan defterinde de yazdığı gibi: “İnsanlığın en büyük arayışı dil arayışıdır.”

Bu yazının sinemada anlam konusunda, daldan dala atlar bir şekilde saçmaladığım yerleri, sinema blogları tarihindeki en büyük yazın hareketi olan “Godard sinemasına girizgah denemeleri” kapsamında da okunabilir. Anlaşılmaya çalışılabilir.

Son söz: Benim başka başka şeylere alet ettiğim bu enfes filmi, umarım bir gün birileri göstergebilim üzerinden okuyarak, ona hak ettiği değeri verir. Çok yazık ettim galiba lan.

Jean-Luc Godard Sinemasına Girizgâh Denemeleri

2011-02-02T23:30:00.017+02:00

Herhangi bir haber bültenini düşünelim. Mesela bu haber bülteninin ilk haberi “Mısır’da isyan” olsun. Gördüğümüz şey nedir.?. Bir ekrandan bize yansıyan görüntüler… ve görünüşe göre kurgu olmayan bir bilgi, bir görüntüdür bize sunulan. Ama yine de büyük bir problem vardır. Bu haberleri (aynı “Mısır’da isyan “ örneğinden ilerlersek.) bize aktaran televizyon kanalı belirlediği “yayın ahlâk ve ilkelerine” göre bu haberi bize bir “biçimde” sunar. Sürekli bir görüntü akışı sağlanması zamansızlık nedeniyle (ne de olsa diziler var, reklam var.) mümkün olmadığı için biz herhangi bir haber bülteninde “Mısır’da isyan” olayının 3 dakikalık bir imajlar toplamına maruz kalırız. O 3 dakikalık haberin arkasına dayatılan müzikler de (eğer gerilimli durumlar varsa Atv ve Show haber Requiem For a Dream Soundtrack’ine başvuruyor,hüzünlü durumlar varsa da Yedi Karanfil parçaları ya da Nocturna’dan Secret Garden çalıyor. Yani haber içeriğine göre –mesela töre cinayeti haberlerinde sürekli Ünzile’nin çalması gibi- çeşitli hüzün yapıcı parçalar kullanılıyor.) manzaranın eksik parçalarını tamamlama işlevi görür.

Peki gördüğümüz nedir.? Mısır’da isyan olayı ile ilgili bir şey mi yoksa Mısır’da isyan olayı ile ilgili bir şeyin imgesi mi.? Koltuğunda oturup Mısır’da isyan haberini izleyen bir başka ülke vatandaşı için bu olay sadece ve kesinlikle bir imgedir. Çünkü bize ekranda sunulan şey Mısır’da isyan olayının gerçekliği değildir biz ancak Mısır’da isyan olayının bir göstergesine sahip olabiliriz. Ve geniş ölçekte düşündüğümüz zaman bu gerçeklik temsilleri hususu hayatın her tarafında seyreden bir sistemin parçasıdır. Ve bu ölçekten bakabildiğinizde, evet, durum korkunçtur.

Başka bir haber düşünelim. Mesela geçenlerde haber bültenlerini ziyaret eden “köpek kulübesine saklanan hırsız” haberi. Habere göre polislerden kaçan bir hırsız, sığındığı bahçedeki köpek kulübesine saklanmış. Arkada hareketli bir operasyon müziği. Oraya buraya koşan bir dolu polis. Ve olayın ciddiyetini gösteren bir takım bağırış ve çağırışlar. Ciddi bir ses haberi hızlı hızlı anlatır. Evet, haber atmosferi yakalanmıştır ve bizim tek yapmamız gereken ekrana doğru bakmaktır. Ama o sırada bütün bu müzikli,ciddiyetli temaşanın içinde kulübenin sahibi köpek kuyruğunu sallayarak hırsıza doğru koşar. Daha sonra ise polislere doğru koşar ve onlara da kuyruğunu sallamaya başlar. Köpeğin bakış açısı ile haberi veren kanalın “yayın ve ahlâk ilkelerine” dayalı bakış açısı arasında büyük bir fark vardır. Köpek iyi polise de kötü hırsıza da aynı muameleyi yapar. Tabi bu bahsettiğim şeyler haberde üzerinde durulan hadiseler değil. Ben sadece gördüklerimi anlatıyorum. Neyse, sonuç olarak haber bülteni köpeğin sahip olduğu bu nesnel bakış açısını lüzumsuz bulur ve aktarmaya değer görmez. İşte yine bu noktada bize sunulan imajların hangi işlevler için kullanıldığını sorgulamaya başlayabiliriz. Yani bir köpek imgesi ile bir hırsız imgesinin gösterge olarak işlevi. Köpek için yaratılan imgeler genelde “sadık dost”,”vefalı hayvan” vs’dir. Bize sunulan hırsız imgesi ise “adi, kötü, ahlâksız” vb.dir. Düşünmeyen ve sadece içgüdülerine göre yaşayan bir hayvan olarak tanımladığımız köpeğin bakış açısının biz insanlara göre bir önemi yoktur. Zaten köpeğin bakış açısı diye bir şey de mümkün değildir yine biz insanlara göre. O yüzden onların yaptıklarına dikkat edilmemelidir, onlarla uğraşılmamalıdır. Çünkü Köpek,köpek olduğu için ne yaptığını bilmemektedir. (tıpkı,Zürafa, Rakun, Hipopotam vs. gibi.). Hayvanların haber değeri taşıyabilmeleri için ya şirin bir yavru doğurmaları ya da birilerine saldırmaları gerekir bu da onlara yüklenen imajların işlevlerini bir şekilde yerine getirir.

Bu kadar uzattığım şeyin ana meselesi şu : Bir köpeğe yüklenen imajlar bu kadar az iken bir hırsıza yüklenen imajların sayısı neden bu kadar çoktur.? Toplum için bir hırsız imgesinin “etkileme gücü” ile bir köpek imgesinin “etkileme gücü” arasındaki bu devasa fark neyi işaret etmektedir.? Bu soruya cevap bulabilmek için -yani nesne ile gösterge arasındaki gerçeklik farkının anlaşılabilmesi ile ilgili konular için-Yapısalcı ya da Postyapısalcı diye adlandırılan Fransız filozoflarının yazdığı çeşitli kitaplara bakılabilir. Benim burada verebileceğim tek cevap “hırsızlık imgesinin iktidarın çok daha fazla işine yaraması” şeklinde olacaktır. Köpek imgesi ise bir toplum kurulurken ya da yönetilirken kullanılabilecek bir metafor ya da toplumsal değerler içinde “iyi” ya da “kötü” mefhumlarına cuk oturabilecek bir işleve sahip değildir. O yüzden aktörlerin “iyi, kötü,ahlâk, gelenek vs.” olduğu bir filmde köpek imgesi sadece basit bir figürandır.

Bu geniş ölçekte bakma/düşünme meselesini ya da gerçeklik temsilleri diye kabaca özetleyebileceğimiz bu durumun ayırdına varan en önemli insanların sinemacılar olması ise tesadüf değildir. Daha 1920’li yıllarda Rus sinemacılar göstergelerin işlevi üzerine düşünmeye başlamışlardı. 50’li yıllarda ise çeşitli Fransız sinemacılar(Bresson gibi) ve 60’lı yıllar ile birlikte yeni dalga sinemacıları (özellikle Godard ,Rivette.) bu meseleyi bir film yapma nedeni kabul ederek işe koyulmuşlardır. Jacques Rivette bu denemeleri tiyatro üzerinden yaparken Jean-Luc Godard doğrudan sinemanın işlevleri üzerine çeşitli makale- filmler çekmişti.( ki hâlâ çekmeye devam etmektedir)

Godard tiyatro üzerinden gerçeklik temsillerini sorgulama işini Rivette’e bırakmadan evvel Bertold Brecht’in bir oyunundan uyarladığı Jandarmalar (Les carabiniers) isminde bir film çekmiştir. Godard’ın “göstergeler”, ”yansımanın gerçekliği” “bir nesneyi onun anlamı aracılığıyla görmeye zorlanmak” gibi kafa s….i meseleler ile uğraşmaya başlaması da işte tam bu döneme denk gelmektedir. Godard’ın savaş filmleri üzerine bir film temasıyla sunduğu Jandarmalar göstergelerin işlevi sorunsalını direkt olarak ele alan ilk Godard filmidir.

Daha sonra ise Godard anti-sinema olarak adlandırılan makale-filmler yapmaya başlamıştır. İşte Godard’ın bu dönem filmleri (ki arada birkaç filmi atlarsak bu dönemin hâlâ devam ettiğini söyleyebiliriz ) “salonu terk ettiren” filmler olarak anılan 30 küsur filmden oluşan bir külliyat durumundadır. -Godard filmlerinden çıkıp “ben bişey anlamadım” diyen insanların neden bişeyleri anlamak için sinemaya geldiklerini sorgulamak da önemli bir mesele olabilir. Godard bu anlamak,anlamamak meselesine ise Metz’den alıntıladığı şu sözle kolay bir çözüm yolu bulmuştur :”Bir filmi açıklamak zordur,çünkü onu anlamak kolaydır.”-

Godard’ın “kederli” filmler olarak tanımladığı ilk dönem filmlerini çeşitli festivaller ya da paylaşımlar sayesinde birçok insan izledi. Fakat önemli bir nokta gözden kaçmamalıdır. Godard hiçbir zaman “cool” filmlerin yönetmeni olmamıştır. Son yıllarda ortaya çıkan Godard sevgisi (ülkemizdeki liseli, dersaneli ve üniversiteli kimi gençler arasında da gözlemlenmiş bir husustur bu.) daha çok “Anna Karina’lı Godard filmleri” sevgisidir. Anna Karina’nın kimsenin inkâr edemeyeceği yeteneğini elbette tartışmıyoruz. Fakat birçok sanatçı ya da Felsefecinin maruz kaldığı “yanlış anlaşılma (hatta buna sadece “anlaşılma” da diyebiliriz) virüsü maalesef Godard’a da bu yüzden bulaşmak üzeredir. Bu bir sahiplenme yazısı ya da “ulen ben anladım,siz yanlış anlamışsınız adamı” yazısı değildir. Sadece son filminin adı “Film Sosyalizm” olan bir yönetmenin tek yönlü bir görme biçimine maruz kalması yüzünden duyulan rahatsızlığın ifadesidir.

Not : Jean-Luc Godard’a girizgâh denemelerimiz başka yazılarla da bıkmadan ve usanmadan devam edecektir.

"Srpski Film" Üzerine Konuşma Denemesi

2011-01-31T00:27:00.017+02:00

Sinema üzerine fikir beyan eden kimselerin son aylarda es geçmedikleri bir hadise var: Srpski Film (2010)*. Bu hususta, filmi izleyen izlemeyen herkes bir şeyler söyledi, yazdı-çizdi. Çoğu zaman bizim de söyleyeceklerimiz oldu ama işten güçten vakit bulamadık. Fakat susmanın kabullenmek olduğunu biliyorduk ve artık buna bir dur dememiz gerekiyordu.

(Birazdan okuyacak olduğunuz diyalog, Microsoft'un son sürümlerinde eski kullanıcılarını artık çok üzmeye başladığı Windows Live Messenger vasıtasıyla, can sıkıntısından bunaldığımız bir gece vakti, spontane olarak gerçekleştirilmiştir. Yakaladığınızı sandığınız her türlü yazım yanlışı, tarafların bilinçli bir yazım tercihidir. Bu yazıyla, Srpski Film furyasını da ucundan kıyısından bir şekilde yakalamış olduğumuz gerçeğinden de hiç hazzetmemekteyizdir.)

-------------------------------------------------------------

Uğur :

Lan...

Liman uyuyor mu aga?

aras:

bilmem

Uğur :

Blog düzelmemiş daha.

aras:

sen eklesene o zaman yorumları.

Uğur :

Deneyeyim bari.

O değil de sol üstte linkler var ya mesela... Anasayfa hede hödö vs. vs. diye.

Onların içi de boş.

Tıklıyorsun, bir şey olmuyor.

aras:

dene bakalım. biliyorum.

Uğur :

İşin var mı la şimdi senin?

aras:

yok ama tolga demirtaş yazılarını okuyorum. neden?

Uğur :

Werckmeister Harmonies bitmedi ama bitti gibi. Bi baksana la.

aras:

eyi.

olum sen iyikötüfilm'i takip etmiyon mu?

Uğur :

Ediyorum.

Ordaki sırp filmi röportajını mı okudun?

aras:

e niye filmin yok ordan.

adam kaç tane porno film yazmış aga.

Uğur :

Evet biliyorum...

aras:

ne sırp'ı yea.

birini indirmemişin

nasıl kült bakışı bu. valerie bile yok yae

Uğur :

Yaaa Alkan Avcıoğlu okuyup okuyup gelme lan bana.

aras:

e bak senin adamın yazmış ben söylüyorum adamım. ayrıca alkan'dan değil, jodorowsky'den duydum koç.

Uğur :

Güzel o zaman...

Alexanderplatz yazdın mı yeni?

aras:

hayır. evde var.

yolla yazıyı

Uğur gönderiyor

"Werckmeister Harmonies.doc" dosyasının aktarımı tamamlandı.

Uğur :

O değil de bitmemiş o yav.

Tekrar baktım da.

aras:

evet bitmemiş.

Uğur :

Nasıl gidiyor peki?

Sonlar?

aras:

çok kopuyosun olum.

Uğur :

Nerde misal?

aras:

bela tarr anlat,macar sineması anlat,tarkovski bağlantısı ne,satantango diye filmi var 7 saat,adamın derdi ne,bunlara gir yani.

Uğur :

İyi de o zaman Bela Tarr ya da macar sineması anlatmış oluyoruz amma. Sadece tek bir filmin üzerinden konuşamayacak mıyız şu dünyada?

aras:

mesela "“filmleri anlamak için mi izleriz? Anlamadığımız bir şeyi sevebilir miyiz? Neden film izliyoruz? " diyip olayı dalgaya vurunca olay "yea bu filmler bir bok demiyor sanat mı lan bu" diyen tipleri destekleyen noktaya geliyor sanki.

Uğur :

Demiyor değil aslında olay, ben orda ipin ucunu kaçırmışım biraz. Diyor tabi ki ama bir Inception'ın dediğini demiyor. Bi inception gibi demiyor. Kendini ele vermiyor kolay kolay.

aras:

ne diyon lan.

Uğur :

"yea bu filmler bir bok demiyor sanat mı lan bu"

"Dememek" değil aslında olay, ben orda ipin ucunu kaçırmışım biraz. Film bir şeyler diyor tabiki ama bir "Inception"ın dediğini demiyor. Bi inception gibi demiyor. Kendini ele vermiyor kolay kolay.

aras:

koçum sen otuzbir mi çekiyon benle konuşurken. ele vermiyor ne inception ne. dememek değil olay. ama diyon

Uğur :

Nolan'ın son filmi yok mu lan? Başlangıç mıydı neydi? Inception o işte.

aras:

izlemedim ben onu.

Uğur :

Örnek verdim sadece...

Neyse ya aman...

Bizim bi erotik film olayı vardı o noldu lan?

aras:

hangi erotik?

Uğur :

Hani böyle 3-4 film seçip, üzerine diyalog şeklinde yazı. Ve siteye video.

aras:

hee.

olur.

Uğur :

Bu arada Liman onu kodlardan falan derlemiş, düzeltemiyorum ben. Hazır şablon değil.

aras:

hemm.

bir mail falan at o zaman. ben de facebook'tan atarım.

önce sırp filmi'ni yazak ama.

Uğur :

Cengiz Semercioğlu'nun yazısını okudun mu sen peki?

aras:

hıhım.

Uğur :

Ona da diyelim bir şeyler...

Nasıl yazıyoruz? Diyalog mu yapıyoruz?

aras:

mal diyek.

o tip bişey.

Uğur :

Alexanderplatz güzel dizi lan. 6'ya geldim.

aras:

iyi gelmişin. sen de sürdürebilirsin günlüğü.

hişt yarım saat sonra yapak mı konuşmayı.

Uğur :

Sırp için mi?

aras:

sırp filmi ile başlayıp genele dönerik.

zaten onda kalmaz yalnızca.

Uğur :

Olabilir de Gonca'nın bize gelme ihtimali var.

aras:

o da katılsın.

mesela şöyle başlangıç "50.yıl köşk'üne sırp'ı neden koyamayız?

Uğur :

Benim de aklıma öyle bir şeyler geldi de, savunma yazısına dönmesin ama.

aras:

yok yea.

ben savunmuycam zati.

Uğur :

Ben de savunmayacağım da, ama hakkını da vermek lazım.

aras:

sen verirsin.

iyi.

yarım saat sonra.

bakarız o zaman.

ya da 20 dakka.

hazırlan hem.

Uğur :

Dur filmi de getireyim ben...

aras:

geldi mi gonca.

Uğur :

Yok gelmeyecek galiba.

Yarın akşam gelecek muhtemelen.

aras:

hemm.

eyi tamam.

hadi başlayak.

bak giriş şu olsun .

Uğur :

Gir bakalım...

aras:

bu bir tartışma yazısı değildir. bir savunma ya da eleştiri yazısı da değildir. sadece konuşmalardan oluşan spontane bir diyalog girişimidir.

Uğur :

Bu yazıda geçen isimlerin hiçbirisi hayal ürünü değildir.

Diyek mi la? Cengiz diyeceğiz ya

aras:

diyek.

tamam.

bir de başlık sırp filmi'ni neden koymayız

olsun.

şimdi sen girmişmiydin az evvel.

Uğur :

Hayır girmedim.

Gir sen... Başlık da o olsun tamam.

aras:

hımm.

şimdi şu sırp filmi meselesi var biliyorsun. özellikle sözlüklerde "vay ahlaksız yönetmen,vay sapık senarist" gibisinden şeyler yazmışlar. filmi ikimiz de izledik ama işin hiç "ahlak,tabu" kısmına girmemiştik. belki bu bizim de ahlaktan yoksun insanlar olduğumuzu gösterebilir. ama ben filmi izlediğimde hakikaten de aklıma hiç "ahlak" mefhumu gelmedi. başka bir yerden mi bakıyoruz konuya?

(bu arada başta şey de diyek,ünlü arkeolog ve bilgisayar mühendisleri konuşuyor gibisinden şey de olsun)

Uğur :

Tamam. Kazmak Ve Görmek diyelim mi?

aras:

hayır.

neyse.

sen devam et.

Uğur :

Başka bir yerden bakıyor olabiliriz evet, şimdi, "ahlak" dediğimiz şeyin tamamen bireysel bir olgu olduğunu göz önüne alırsak, aslında "ahlak" dışında bir yerden bakmamız daha doğru bir yaklaşımmış gibi geliyor bana. Ben şahsen hiçbir zaman "ahlak"çı bir adam olamadım ama "etik"çi oldum bir dönem. Bu milli eğitimin beni eğitememiş olmasından da kaynaklanıyor olabilir.

Hatta ben filmi ilk izlediğimde "aha adamlar pornografi konusunda benim gibi düşünüyorlar lan" bile dedim kendi kendime. Neyse çok dağıtmadan, genel olarak bir filmi ele alırken filme “ahlak” dediğimiz “tabu” dediğimiz o şeylerin üzerinden yaklaşmak gerektiğini düşünüyorum ben. Yoksa sözlüklerdeki o bir yığın insandan ne farkımız kalır? Peki sence bir filme en güzel neresinden yaklaşılır?

aras:

tamam.

şimdi bak soru sormayalım. ben başlangıç olsun diye bir şey yazdım. tam da soru değildi o zaten. bir de ahlak ve tabu üzerinden yaklaşmak lazım demişin yanlış mı oldu o?

Uğur :

Yanlış oldu.

Ahlak üstü o.

Neyse düzelteyim orayı daha anlaşılır yazayım.

"dışından" diyeyim oraya.

aras:

tamam. o word'e tüm konuşmayı yapıştırırsın sonra zaten. ben şimdi senin sözü "üzerinden yaklaşmak gerektiğini düşünüyorum ben." bıraktığın yerden sürdürüyorum.

Uğur :

Tamam da orası anlaşılmıyor tam galiba.

Ahlak-üstü bir yerden demek istedim ben.

aras:

de o zaman gülüm.

Uğur :

Neyse çok dağıtmadan, genel olarak bir filmi ele alırken filme “ahlak” dediğimiz “tabu” dediğimiz o şeylerin dışından daha ahlak-üstü bir yerden yaklaşmak gerektiğini düşünüyorum ben.

aras:

zaten herhangi bir filme ya da sanat eserine bu tip yaklaşımlarda bulunmak ekseriyetle bizim coğrafyamıza ait bir mesele. gavur bu problemi 70'lerde çözdü. özellikle pasolini'nin öldürülmesi bir şok etkisi yaratmıştı. italya faşizmin kalesi ilan edilmişti. işte bu imajlardan kurtulabilmek için (iyi niyetlerinden değil yani) rahat bıraktılar sanatçıları. artık sadece +18 yaş sınırı falan koyuyorlar filmlere. ama sırp filmi'nin özelinde başka durumlar var.

bu filmin içinde newborn porn'dan tut ensestliğe kadar her şey var. şimdi mesela bu filmi savununca "çocuk pornocusu" durumuna düşebilirsin. zaten yine o sözlük ortamlarında filmi beğenen ya da savunanlara sapık muamalesi yapılıyor. filmi ben de savunmuyorum ama içeriği yüzünden değil yönetmen ve senaristin ilgi çekme amaçlarının çok su yüzüne çıkmış olmasından dolayı savunmuyorum.

(devam)

naptın panpa. makale mi yazdın.

Uğur :

Toplamaya çalışıyorum...

Ama her yönetmende ve senaristte biraz ilgi çekme çabası yok mudur zaten? Hatta tüm sanat dallarında durum böyle değil midir? Üreten insan, ürettiklerinin bir sonucu olarak ilgi bekler. Bu ilk sanatçıdan tut, şimdiye kadar hep bu şekilde süregeldi. Her yeni sanatçı o beklediği ilgiye kavuşmak için hep yeni yeni şeyler üretme çabası içerisine girdi. Bu durumda ben bu filmin ekibinin yaptıklarında bir beis göremiyorum. Bu bir çıtayı yükseltme olayıdır Aras. Gereklidir. (Pasolini olmasaydı, Cannibal Holocaust çekilemezdi mesela.)

Az önce sürekli olarak ilgiden bahsetmiş olmam, sanatın sadece dikkat çekme amacıyla yapılan bir şey olduğu sanrısına da yol açmasın lütfen. Tabii ki her sanatçının, kendi başına, bu dünyayla bir derdi var ki, her biri dünyayı yeniden üretme(rekonstrüktif) amacı güdüyor. Ve her şeyden önce bu filmin de bazı dertleri var.

aras:

dünya ile derdi olma meselesi bir klişeye dönüştü bence. mesela türk sineması’nda “dertlerimi anlatıcam” diye ortaya çıkan bir furya vardı. yavuz özkanlar,atıf yılmazlar,orhan oğuzlar,sinan çetinler falan o dönemde (seksen sonları doksan başlarını kastediyorum) “tüketici koruma dernekleri”nin harekete geçmesi gereken filmler yaptılar. dert anlatma ya da bir şey "anlatma" meselesi olarak görmüyorum ben sinema'yı.

sinema sadece bir imajlar toplamıdır. bunlara "iyi, kötü, doğru, yanlış" kavramlarıyla yaklaşılması çok yanlış bence. ama hem izleyiciler hem yönetmenler hem de eleştirenler bu kalıplar üzerinde konuşmayı sürdürüyorlar. “iyi film”in bir çıtası ya da tarifi olamaz. imajların görülmesi ve doğru okunması meselesi önemlidir bence. şimdi sırp filmi mesela, yönetmenleri ilgi çekme çabalarını inkar etmiyorlar. işte sırp devletini, bürokrasisini eleştirdik diyorlar. yasakçı zihniyet'i sınadık diyorlar. (tabi burada aklımıza bilgi üniversitesi olayı da gelebilir) ama olay bir istismara dönüşmeye meyil ediyor.

mesela bu adamların sağlam bir teorisi olsa, yola çıkma ya da "gösterme" amaçları belirli olsa, sırp filmi daha iyi bir film olabilirdi. doğal bir karşılaşma olarak "salo.." ile karşılaştırıyorlar bu filmi. rahatsız edici yönleri benzeyebilir ama içerik ve yönetmen tavrı açısından arada himalayalar var bence. pasolini, iktidar imajını gayet net anlamış bir adamdı ve bunu “gösterme”nin nasıl mümkün olabileceğini kesinlikle (en azından sırp filmi'nin yönetmeninden) çok fazla düşünmüştü. orada haybeye çekilmiş ya da belirli bir temsili ifade etmeyen tek bir kare bulamazsınız.

ama sırp filmi işin bu tarafını biraz boşlamış gibi görünüyor. mesela ezilmiş ya da ayrımcılığa uğramış bir halkın yahut etnik ya da cinsel kimliğin "gösterilmesi" için bir yöntem olarak porno'nun kullanılması o kadar da orijinal ya da etkin bir yöntem değil.

(devam)

olum spontan dedik amına koydun la.

Uğur :

Niye lan?

aras:

makale yazıyon.

Uğur :

Ne makalesi oğlum? Sen daha makalesini yazıyorsun.

aras:

kasma çok.

ulen aklıma geliyor yazıyorum. sen alini çenene koyup "hımm,ne desem" diye düşünüyon. düşünce akışın yok mu aga.

Uğur :

Yok lan aklıma geleni yazıyorum word’te. Sonra okuyup düzeltiyorum.

Msn'de belli bi karakter sınırı olduğu için akış bölünüyor. Yollamak zorunda kalıyorsun.

Düzeltemiyorsun sonradan.

aras:

düzeltmeyi sonra yaparsın.

Uğur :

Tamam ya dur...

Oğlum bu sana cevap gibi oluyor lan.

“dünya ile derdi olma” meselesi bana göre üreten ile tüketen arasındaki en büyük farktır. Asıl sorun burada bu “derdi” bir araç değil amaç olarak kullanmaktır. Senin de dediğin gibi sinema, televizyonda gündüz kuşağında yayınlanan “bir derdim var” programı değildir. Ama çoğu zaman bu oldurulmaya çalışılmıştır. Çıta meselesi ise tamamen akışla alakalı bir şeydir. İyi bir filmin çıtası olmaz ama tarihsel gelişimin çıtası olur. Sen Cannibal Holocaust'u çekmeden Nekromantik çekemezsin. Bu deterministik bir olaydır. Her şey bir şeyin sonucudur ve kendisinden sonra gelenin sebebidir.

Filmi yapanların sansürcü Sırbistan'ı eleştirdik demesi ise olaya şu açıdan bakıldığında daha anlaşılır olabilir. Sınırları bir takım kurallarla, yasalarla belirlenmiş mecralarda (televizyon olsun, sinema olsun, gazete olsun, dergi olsun) asla yayınlanamayacak, asla onaylanamayacak "metinler"(metin derken her türden metni kastediyorum) üretmek, o mecraları eleştirmenin gayet de güzel bir yoludur. Siz şimdi televizyonu eleştirmek için bir televizyon filmi çekseniz ve bu filmi televizyonda yayınlatma gibi bir amacınız olsa, zamanla karşı çıktığınız şeye dönüşürsünüz(“zamanla” diyerek en basitinden çekim aşamasını hesaba katıyorum). Bunun Okan Bayülgen anarşistliğinden bir farkı kalmaz. Bu yüzden filmin eleştiri metodolojisini onaylıyorum. Ve bence filmin en büyük sorunlarından biri Sırbıstan kültür bakanlığından film için fon alınmamasıdır.

Metodoloji güzel evet, ama bu metodun uygulanışında ciddi anlamda sorunlar var. Bir çok sahne "eleştirinin dibine vuruyoruz oğlum" gazıyla çekilmiş gibi duruyor. Ve çoğu genç yönetmende de gördüğümüz ve yurdum eleştirmeninin "filmin sarkması", "dramatik yapıda sorunlar" olarak adlandırdığı olayları bu filmde de görüyoruz. Bu biraz teori biraz pratik ve biraz da ilk film heyecanından kaynaklanan bir şey bence. Pasolini'nin Salo'suyla karşılaştırılmasını da ben uygun bulmuyorum. Bu sadece Salo'ya özgü bir karşılaştırılamamazlık değil aslında. “Bir filmi bir filmle kıyaslamak.” Her şeyi bir şeyle karşılaştırmadan bir filmden bahsedemeyen ve eleştirmen geçinen bir yığın adam var şu piyasada.Filmi filmden ölçmeyi ne zaman öğrenecekler bilmiyorum.

(devam)

aras:

hımm.

behzat ç bakıp yazıcam.

Uğur :

Tekrarı mı var lan?

aras:

yok yea. bir sahneyi izleyip öyle yazıcam.

Uğur :

Tamam...

aras:

ben karşılaştırma meselsinde o kadar katı değilim. ama bunun bir eleştiri biçiminde yapılması saçma. imajlar'ın benzerliği ya da karşılaştırılması, kullanılması meselesi önemli. şimdi, filmin yöntem olarak porno ve gore unsurlarını seçmesine ben de karşı değilim. sadece bu yöntemin etkin olmadığını düşünüyorum. yani bir derdi varsa eğer o derdi anlatma yöntemi olarak etkin bulmuyorum. teori eksikliği olduğunu düşünüyorum.

şimdi bu adamlar bu filmde bir çocuğa tecavüzü gösteriyorlar değil mi? sonra bir sahnede de bebeğe uygulanan tecavüz var. kesme, biçme, diş sökme sahnelerini zaten saymıyorum. bu sahneleri kullanma amaçları "şiddetli eleştiri" olabilir ama olmuyor işte, durmuyor. ama aynı sahneleri daha etkin, daha lokal bir mesele için kullansa cuk oturacak gibi. "sırp devletini eleştiriyoruz"gibi genel bir mesele yerine, şu şu durumu şu nedenden ve bu yöntemle eleştiriyoruz diyebilseler ya da eleştirdikleri meseleye tam hakim olsalar sorun olmayacak gibi.

şimdi mesela çocuk pornosu meselesi. bu olayı savunan kimseyi bulamazsın ama dünyada her yıl yüz binlerce çocuk pornosu çekiliyor. aynı şekilde newborn porn olayı da bir furya haline gelmiş durumda. işte bu meseleye girebilseler çok can alıcı bir soru olurdu yani "tamam herkes buna karşı ve iğrenç bişey, ama nasıl oluyor da yüz binlercesi üretilmeye devam ediyor, bunu sadece hastalıkla açıklayamayız" gibi bir soru ya da yöntem mesela.

buna godard girse mesela, antropoloji'den girer, kapitalizm'den çıkardı sanırım. işte bu filmin yönetmenlerinde eksik olan şey: net bir politik tavır. sinema'nın politik olup olmaması tartışmasını ise saçma buluyorum. çünkü sinema hayatla şartlanmıştır ve hayat da her yönüyle politiktir.

(devam)

Uğur :

Devam edeceğim bekle.

aras:

iyi.

Uğur :

Newborn porn yok lan.

Var mı öyle bir şey?

aras:

var bir sahnede.

Uğur :

Filmde var onu biliyorum da

"bulamazsın ama dünyada her yıl yüz binlerce çocuk pornosu çekiliyor. aynı şekilde newborn porn olayı da bir furya haline gelmiş durumda"

İçinde yaşadığımız, şu “gerçek hayat” diye nitelendirdiğimiz şeyde yok be.

aras:

ne.

Uğur :

Abi gerçek hayatta newborn porn diye bir şey yok diyorum.

Sen furya demişsin ya.

aras:

var amcık.

bizim eski mahallede vardı.

Uğur :

Yok abi.

aras:

ne diyon la.

Uğur :

Newborn porn diye bir şey yok amına koyayım.

aras:

var götüne koyayım.

bebek pornosu de o zman.

lan yoksa bu msn konuşmasını direk mi koysak.*

Uğur :

İyi koy gitsin.

aras:

vaay.

olum liman koptu yine.

Uğur :

Dur bakayım.

aras:

yok kaçırdın

Uğur :

Aaaa...

aras:

hani yazıyodun.

Uğur :

Dur yazacağım...

aras:

ne yaptın cici.

Uğur :

Bu arkadaşların da bir politik tavırları var ama sadece ipin ucunu kaçırmışlar gibi görünüyor. Meseleye tam hakimiyetten çok, “tabuları yıkma”nın getirdiği “bak bunu, bunu, onu koyduk, bunu da koyduk mu efsaneyiz lan, kimse cesaret edemedi bunlara bizden başka” havasının altında boğulmuşlar. O politik tavır olayını bir noktadan sonra es geçmeye başlamışlar. Ayrıca sinema politiktir ama politikadan bahsetmediği ölçüde politiktir.

(devam et ya gelmedi aklıma başka bir şey)

aras:

bir sanat eserinin politika yapmak için politikadan bahsetmesine gerek yok zaten. bir adamın yürüyüşü bile politik bir meseledir. işte bunu anlayabilenler önemli sanatçılar oluyor sanırım. mesela beckett, hep günlük olaylar içindedir ya da mesela handke. neredeyse hiçbir şey ya da "olay" olmaz bu adamların kitaplarında.

direk politik diyebileceğimiz bir şey de yoktur. aynı şekilde sinema'da godard ya da fassbinder. yahut bizden bir örnek olarak yılmaz güney. bu adamların hiçbir filmi "bakın ben politik bir filmim" demez. ama arkalarında politik bir tavır olduğu bellidir. mesela “yol” filminde tarık akan'ın dişi ağırır ve bir müddet bununla cebelleşir ya da durumunu "bu kafam bana fazla geliyor, bu kafam bana fazla" şeklinde belirtmeye çalışıyor. bu film ve saydığım tüm yönetmenlerin filmlerinde politika merkezdedir. kimliği sorgulayan bir polis de ya da faslı ali'ye atılan bir bakışta. odak hep ordadır. evimizin içi, kendi odamız bile her şey politikadır. bir fransızın varoluşçuluğa nazire yapan şu sözünü hatırlıyotum "politika varoluştan önce gelir"

Uğur :
Ben o yüzden Costa Gavras mesela, hiç sevmem. Her röportajında "politik film yapıyorum, benim politik filmlerim" vs. der. Verdiğin örnekler gayet yerinde. Tekrar olayı Srpski film'e döndürürsek, aslında filmin adı politik yahu? Değil mi? Bir Sırp Filmi diyor adamlar. Gayet milliyetçi bir edayla.

aras:

zorlama olmuş sanki.

ben tinto izliycem biraz.

Uğur :

Bitirek mi?

aras:

valla uyumazsan sürdürürüz sonra. sen kaydet ama bunu devam ederiz bir ara.

Uğur :

Ben burlardayım da tüm konuşma mı yoksa şu aradaki kısımlar mı, neyi kaydedeyim?

aras:

hepsi.

*Filmin içeriğinden bihaber olanlar için güzel bir tanıtım yazısı, tek taraflı olarak kardeşlik bağı kurduğumuz öteki sinema'dan gelsin.

Ha bir de "her şeyi anladım da bu yönetmenin ve senaristin amacı neymiş lan?" diyenler içinse bir diğer kardeş sitemiz, iyi kötü film'de filmin yaratıcılarıyla yapılmış bir röportaj yer almakta. Şurda.